Firma energetyczna nie może przerzucać ryzyka na odbiorców energii

Decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo (podejmowana w trybie art. 155 kodeksu postępowania administracyjnego) ma charakter uznaniowy. Właściwy organ ocenia, czy powinien wzruszyć decyzję. Ten tryb dotyczy również decyzji o zatwierdzaniu taryfy energii elektrycznej.

Prawidłowe skalkulowanie cen jest elementem ryzyka gospodarczego, jaki ponoszą wszystkie podmioty gospodarcze, także te działające na rynku regulowanym. Dlatego też nie zawsze zmiana taryfy będzie możliwa, gdy okaże się, że faktyczne ceny zakupu energii są wyższe od zakładanych. Gdyby tak było, ryzyko gospodarcze zostałoby przerzucone na odbiorców energii.

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) odmówił zatwierdzenia zmiany taryfy energii elektrycznej dla odbiorców w grupach taryfowych G. Powódka - spółka z o.o. wniosła odwołanie, zaskarżając decyzję w całości. Zarzuciła jej naruszenie norm prawa procesowego, tj. art. 155 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, dopuszczające zmianę decyzji prezesa URE.

Ponadto wskazała na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 89, poz. 625 ze zm.), poprzez przyjęcie, iż zaniżanie poziomu kosztów w taryfach dla odbiorców z grup taryfowych G bez uwzględniania uzasadnionych i realnych kosztów oraz słusznej marży przedsiębiorstwa energetycznego jest uzasadnione i prowadzi do równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców energii.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK), po rozpatrzeniu sprawy, oddalił odwołanie, gdyż uznał, że nie było podstaw do jego uwzględnienia.

Sąd uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 155 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Prawidłowa wykładnia nakazuje uwzględnienie przesłanki zgodności uchylenia bądź zmiany z przepisami szczególnymi oraz przesłanki zgodności tegoż z interesem społecznym lub słusznym interesem strony. W orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że decyzje podejmowane w tym trybie mają charakter uznaniowy. Nie jest to pełne swobodne uznanie, jest ono ograniczone, ale istnieje, i to właściwy organ ocenia, czy powinien wzruszyć decyzję, czy pozostawić ją w obrocie prawnym bez zmian. Chodzi o środek prawny umożliwiający weryfikację decyzji ostatecznej, a więc poza zwykłą kontrolą instancyjną i to w odniesieniu do decyzji, której prawidłowości się nie kwestionuje, jak i decyzji wadliwych.

Celem postępowania na gruncie art. 155 k.p.a. nie jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz weryfikacja wydanej już decyzji ostatecznej wyłącznie na podstawie przesłanek w nim wymienionych. Powyższy tryb dotyczy również decyzji o zatwierdzeniu taryfy energii elektrycznej. Stosownie do treści art. 45 prawa energetycznego przedsiębiorstwa energetyczne same sporządzają taryfy, które o ile istnieje taki obowiązek, podlegają zatwierdzeniu przez prezesa URE. Ten nie jest uprawniony do żadnych innych form interwencji w proces tworzenia taryf, a w szczególności określania parametrów elementów cenotwórczych. W ocenie sądu spółka zachowując minimalną staranność w procesie kalkulowania taryfy na 2010 r. powinna dokonać prognozy cen zakupu energii w oparciu o własną wiedzę i doświadczenie. Wnioskowanie zatem o zmianę taryfy z uwagi na wzrost kosztów zakupu energii elektrycznej, w sytuacji gdy koszty te były do przewidzenia na etapie postępowania o zatwierdzenie taryfy, nie może skutkować zastosowaniem w sprawie art. 155 k.p.a. Pomijając bowiem kwestię, że wyższe od planowanych koszty zakupu energii w okresie pierwszych miesięcy stosowania taryfy, nie oznaczają jeszcze, że średnie koszty z tego tytułu w całym okresie taryfowym będą wyższe.

Może się bowiem zdarzyć, że wskutek zadziałania mechanizmów rynkowych ceny te w późniejszym okresie spadną i średnia okaże się niższa lub równa wielkości przyjętej w taryfie. Prawidłowe skalkulowanie cen jest elementem ryzyka gospodarczego, jaki ponoszą wszystkie podmioty gospodarcze. W każdym przypadku, gdy skalkulowana cena nie pokrywa poniesionych kosztów, przedsiębiorca ponosi wynikające z tego faktu skutki finansowe i nie uzasadnia to żądania zmiany zawartych umów.

Równocześnie, jeśli koszty faktycznie poniesione okażą się niższe od przyjętych w kalkulacji cenowej, przedsiębiorca odnosi dodatkową korzyść.

Tego rodzaju ryzyko ponosi także powódka, pomimo że działa na rynku regulowanym. Przepisy nie przewidują bowiem obowiązku korekty taryfy w przypadku gdy np. średnie ceny zakupu energii okazałyby się niższe od zakładanych przy sporządzaniu taryfy. Przyznanie możliwości zmiany taryfy, każdorazowo gdy okaże się, że faktyczne ceny zakupu energii są wyższe od zakładanych, prowadziłoby do przerzucenia ryzyka gospodarczego na odbiorców. Zasadna była zatem odmowa zatwierdzenia zmiany taryfy.

DGP informuje

● Wydając wyrok w sprawie sygn. akt III SK 23/08 SN rozważał kwestię, czy prezes URE mógł zmienić lub uchylić na podstawie swoją decyzję w wyniku rozpoznania wniosku powoda, uzasadnionego powstałymi istotnymi i niezależnymi od powoda okolicznościami, mającymi niekorzystny wpływ na ustalanie stawek i opłat w taryfie. Po rozpoznaniu sprawy SN doszedł do wniosku, że decyzja o zatwierdzeniu taryfy energii elektrycznej może zostać zmieniona lub uchylona w trybie art. 155 k.p.a. przed upływem okresu, na który została ustalona taryfa.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

z 1 października 2012 r. - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, sygn. akt XVII AmE 25/11