Wartościowe cechy budynku mogą uratować go przed rozbiórką

Niewykorzystanie przez organ możliwości wstrzymania robót rozbiórkowych nie stoi na przeszkodzie do wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków obiektu, przy którym prowadzone są takie roboty.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wojewódzki konserwator zabytków wpisał do rejestru zabytków elewację frontową kamienicy z XVIII w. Po rozpoznaniu odwołania właścicieli minister kultury i dziedzictwa narodowego utrzymał w mocy decyzję, wskazując, że w świetle art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568 ze zm.) do rejestru zabytków może zostać wpisana także część zabytku, zaś dzieła architektury i budownictwa podlegają ochronie bez względu na stan zachowania.

Zdaniem organu elewacja kamienicy charakteryzuje się bogatą dekoracją architektoniczną w stylu eklektycznym z elementami klasycystycznymi, stanowiącą świadectwo historii i rozwoju miasta. Od powyższego rozstrzygnięcia złożono skargę, którą wojewódzki sąd administracyjny oddalił. Sąd stwierdził, że obiekty wpisane do rejestru zostały prawidłowo ocenione przez organ jako mające wysoką wartość konserwatorską i wymagające objęcia pracami konserwatorskimi.

Zdaniem sądu I instancji dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia, że kamienica objęta jest ostateczną i podlegającą wykonaniu decyzją powiatowego inspektora nadzoru budowlanego nakazującą skarżącym, na podstawie art. 67 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118 ze zm.), dokonanie rozbiórki tego obiektu. Stan techniczny budynku ma znaczenie w sprawach o skreślenie zabytku z rejestru.

Nawet wówczas dla podjęcia rozstrzygnięcia nie wystarcza samo ustalenie zniszczenia zabytku, ponieważ musi być ono tego rodzaju, że powoduje utratę wartości zabytkowej obiektu. Dla organów orzekających o rozbiórce obiektu znaczenie ma stanowisko organu ochrony zabytków. Rozbiórka obiektu wpisanego do rejestru wymaga pozwolenia organu ochrony zabytków. Właściciele kamienicy wnieśli skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi. Wskazał, że przedmiotem sporu w tej sprawie jest kwestia, czy podlegająca wykonaniu decyzja o rozbiórce kamienicy uniemożliwia objęcie ochroną konserwatorską jej elewacji frontowej poprzez wpisanie tego elementu budynku do rejestru zabytków.

Zdaniem NSA wydanie decyzji o wpisie elewacji frontowej kamienicy do rejestru pomimo istnienia ostatecznej decyzji, z której wynika obowiązek rozbiórki, powinno nastąpić z uwzględnieniem art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, w którego świetle ustawa ta nie narusza przepisów innych ustaw, w tym prawa budowlanego, a także z art. 2 ust. 2 pkt 3 prawa budowlanego, z którego wynika, że jego przepisy nie naruszają przepisów odrębnych, w tym przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Z tego wynika, że między prawem budowlanym a ustawą o ochronie zabytków zachodzi relacja współstosowania ustaw w tym znaczeniu, że do obiektów budowlanych (robót budowlanych) objętych ustawą o ochronie zabytków stosuje się zarówno przepisy tej ustawy, jak i prawa budowlanego. Obiekt zakwalifikowany do rozbiórki może być uznany za posiadający cechy na tyle wartościowe, że uzasadniają odstąpienie od rozbiórki.

Wydanie w takich okolicznościach decyzji o wpisie do rejestru zabytków wymaga wyważenia interesu społecznego z interesem prywatnym właścicieli tego obiektu, wynikającym z pozwolenia na rozbiórkę.

NSA stwierdził, że decyzja nakazująca rozbiórkę obiektu, wydana na podstawie art. 67 ust. 1 prawa budowlanego, nie stanowi przeszkody do wpisania tego obiektu do rejestru zabytków na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. NSA podkreślił, że instrumentu właściwego do usunięcia kolizji spowodowanej pozostającą w obrocie prawnym decyzją nakazującą rozbiórkę, z decyzją o wpisie do rejestru zabytków dostarcza norma zawarta w art. 46 ustawy o ochronie zabytków. Przepis ten potwierdza priorytetowe traktowanie dziedzictwa narodowego w odniesieniu do zabytków nieobjętych wpisem do rejestru. Organowi ochrony konserwatorskiej przyznana została możliwość tymczasowego wstrzymania prowadzonych robót budowlanych, w tym rozbiórki.

Zdaniem NSA w art. 46 ustawy o ochronie zabytków należy upatrywać podstawy do stwierdzenia przez właściwe organy nadzoru budowlanego wygaśnięcia pozwolenia na prowadzenie tych robót, a zatem podstawy do utraty mocy obowiązującej i skuteczności prawnej decyzji nakazującej rozbiórkę. Oceniając, czy może dojść do wyeliminowania z obrotu prawnego podstawy prawnej określającej obowiązek rozbiórki w sytuacji, gdy organ nadzoru konserwatorskiego nie skorzystał z uprawnienia z art. 46 ust. 1 cyt. ustawy, należy wskazać, że nieskorzystanie przez organ właściwy w sprawach ochrony zabytków z możliwości wydania zarządzenia ustalającego tymczasową ochronę obiektów, lecz od razu wydanie decyzji o wpisie ich do rejestru zabytków nie może być uznane za naruszające prawo. Jednoetapowe postępowanie w sprawie objęcia ochroną konserwatorską obiektu, przy którym prowadzone są prace budowlane polegające na wydaniu decyzji o wpisie tego zabytku do rejestru, również prowadzi do wstrzymania m.in. robót budowlanych przy zabytku, zaś pozbawienie skuteczności prawnej decyzji nakazującej rozbiórkę powinno nastąpić w drodze decyzji stwierdzającej wygaśnięcie tej decyzji.

DGP informuje

● Wpisanie do rejestru zabytków budynku oznacza, że również jego zewnętrzne elementy są objęte ochroną wynikającą z wpisu do rejestru zabytków w zakresie ochrony zespołu budowlanego (wyrok NSA z 27 września 2012 r., sygn. akt II OSK 886/11).

● Jeśli obiekt spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, jest on zabytkiem w znaczeniu materialnym, a wynika to z właściwości samego obiektu i wskazanego przepisu, a nie z decyzji administracyjnej (wyrok WSA w Kielcach z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 665/10).

Szczepan Borowski

asystent sędziego NSA

z 31 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1115/11