Kto ma prawo do renty rodzinnej po ubezpieczonym

Prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie, która w chwili śmierci męża ukończyła 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Dzieci te nie mogą mieć skończonych 16 lat lub - jeśli się uczą - 18 lat. Będzie mieć też prawo do świadczenia, gdy sprawuje opiekę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy. Uprawnienie do renty ma również wdowa, jeśli spełni warunek dotyczący wieku lub niezdolności do pracy w okresie nie dłuższym niż 5 lat od śmierci męża lub od zaprzestania wychowywania dzieci. Małżonka rozwiedziona oraz wdowa, która przed śmiercią męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w dniu śmierci męża miała prawo do alimentów zasądzone wyrokiem sądowym lub ugodą sądową.

Art. 70 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Prawo do renty rodzinnej po zmarłym rodzicu przysługuje dzieciom: własnym, drugiego małżonka, przysposobionym - do czasu ukończenia przez nie 16. roku życia. Jeśli uczą się jeszcze, mogą korzystać z takiego prawa do czasu ukończenia 25 lat. Świadczenie to mogą otrzymywać zstępni ubezpieczonego bez względu na wiek, jeśli stali się całkowicie niezdolni do pracy przed 16. rokiem życia lub w czasie nauki w szkole do ukończenia 25 lat albo bez względu na wiek, jeżeli stały się niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Gdy dziecko osiągnie wspomniany wiek na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty przedłuża się do zakończenia tego roku studiów. Natomiast takiego świadczenia nie otrzymają dzieci zmarłych, które pracują zawodowo. W sytuacji opisanej w pytaniu dzieci nie mają więc prawa do renty rodzinnej. Takie same możliwości ubiegania się o rentę rodzinną mają wnuki, rodzeństwo i inne dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletniości. Muszą jednak się uczyć bez względu na wiek, jeżeli stały się niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Świadczenie to przysługuje tylko wówczas, gdy takie osoby zostały przyjęte na wychowanie co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego (emeryta lub rencisty). Zasada ta nie ma zastosowania, jeśli śmierć była następstwem wypadku. Wtedy bowiem takie dzieci mają prawo do renty rodzinnej. Wnuki przyjęte na wychowanie i utrzymanie także mają prawo do renty po dziadkach, gdy nie mają prawa do świadczenia po zmarłych rodzicach, a jeśli ich rodzice żyją, gdy nie mogą im zapewnić utrzymania lub emeryt lub rencista lub jego małżonek był opiekunem ustanowionym przez sąd.

Art. 68 - 71 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Wdowa niespełniająca ustawowych warunków do otrzymania renty rodzinnej i nieposiadająca niezbędnych źródeł utrzymania ma prawo do tego świadczenia. W takim przypadku może być ono wypłacane przez okres jednego roku od chwili śmierci małżonka. Natomiast jeśli taka osoba zdecyduje się uczestniczyć w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, prawo do pobierania takiej renty może być przedłużone do dwóch lat. Szkolenie w takim przypadku może być zorganizowane przez urząd pracy, a sama zainteresowana musi wybrać kierunek nauki. W czasie kształcenia organ rentowy wypłaca rentę rodzinną, która jest traktowana jako przejściowa pomoc w zdobywaniu kwalifikacji do samodzielnej egzystencji. Umożliwia ona przetrwanie okresu do chwili spełnienia warunków nabycia renty rodzinnej wypłacanej już na stałe.

Art. 70 ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Po ustaleniu wysokości świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, następuje jego podział między uprawnionych z pewnymi zastrzeżeniami. Jeśli renta rodzinna przysługuje jednej osobie, to otrzyma ona 85 proc. świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu. O 5 proc. wzrasta wysokość renty dzielonej między dwie uprawnione osoby. Jednak już dla trzech i więcej osób ubiegających się o takie świadczenia do podziału jest 95 proc. świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu. W praktyce więc wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, która w razie konieczności dzielona jest w równych częściach między uprawnionych.

Art. 73 i 74 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Wdowiec ma prawo do renty rodzinnej po zmarłej żonie. Uprawnienie do takiego świadczenie uzyskuje jednak dopiero po ukończeniu 50. roku życia. Warto pamiętać, że także rodzice osoby zmarłej mają prawo do renty rodzinnej. W tym jednak przypadku organ rentowy takim osobom wypłaca świadczenie, jeżeli ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania.

Art. 70 - 71 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

W omawianym przypadku wdowa ukończyła wymagany przez ustawę emerytalną wiek, czyli 50 lat. W praktyce więc spełniła warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej. Jednak warunek dotyczący wieku lub niezdolności do pracy musi być spełniony w okresie nie dłuższym niż 5 lat od śmierci męża lub od zaprzestania wychowania dzieci. Jeśli więc jednak nie zostaną spełnione te warunki, to po ukończeniu szkolenia następuje utrata prawa do tych świadczeń.

Art. 70 - 71 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Ustawodawca nie wyklucza możliwości jednoczesnego pobierania renty socjalnej i rodzinnej. Świadczenie socjalne nie jest jednak wypłacane, jeżeli wysokość tego drugiego świadczenia przekracza 200 proc. najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Jeżeli renta rodzinna nie wykracza poza dopuszczalny próg, ZUS zmniejsza kwotę renty socjalnej, tak aby łączna wysokość obu świadczeń nie była wyższa niż dwukrotność najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Po zmniejszeniu renta socjalna musi jednak wynosić co najmniej 10 proc. najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W praktyce oznacza to, że obecnie renta socjalna nie przysługuje, jeśli wysokość renty rodzinnej jest wyższa niż 1456,36 zł. Jeżeli renta rodzinna nie przekracza tego progu, ZUS zmniejsza wysokość renty socjalnej, tak aby łączna wysokość obu świadczeń nie była większa od kwoty 1456,36 zł. Po takim obniżeniu renta socjalna nie może być jednak niższa niż 72,82 zł.

Art. 6 ust. 1 i art. 9 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. nr 135, poz. 1268 z późn. zm.).

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl