Metody z PRL na froncie walki z zatorami płatniczymi

@RY1@i02/2016/134/i02.2016.134.18300040a.801.jpg@RY2@

Biura informacji gospodarczej (BIG) wespół z notariuszami pomogą wierzycielom odzyskiwać długi. Takie jest główne założenie opublikowanego właśnie przez Ministerstwo Rozwoju projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności (tzw. pakiet wierzycielski). Tyle że prawnicy już zaznaczają, iż proponowane rozwiązanie jest szalenie kontrowersyjne, a być może nawet niezgodne z konstytucją.

Resort kierowany przez Mateusza Morawieckiego podkreśla, że dla większości małych firm, które usiłują odzyskać pieniądze od dłużników, najważniejszy jest czas. Obecnie funkcjonujący system prawny jest zaś niewydolny. W efekcie dochodzi do sytuacji, gdy przedsiębiorca musi zamknąć biznes tylko dlatego, że państwo nie było w stanie szybko mu pomóc w skutecznym wyegzekwowaniu należności. "Obowiązkiem państwa jest zapewnienie wierzycielowi wszelkich możliwych dróg skutecznego i szybkiego dochodzenia należności" - podkreśla MR w uzasadnieniu projektu. I wskazuje, że co prawda już teraz wierzyciele mogą skorzystać z drogi elektronicznego postępowania upominawczego, ale czynią to z reguły największe podmioty gospodarcze. "Średni lub mały przedsiębiorca powinien mieć możliwość skorzystania z pomocy instytucji usytuowanej najbliżej siedziby jego firmy" - wskazują urzędnicy.

Sektor MSP najczęściej idzie więc do sądu. Spraw jest jednak tak wiele, że sędziowie oraz referendarze nie są w stanie szybko wydawać nakazów zapłaty. Miesiące mijają, a przedsiębiorca nie może doczekać się płatności. Stąd pomysł urzędników, by nakazy zapłaty wystawiali także notariusze. Pozwoli to odciążyć orzeczników, a tym samym przyspieszy uzyskanie wyczekiwanego nakazu. "Notariusze, jako osoby zaufania publicznego, osoby bezstronne, posiadające odpowiednie wykształcenie, w sposób naturalny predysponowani są do powierzenia im prawa wydawania nakazów zapłaty" - przekonuje resort. Jest to zresztą powrót do koncepcji znanej przed laty, gdyż to właśnie rejenci wydawali nakazy zapłaty w latach 1955-1990.

Wielu prawników jest jednak oburzonych tym pomysłem. Pada najcięższy zarzut: niezgodność z konstytucją. A dokładnie z jej art. 175, który stanowi, że wymiar sprawiedliwości w Polsce sprawuje Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz wojskowe. W przepisie nie ma więc ani słowa o notariuszach. A uznanie, że wydawanie nakazów zapłaty nie mieści się w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, jest błędne.

- Idea przekazania notariuszom takich uprawnień nie zasługuje w żadnej mierzę na aprobatę - twierdzi stanowczo radca prawny Łukasz Ozga, partner w kancelarii Płonka Ozga.

Jego zdaniem, wbrew twierdzeniom autorów projektu, wydawanie nakazów zapłaty nie jest ani formalnością, ani jedynie upomnieniem pozwanego. Wystarczy zresztą - zdaniem prawnika - przeanalizować projekt ustawy. Zgodnie z nim, podobnie jak obecnie sąd, notariusz odmówi wydania nakazu zapłaty między innymi wówczas, gdy według treści wniosku roszczenie jest oczywiście bezzasadne albo przytoczone okoliczności budzą wątpliwości.

- Oczywiste jest więc, że notariusz będzie miał za zadanie w sposób merytoryczny ocenić zasadność powództwa, a zatem będzie sprawował funkcję orzeczniczą i będzie wchodził w kompetencje, które powinny być zastrzeżone wyłącznie dla władzy sądowniczej - zaznacza mec. Ozga.

W jego ocenie zamysł resortu - jakkolwiek słuszny - może zostać wypaczony. W efekcie dojdzie nie tyle do polepszenia sytuacji uczciwych wierzycieli, ile do drastycznego pogorszenia pozycji dłużników. Dowód? Problemy związane z elektronicznym postępowaniem upominawczym (EPU), w ramach którego utworzono system teleinformatyczny, pozwalający w założeniach na szybszą i uproszczoną realizację nakazów zapłaty.

- W rzeczywistości, wobec wydawania nakazów zapłaty w oparciu o same twierdzenia powoda, bez załączania dowodów, EPU powoduje liczne problemy, a niejednokrotnie skutkuje poniesieniem szkody przez dłużników - podkreśla mec. Ozga.

Resort w ramach wzmacniania pozycji wierzycieli chce też zwiększyć znaczenie BIG-ów. Projekt przewiduje choćby ujawnianie informacji o niektórych zobowiązaniach publicznoprawnych, o co biura od dawna zabiegały. Możliwość przekazywania do biur informacji o wymagalnych zobowiązaniach uzyskają między innymi jednostki samorządu terytorialnego. Jeśli więc jakiś przedsiębiorca nie uiszcza opłat za wywóz śmieci albo nałożonych na niego kar administracyjnych - zainteresowani kontrahenci się o tym dowiedzą.

Patryk Słowik

patryk.slowik@infor.pl

Projekt ustawy przekazany do konsultacji