Jak można otrzymać urzędową ochronę na regionalne potrawy

Osoby wytwarzające potrawy według dawnych receptur mogą się starać o ich wpis na rządową listę produktów tradycyjnych. Jest to zdecydowanie łatwiejsze, tańsze i szybsze rozwiązanie niż uzyskanie rejestracji na szczeblu Unii Europejskiej, ale z drugiej strony wiąże się z brakiem ochrony przed podrabianiem.

O wpis na listę produktów tradycyjnych mogą się ubiegać wytwórcy produktów rolnych, środków spożywczych lub napojów spirytusowych, które odznaczają się wysoką jakością, wyjątkowymi cechami i właściwościami wynikającymi ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Lista ma na celu zidentyfikowanie tradycyjnej żywności, a co za tym idzie - celowe zwiększenie zainteresowania tego typu produktami wśród konsumentów.

Prawo do wpisu na listę produktów tradycyjnych mają produkty, które charakteryzują się tradycyjną, ugruntowaną w czasie (jako najkrótszy przyjmuje się okres 25 lat) metodą wytwarzania. Podstawą rejestracji jest tradycja wytwarzania i szczególna oraz niepowtarzalna jakość związana z historycznie ugruntowanymi przepisami, metodami produkcji i sposobami przetwarzania czy dojrzewania żywności, które gwarantują wysoką jakość otrzymanego produktu. Dodatkowo wyroby te muszą się cieszyć uznaniem konsumentów (przede wszystkim lokalnej społeczności), co zostanie sprawdzone w trakcie postępowania związanego z wpisem produktu na państwową listę.

Art. 47 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. z 2005 r. nr 10, poz. 68 z późn. zm.).

Wpis na rządową listę nie przyznaje żadnej ochrony produktom, ale jedynie informuje o spełnieniu przez produkt ustawowych wymogów związanych z jego wysoką jakością, wyjątkowymi cechami i właściwościami wynikającymi ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Z wpisem produktu na listę nie wiąże się także żadna dodatkowa kontrola produktów pod względem zgodności wytwarzania z zadeklarowaną metodą ani nie przyznaje się ich wytwórcom żadnych dodatkowych praw. Przede wszystkim wpis na liście produktów tradycyjnych nie może być utożsamiany z uzyskaniem ochrony znaku towarowego do określonego rodzaju wędliny, dania, napoju czy pieczywa. Lista produktów tradycyjnych została bowiem stworzona w celu identyfikacji i promocji produktów wytworzonych tradycyjnymi metodami, a nie tworzenia monopolu na ich wytwarzanie. Rejestracja ma przede wszystkim znaczenie promocyjne dla regionu i własnej działalności. Informację o fakcie zarejestrowania wytwarzanych dań, miodów czy napoi można umieścić w lokalu przedsiębiorstwa, ogłoszeniach reklamowych czy na stronie internetowej.

Art. 48 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. z 2005 r. nr 10, poz. 68 z późn. zm.).

Zarejestrowany produkt regionalny musi być wytwarzany według ściśle określonych wymogów. Przepisy przewidują specjalną procedurę kontroli zarejestrowanych produktów przez organy państwowe lub prywatne jednostki kontrolne. Weryfikacja przeprowadzana jest na wniosek i na koszt samych producentów. W Polsce urzędem wyznaczonym do takich kontroli jest Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Producenci, którzy chcieliby potwierdzić spełnianie przez nich norm zawartych w specyfikacji, powinni się zwrócić do wojewódzkiego oddziału IJHARS. Kontroli dokonywać mogą również prywatne certyfikowane jednostki kontrolne.

Po dokonaniu kontroli wojewódzki inspektor wydaje świadectwo jakości potwierdzające zgodność procesu produkcji ze specyfikacją. W przypadku stwierdzenia, że produkt nie spełnia wymagań określonych w specyfikacji, przeprowadzający kontrolę wzywa producenta do usunięcia uchybień w wyznaczonym terminie. W przeciwnym razie traci on certyfikat zgodności. Dodatkowo wojewódzki inspektor wydaje decyzję zakazującą używania chronionej nazwy pochodzenia, chronionego oznaczenia geograficznego lub gwarantowanej tradycyjnej specjalności. Przedsiębiorca niespełniający określonych w specyfikacji norm nie może także wprowadzać produktu do obrotu, a nawet może zostać zobowiązany do jego wycofania z rynku.

Art. 42 - 44 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. z 2005 r. nr 10, poz. 68 z późn. zm.).

Zgodnie z unijnymi normami wniosek o rejestrację produktu regionalnego może przygotować tylko grupa producentów. Jedyny wyjątek od tej zasady przewiduje procedura rejestracji chronionej nazwy pochodzenia i chronionych oznaczeń geograficznych. Tutaj za grupę może być uznana także jedna osoba fizyczna lub prawna. Aby było to możliwe, musi być ona jedynym producentem, który zamierza złożyć wniosek o rejestrację w całym regionie.

Wniosek o rejestrację wraz z załącznikami należy złożyć w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Formularze można pobrać ze strony internetowej resortu (www.minrol.gov.pl). Wniosek powinien być sporządzony w języku polskim, pismem drukowanym w czarnym kolorze. Należy go złożyć w formie papierowej w dwóch egzemplarzach oraz na informatycznym nośniku danych. Złożenie wniosku powinno poprzedzać przygotowanie wymaganej przepisami dokumentacji. Następnie wniosek jest sprawdzany przez ministerstwo i po pomyślnym przejściu całej procedury trafia do Komisji Europejskiej, która znowu przeprowadza swoje postępowanie sprawdzające kończące się przyznaniem unijnej ochrony lub decyzją odmowną.

Rozporządzenie Rady (WE) nr 509/2006 z 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami.

Rozporządzenie Rady (WE) nr 510/2006 z 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych.

Rejestracja nazw produktów na szczeblu unijnym pozwala je chronić przed działaniami nieuczciwych konkurentów, którzy będą chcieli zarobić, wykorzystując wielopokoleniowy dorobek producentów. Zarejestrowane nazwy są chronione przede wszystkim przed wszelkim bezpośrednim lub pośrednim wykorzystywaniem ich w celach komercyjnych. Używanie wpisanej na unijną listę nazwy jest zabronione, jeżeli takie produkty są porównywalne do produktów zarejestrowanych pod tą nazwą lub jeśli stosowane nazwy naruszają prestiż chronionej nazwy.

Uzyskanie unijnego znaku ochronnego pozwala także chronić produkt przed różnego rodzaju podróbkami, które psują jego renomę, przez co odbierają zaufanie klientów i zyski prawowitym producentom. Od momentu rejestracji nie można wytwarzać na terenie całej UE żadnych imitacji zarejestrowanego wyrobu, nawet jeśli prawdziwe pochodzenie produktu jest zaznaczone lub chroniona nazwa została przetłumaczona, lub towarzyszy jej wyrażenie: w stylu, w rodzaju, przy użyciu metody, tak jak produkowane w, imitacja lub podobne. Zwalczane są także produkty zawierające fałszywe lub mylące dane odnoszące się do miejsca pochodzenia, właściwości lub podstawowych cech produktu na opakowaniu wewnętrznym lub zewnętrznym. Producent powinien w pierwszej kolejności zwrócić się do przedsiębiorcy o zaprzestanie działań, a jeśli to nie pomoże, złożyć zawiadomienie do prokuratury.

Art. 57 - 58 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. z 2005 r. nr 10, poz. 68 z późn. zm.).

Z wnioskiem o wpis na listę może wystąpić praktycznie każda osoba, zarówno fizyczna (niekoniecznie prowadząca działalność gospodarczą), jak i prawna, oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Wystarczy, że wytwarza ona dany produkt. Oczywiście zarejestrowaniem produktu tradycyjnego są zainteresowane przede wszystkim firmy, które nie tylko go produkują, lecz także sprzedają w ramach sprzedaży bezpośredniej i na szerszą skalę. Zaliczać się do nich mogą zarówno niewielkie gospody i restauracje, małe masarnie i piekarnie, jak i duże zakłady produkcyjne prowadzące sprzedaż na skalę krajową.

Wnioski o rejestrację trzeba skierować do właściwego miejscowo marszałka województwa. Jest on jedynym organem, który jest uprawniony i jednocześnie zobowiązany do oceny wniosków przed ich przesłaniem do ministra rolnictwa. Wniosek musi być złożony na urzędowym formularzu, który określa załącznik do rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z 22 marca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o wpis na listę produktów tradycyjnych. Można go pobrać ze strony internetowej Ministerstwa Rolnictwa (www.minrol.gov.pl), jak również w urzędach marszałkowskich. Złożenie wniosku oraz sama rejestracja nie wiążą się z koniecznością uiszczenia jakichkolwiek opłat. Wniosek o rejestrację może dotyczyć wyłącznie jednego produktu.

Jeżeli zgłoszony produkt przejdzie pomyślnie całą procedurę w urzędzie marszałkowskim, marszałek przesyła jego kopię ministrowi rolnictwa, a ten, jeżeli nie będzie miał zastrzeżeń do wniosku, dokonuje wpisu na listę produktów tradycyjnych. Po zarejestrowaniu produktu tradycyjnego podmiot, który go zgłosił, otrzymuje z ministerstwa pisemną informację potwierdzającą wpis produktu na listę. Nie jest ona jednak certyfikatem. Producenci mogą natomiast potwierdzić zgodność produkcji z zadeklarowaną metodą m.in. poprzez skorzystanie z usług jednostek certyfikujących.

Art. 49 - 52 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. z 2005 r. nr 10, poz. 68 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl