Wizerunek pod ochroną

Umieszczanie zdjęć w internecie lub filmów np. na kanale YouTube, jest równoznaczne z wykorzystaniem wizerunku osób będących ich bohaterami, jest nim także publiczne wystawienie w galerii, na plakacie, opublikowanie zdjęcia w prasie. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych regulująca zagadnienia wizerunku osoby nie podaje definicji tego pojęcia, ale z orzecznictwa sądowego wynika, że jest to wytwór materialny, który za pomocą środków plastycznych przedstawia rozpoznawalną podobiznę danej osoby (lub osób).

Wizerunek jest chroniony zarówno w świecie rzeczywistym, jak i wirtualnym. Jego rozpowszechnianie wymaga zgody osoby na nim przedstawionej (w tym przypadku rodzica lub opiekuna każdego dziecka znajdującego się na filmie). Zgoda ma być wyraźnym oświadczeniem woli, co oznacza, że wyrażający ją powinien być świadomy, w jakiej formie i w jakim kontekście będzie przedstawiony wizerunek, znać miejsce i czas jego publikacji. Dodatkowo można zastrzec zakres czasowy wykorzystania wizerunku. Zgodę można wyrazić ustnie, pisemnie lub w formie aktu notarialnego. Kiedy tylko jest to możliwe, warto stosować formę pisemną. Co prawda przepisy tego nie nakazują, jednak dla celów dowodowych bezpiecznie jest sporządzić odpowiedni dokument i uzyskać podpis osoby udzielającej zgody. Zgoda może być w dowolnym momencie odwołana, co również - dla dobra stron - powinno zostać uregulowane w umowie.

Zgoda na publikację nie jest wymagana wtedy, gdy rozpowszechniany jest wizerunek kogoś, kto otrzymał umówioną zapłatę za pozowanie. Dotyczy to również osób powszechnie znanych, których wizerunek powstał w związku z pełnieniem przez nich funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych albo zawodowych. Do osób powszechnie znanych można zaliczyć te, które wprost lub w sposób dorozumiany godzą się na podawanie do publicznej wiadomości wiedzy o swoim życiu, w tym także prowadzące działalność gospodarczą lub społeczną. Nie trzeba mieć też zgody na rozpowszechnianie wizerunku osoby (osób), która jest lub są jedynie częścią większej całości, np. zgromadzenia, krajobrazu, imprezy publicznej, meczu piłkarskiego.

W razie sporu o naruszenie dóbr osobistych, spowodowanego rozpowszechnianiem wizerunku bez zgody przedstawianej osoby, to rozpowszechniający wizerunek musi wykazać, że posiada zgodę osoby pozywającej, określającą zakres i charakter wykorzystania.

@RY1@i02/2014/118/i02.2014.118.00700030c.803.jpg@RY2@

SHUTTERSTOCK

Renata Żaczek

 dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 14, art. 81-84 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.).

Art. 23-24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

PORADA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/118/i02.2014.118.00700030c.804.jpg@RY2@

dr Bogdan Fischer radca prawny, szef departamentu ochrony własności intelektualnej w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Wizerunek ma tylko osoba fizyczna (nie ma go osoba prawna) i obok czci, nazwiska oraz pseudonimu jest dobrem osobistym, które ma szczególne znaczenie, biorąc pod uwagę możliwości (i częstotliwość) jego naruszeń.

Prawo do wizerunku ma ściśle osobisty charakter, który w związku z komercjalizacją informacji i możliwością jej fotograficznego wykorzystania staje się informacją wizerunkową, wokół której koncentrują się nie tylko interesy osobiste, ale i majątkowe przedstawionej osoby. Ważne są cechy czysto anatomiczne konkretnej osoby, np. w szczególności rysy twarzy, ale również postura, charakterystyczny wzrost, muskulatura bądź tatuaż. Zasadniczy wpływ na wizerunek mogą mieć niekiedy również charakterystyczne cechy ubioru lub zachowania. Jednym słowem wizerunkiem będą wszystkie elementy, które pozwalają na identyfikację konkretnej osoby i konkretyzację jej obrazu umożliwiającą rozpowszechnianie.

Zgodnie z konstrukcją praw osobistych nie ma wspólności praw osobistych do wizerunku. A więc jeśli mamy np. fotografię występującego na scenie duetu, mamy dwa wizerunki i odrębne prawa tych osób, a w przypadku wizerunków zbiorowych tyle pojedynczych praw osobistych, ile osób. Przy rozpowszechnianiu fotografii bądź filmu w internecie nie wolno bez zgody osoby zainteresowanej publikować informacji oraz danych dotyczących prywatnej sfery życia, chyba że wiąże się to bezpośrednio z działalnością publiczną danej osoby. Do prywatnej sfery życia - zgodnie z orzecznictwem sądowym - można zaliczyć zdarzenia i okoliczności z dziedziny życia osobistego, np. uroczystość zawarcia związku małżeńskiego lub wyjazd na urlop.

Zgodnie z ochroną przyznaną dobrom osobistym ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W przypadku naruszenia może także żądać, by osoba, która je popełniła, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków. Może również wystąpić o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę związaną z naruszeniem lub zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W przypadku gdy dodatkowo została wyrządzona szkoda majątkowa (najczęściej jako utracone korzyści, np. przypadek słynnego sportowca, którego zdjęcie rozpowszechniono w celach reklamowych), poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Ma to szczególne znaczenie w związku z postępującą komercjalizacją wizerunku.