Kiedy wyłączone jest prawo do przeglądania akt sprawy

@RY1@i02/2011/149/i02.2011.149.207.007b.001.jpg@RY2@

Joanna Czyż-Zielińska radca prawny, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna, oddział we Wrocławiu

Ogólną zasadą obowiązującą w postępowaniu administracyjnym jest przyznanie stronie prawa wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Co więcej, strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Tak zdefiniowana zasada jawności akt, w przypadkach określonych w art. 74 k.p.a., może jednak zostać wyłączona. Wśród przesłanek wyłączenia jawności akt sprawy przepis ten wymienia nadanie im klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne", a także ważny interes państwowy.

Uregulowane tu zostały dwie sytuacje. Pierwszą jest całkowite wyłączenie jawności akt dla stron postępowania. Drugą zaś odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów, uwierzytelniania takich odpisów lub wydawania uwierzytelnionych odpisów. Regulacja ta jest znaczącym odstępstwem od fundamentalnej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Stąd też stosowanie ograniczeń przewidzianych w art. 74 k.p.a. powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach o charakterze wyjątkowym.

Dla właściwego zrozumienia treści przepisu art. 74 par. 1 k.p.a. konieczne jest odwołanie się do regulacji zawartych w przepisach ustawy o ochronie informacji niejawnych oraz innych ustaw przewidujących ochronę informacji uznawanych za tajemnicę. Przepisy ustawy z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. nr 182, poz. 1228), w odróżnieniu od wcześniejszych uregulowań, nie definiują pojęcia tajemnicy państwowej. Zgodnie z treścią ustawy informacje niejawne podlegają klasyfikacji, w wyniku której nadaje im się trzy rodzaje klauzul. Najwyższy stopień ochrony określony został klauzulą "ściśle tajne", drugi w kolejności stanowi zaś klauzula "tajne". Na gruncie postanowień art. 74 k.p.a., w odniesieniu do akt zawierających informacje objęte wymienionymi klauzulami, skutek w postaci odmowy ujawnienia ich stronie następuje w mocy prawa. Inaczej sytuacja kształtuje się przy wyłączeniu wglądu w inne akta sprawy. W takiej sytuacji konieczne jest przeprowadzenie odpowiednich ustaleń przez organ administracji, który musi stwierdzić, czy zachodzi potrzeba ochrony ważnego interesu państwowego. Z tego też względu pojęcie "ważny interes państwowy" wymaga indywidualizacji, skonkretyzowania, w każdym przypadku jego zastosowania przy rozpatrywaniu uprawnienia strony do wglądu do akt sprawy. Przykładowo wskazać tu można na tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 września 2010 r. (II SA/Wa 687/10, Lex nr 603897), w którym stwierdzono, że sama klauzula tajemnicy służbowej nie przesądza o możliwości zastosowania art. 74 par. 1 k.p.a. W toku postępowania należy bowiem wykazać, dlaczego nadanie danemu dowodowi klauzuli tajemnicy służbowej powoduje powstanie ważnego interesu państwowego, co z kolei sprawia, że strona nie może się zapoznać z tym dowodem.

Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

LJ