Jakie prawa ma pacjent w związku z leczeniem w szpitalu

Świadczenia opieki zdrowotnej w szpitalach udzielane są według kolejności zgłoszenia w dniach i godzinach wyznaczonych przez świadczeniodawcę, który zawarł umowę z NFZ. Trzeba jednak rozróżnić dwie sytuacje. Placówka ma obowiązek niezwłocznego przyjęcia pacjenta, jeżeli stan jego zdrowia ulega gwałtownemu pogorszeniu. Jeżeli lekarz zakwalifikuje dany przypadek jako pilny, to świadczeniodawca nie może odmówić udzielania pomocy. W razie braku możliwości wykonania zabiegu czy operacji z przyczyn leżących po stronie świadczeniodawcy (np. brak odpowiedniej kadry) lub w związku z wystąpieniem siły wyższej, jego obowiązkiem jest wskazanie pacjentowi innej placówki, w której ten uzyska niezbędną pomoc. Inne postępowanie jest w przypadku pacjentów, którzy nie wymagają podjęcia natychmiastowej interwencji medycznej. W takiej sytuacji szpital umieszcza chorego na prowadzonej przez siebie liście oczekujących. Poza tym szpital może odmówić przyjęcia pacjenta w sytuacji, kiedy udzielenie świadczenia nie jest związane ze stanem nagłym, a:

● szpital nie ma podpisanej umowy z NFZ,

● pacjent nie był wpisany na listę oczekujących,

● nie zgłosił się w terminie przyjęcia,

● pacjent nie ma ważnego skierowania.

Art. 19, 20 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Pacjent może decydować, jakie osoby z personelu medycznego przebywają w czasie zabiegu czy badania. Może on żądać opuszczenia gabinetu czy sali, gdzie świadczenie jest wykonywane, jeżeli obecność dodatkowych osób nie jest uzasadniona względami medycznymi. W czasie zabiegu na sali operacyjnej, w gabinecie lekarskim czy pokoju zabiegowym powinny być obecne tylko niezbędne osoby z personelu medycznego.

Co do zasady jednak lekarz nie ma obowiązku uzyskiwania zgody pacjenta na uczestniczenie w zabiegu czy badaniu osób uczących się zawodów medycznych. Ich obecność jest możliwa jednak tylko w tych placówkach, które mają uprawnienia do ich kształcenia (szpitale kliniczne, jednostki badawczo-rozwojowe). Konieczne jest uzyskanie zgody pacjenta na obecność tych osób, jeżeli nie ma wyższej konieczności do wykonania zabiegu (nie ma np. zagrożenia życia), a przeprowadzenie zabiegu służy wyłącznie demonstracji o charakterze dydaktycznym.

Obecność studentów podczas wykonywania czynności medycznych stanowi wyjątek od prawa pacjenta do intymności. W przypadku małoletnich, osób ubezwłasnowolnionych zgodę na obecność osób postronnych w trakcie wykonywania świadczeń medycznych wyraża ich przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny.

Art. 22 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (Dz.U. z 2009 r. nr 52, poz. 417 z późn. zm.).

Szpital działający na podstawie umowy z NFZ ma ograniczony z góry limit świadczeń, które może wykonać w ciągu danego roku. W efekcie musi prowadzić listy oczekujących na konkretny zabieg. Jeżeli świadczenie nie musi być wykonane, bo życie lub zdrowie pacjenta jest zagrożone albo jego stan ulega gwałtownemu pogorszeniu, to oczekuje on na wyznaczenie terminu zabiegu w kolejce. Jest ona tworzona w oparciu o kolejność zgłoszenia pacjentów, a także stan ich zdrowia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustalenie czasu oczekiwania, w przypadku ograniczonych możliwości udzielania świadczenia, nie jest naruszeniem prawa, pod warunkiem że stan zdrowia umożliwia oczekiwanie na wykonanie świadczenia.

W sytuacji jeżeli nie ma zagrożenia życia, a szpital nie wpisuje kolejnych pacjentów na listy oczekujących, tłumacząc się brakiem pieniędzy, to warto zorientować się, czy w okolicy nie ma innej placówki, która równie dobrze i w krótszym czasie wykona zabieg. Informacje o czasie oczekiwania w poszczególnych placówkach można sprawdzić na stronach internetowych NFZ (www.nfz.gov.pl) w zakładce - listy oczekujących na świadczenia opieki zdrowotnej.

Art. 21 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 14. poz. 89 z późn. zm.). Art. 20 - 21 i art. 23 oraz art. 65 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.). Rozporządzenie ministra zdrowia z 26 września 2005 r. w sprawie kryteriów medycznych, jakimi powinni kierować się świadczeniodawcy, umieszczając świadczeniobiorców na listach oczekujących na udzielanie świadczenia zdrowotnego (Dz.U. nr 200, poz. 1661).

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przypadku rozpoczęcia porodu przyjęcie kobiety następuje niezwłocznie. To, czy faktycznie akcja porodowa się rozpoczęła, ustala lekarz na izbie przyjęć. W sytuacji gdy stwierdzi, że przyjazd był przedwczesny, to może pacjentkę odesłać do domu i prosić ją o przyjazd za kilka godzin (szczególnie jeżeli dotyczy to kobiet, które rodzą pierwsze dziecko). Zdarza się jednak, że lekarz tłumaczy się niemożnością przyjęcia pacjentki z powodu braku miejsc. W takiej sytuacji również nie może pozostawić pacjentki samej sobie. Powinien, jeżeli jest jeszcze na to czas, wskazać innego świadczeniodawcę, a także zapewnić rodzącej transport do tej placówki.

Par. 13 rozporządzenia ministra zdrowia z 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 81, poz. 484). Art. 7 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (Dz.U. z 2009 r. nr 52, poz. 419 z poźn. zm.).

Osoba, która regularnie opłaca składkę zdrowotną, ma prawo do nieodpłatnych świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków NFZ. Często zdarza się, że pacjent nie ma przy sobie książeczki ubezpieczeniowej czy odpowiedniego druku ZUS, który poświadczy, że faktycznie jest ubezpieczony. W takiej sytuacji musi jak najszybciej dostarczyć osobiście albo za pośrednictwem kogoś z rodziny dokument, który potwierdzi jego prawo do nieodpłatnego leczenia. Chory ma na to 30 dni. Jeżeli w tym czasie tego nie zrobi, a opuści szpital, to na dostarczenie potwierdzenia ma nieprzekraczalne 7 dni. Inaczej szpital wystawi rachunek za leczenie. Jeżeli jednak okaże się, że chory był nieubezpieczony nie ze swojej winy, a pracodawcy, bo ten nie płacił za niego składek, to koszty leczenia obciążą tego ostatniego.

Art. 2, art. 3 ustawy 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Prawo do obecności osoby bliskiej podczas zabiegu leczniczego oraz do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską to jedno z podstawowych praw pacjenta. Szczególnie w przypadku małych dzieci zapewnienie takiej obecności jest bardzo ważne. W rezultacie rodzice małego pacjenta mogą przebywać z nim podczas udzielenia świadczenia zdrowotnego. Lekarz może nie zgodzić się na obecność rodzica tylko w wyjątkowych sytuacjach - np. gdy zachowanie uniemożliwia mu przeprowadzenie zabiegu. Ponadto lekarz odmówi prawa do obecności rodzica z uwagi na zagrożenie epidemiologiczne oraz rodzaj zabiegu, bo np. wymaga on zachowania sterylnych warunków.

Art. 21 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (Dz.U. z 2009 r. nr 52, poz. 419 z poźn. zm.).

Dominika Sikora

dominika.sikora@infor.pl