SN o ustalaniu podstawy wyliczenia renty wyrównawczej

Podleśniczy stracił całkowicie zdolność do pracy po wypadku przy pracy w 1996 r. Jego stosunek pracy rozwiązał się 15 grudnia 1998 r. Na mocy ugody sądowej z 25 lutego 1999 r. nadleśnictwo płaciło mu rentę uzupełniającą w kwocie 320 zł miesięcznie. Od 1 marca 2001 r. rentę podwyższono do 680 zł z powodu zmiany stosunków w zakresie podwyższenia płacy. Wyrokiem z 17 listopada 2009 r. sąd rejonowy podwyższył świadczenie do 930 zł. Od 1 maja 2010 r. wzrosła stawka wyjściowa wynagrodzenia z 1000 zł do 1120 zł, wprowadzona protokołem dodatkowym do układu zbiorowego, oraz podwyższono deputat opałowy z 121 zł do 156 zł. Podleśniczy domagał się podwyższenia renty wyrównawczej, a także zamiany deputatu opałowego z pieniężnego na wydawany w naturze.

Sąd okręgowy oddalił apelację rencisty, uznając, że sąd orzekający o zmianie wysokości renty na podstawie art. 907 par. 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121; dalej: k.c.) związany jest dotychczasowym sposobem jej obliczania zastosowanym we wcześniejszej ugodzie bądź wyroku zasądzającym rentę. Skoro strony w ugodzie z 28 marca 2001 r. przyjęły, że na potrzeby wyliczenia wysokości renty uzupełniającej podleśniczego będą brane pod uwagę jedynie jego wynagrodzenie zasadnicze, deputat opałowy i wynagrodzenie roczne, to wykluczone jest uwzględnianie zmian odnoszących się do wysokości nagród i premii wypłacanych pracownikom nadleśnictwa oraz rekompensaty w związku z utratą prawa do bezpłatnego mieszkania.

W skardze kasacyjnej rencista kwestionował prawidłowość ograniczenia podstaw nowego wyliczenia renty do składników wskazanych w ugodzie.

SN uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Artykuł 907 par. 2 k.c. stanowi, że jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, "chociażby wysokość renty i czas jej trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub w umowie".

W świetle orzecznictwa związanie prawomocnym wyrokiem (ugodą) dotyczy jedynie zasady odpowiedzialności dłużnika i stopnia tej odpowiedzialności, w tym przyczynienia się poszkodowanego do szkody. Sąd nie jest natomiast związany sposobem jej obliczenia zastosowanym w ugodzie lub w wyroku zasądzającym rentę.

Nie jest też przekonująca argumentacja sądu okręgowego, jakoby premie czy nagrody stanowiły świadczenia pieniężne związane ze świadczeniem pracy, wobec czego nie wypłaca się ich osobom pracy nieświadczącym (np. rencistom). SN zauważył, że tak wynagrodzenie zasadnicze, nagroda roczna jak i w ogóle wynagrodzenie są związane z wykonywaniem pracy i gdyby przyjąć stanowisko sądu okręgowego, to żadnych zmian składników wynagrodzenia nie można by uwzględniać w sprawach o zmianę wysokości renty. W świetle art. 444 par. 2 k.c., konieczne jest także rozważenie, czy uzyskanie przez rencistę, gdyby dalej pracował, prawa do służbowego mieszkania było wysoce prawdopodobne. Samo niekorzystanie z określonego prawa w okresie zatrudnienia przed wypadkiem nie stanowi wystarczającej przesłanki do wniosku, że nie mogłoby ono przysługiwać w przyszłości.

Ponadto sąd rozważając żądanie rencisty dotyczące nowego wyliczenia renty, przyjął za podstawę wyliczenia hipotetycznego wynagrodzenia ogólnie wskazane współczynniki i tabele zaszeregowania z rozporządzenia i układu zbiorowego pracy. Tymczasem prawidłową podstawą wyliczenia renty uzupełniającej poszkodowanego nie jest przeciętny zarobek różnych grup pracowniczych, lecz wyłącznie przeciętny zarobek tej grupy, do której pracownik ostatnio należał lub też w przyszłości by należał.

SN podzielił natomiast stanowisko sądu okręgowego co do zmiany formy odbioru deputatu opałowego. Wprawdzie renta może być wypłacana także w rzeczach oznaczonych co do gatunku, np. drewnie opałowym (art. 904 k.c.), to jednak samo przysługiwanie pracownikowi prawa wyboru formy odbioru deputatu opałowego, w pieniądzu lub w naturze, nie jest wystarczające do zmiany uzgodnionej formy realizacji tego świadczenia na podstawie art. 907 par. 2 k.c., jeśli rencista nie wykaże zmiany stosunków uzasadniającej odejście od wypłaty w formie pieniężnej, czego skarżący nie uczynił.

Oprac. Ewa Przedwojska

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i   Spraw Publicznych SN