Rządowe Centrum Legislacji ma wątpliwości co do wykazu inwentarza

Dobrowolne sporządzenie wykazu inwentarza przez spadkobiercę, zapisobiercę windykacyjnego i wykonawcę testamentu w razie przyjęcia go z dobrodziejstwem inwentarza przewiduje projekt nowelizacji kodeksu cywilnego i procedury cywilnej. Równolegle nadal będzie funkcjonował spis inwentarza, który musi wykonać komornik na polecenie sądu lub na wniosek uprawnionych, jeżeli się o to do niego zwrócą.

Spis i wykaz

W trakcie konsultacji społecznych i uzgodnień międzyresortowych do projektu zostały jednak zgłoszone wątpliwości co do relacji między wykazem a spisem. Zgodnie z propozycjami wykaz może być wspólny albo każdy może go sporządzić dla siebie, a następnie złożyć w sądzie lub u notariusza. Obejmie on przedmioty należące do spadku, zapisy windykacyjne i długi spadkowe.

Z kolei postanowienie w sprawie sporządzenia spisu inwentarza sąd wyda na wiosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, zapisobiercą, wykonawcą testamentu, wierzycielem mającym pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy. Zrobi to także na wniosek Skarbu Państwa reprezentowanego przez naczelnika urzędu skarbowego.

Minister rolnictwa i rozwoju wsi zwrócił uwagę na niską świadomość prawną w społeczeństwie, która powoduje, że większość spadkobierców może nie poradzić sobie z przeprowadzeniem skomplikowanej i kosztownej procedury sporządzenia wykazu inwentarza, aby zyskać ochronę prawną.

Rządowe Centrum Legislacji z kolei podkreśla, że przy określaniu odpowiedzialności za długi spadkowe w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza istotne jest ustalenie wartości stanu czynnego schedy. Ale słowo "inwentarz" może oznaczać zarówno spis, jak i wykaz, dlatego należy uściślić, na podstawie którego z tych dokumentów ma być określana odpowiedzialność za długi spadkowe ograniczająca się do stanu czynnego spadku. Będzie to bardzo istotne, szczególnie gdy wartości podane w spisie i wykazie będą różne. Należałoby wówczas - zdaniem RCL - nie tylko doprecyzować, który z inwentarzy jest decydujący, ale i określić kwestie terminu ustalenia tej wartości. Nie jest też jasne, na podstawie jakich danych będzie ustalana wartość spadku (a więc i odpowiedzialność spadkobiercy za długi) w razie braku zarówno spisu, jak i wykazu.

Osoby prawne

RCL zwróciło również uwagę na potrzebę ponownego przeanalizowania katalogu podmiotów objętych ochroną w związku z odpowiedzialnością za niezapłacone długi spadkowe w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Projekt uprzywilejowuje spadkobierców niemających pełnej zdolności do czynności prawnych oraz tych, co do których istnieje podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia, lecz także Skarb Państwa i gminę w razie dziedziczenia przez nie z mocy ustawy. Zdaniem RCL trudno jest jednak uzasadnić uprzywilejowanie tych dwóch osób prawnych.

Zresztą do sposobu unormowania w projekcie problemu dziedziczenia przez Skarb Państwa uwagi zgłosił również resort finansów. Chodzi o zabezpieczenie spadku wówczas, gdy istnieje ryzyko naruszenia rzeczy lub praw majątkowych pozostałych po spadkodawcy, np. ich uszkodzenia, zniszczenia albo nieusprawiedliwionego rozporządzenia nimi. Projekt przewiduje, że sąd może wówczas zlecić wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku lub spisie inwentarza naczelnikowi urzędu skarbowego, w okręgu którego znajdują się rzeczy lub prawa podlegające zabezpieczeniu. Zdaniem resortu przepis nie jest jednak precyzyjny. Nie uwzględnia bowiem sytuacji, gdy takimi prawami będą wyłącznie wierzytelności z rachunku bankowego, instrumenty finansowe zapisane na rachunkach papierów wartościowych lub innych rachunkach, a także wierzytelność pieniężna.

Problem PESEL

Projekt przewiduje też, że sąd powinien zarządzić ogłoszenie o sporządzeniu spisu inwentarza oraz złożeniu wykazu inwentarza. Informacja taka musi zawierać między innymi numer PESEL spadkodawcy. Natomiast minister spraw wewnętrznych zwrócił uwagę na konieczność doprecyzowania przepisów przez uściślenie, że podawać PESEL należy tylko wówczas, gdy spadkodawca już go miał. Chodzi o to, aby nie doprowadzić do sytuacji, że spadkobierca będzie musiał starać się o przyznanie tego numeru osobie, która zmarła, jeszcze zanim została wprowadzona baza PESEL.

Projekt nie uwzględnia sytuacji, gdy w schedzie znajdą się rachunki bankowe

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Projekt w konsultacjach