Jakie warunki lokalowe i sanitarne trzeba spełnić, aby założyć żłobek

Pozbawienie żłobków statusu zakładu opieki zdrowotnej spowodowało, że zakładanie i prowadzenie takich placówek stało się łatwiejsze i mniej kosztowne. Dotyczy to nie tylko samorządów, ale też osób, które chcą prowadzić działalność gospodarczą polegającą na opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Nie oznacza to jednak, że lokale, w których opieka taka będzie sprawowana, nie muszą spełniać określonych standardów, zapewniających bezpieczne i higieniczne warunki pobytu maluchów. Są one wskazane w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 25 marca 2011 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych dotyczących żłobków i klubów dziecięcych (Dz.U. nr 69, poz. 367), a od ich wypełnienia jest uzależnione otrzymanie zgody na prowadzenie żłobka i otrzymywanie gminnych dotacji.

Ochrona przeciwpożarowa

Budynek lub ta jego część, która będzie przeznaczona na prowadzenie żłobka, musi spełniać wymagania określone w przepisach techniczno-budowlanych oraz o ochronie przeciwpożarowej dla kategorii zagrożenia ludzi ZL II. Dotyczy ona obiektów, które mają być użytkowane przede wszystkim przez osoby o ograniczonej zdolności poruszania się, np. przedszkoli, szpitali, żłobków i domów dla osób starszych. Zaliczenie lokalu na żłobek do tej kategorii oznacza, że musi on spełniać określone wymagania dotyczące drogi ewakuacyjnej, odporności pożarowej i powierzchni strefy pożarowej. Wymagania te są wskazane w przepisach dotyczących prawa budowlanego, w tym w szczególności rozporządzenia ministra infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690 z późn. zm.).

Przepisy zawierają jednak wyjątek od tej zasady i dopuszczają możliwość usytuowania żłobka w lokalu, który nie spełnia tego warunku. Wymaga to jednak zgody właściwego miejscowo komendanta wojewódzkiego straży pożarnej i jest uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków. Zgodnie z nimi lokal:

● nie może być przeznaczony dla więcej niż 15 dzieci,

● musi znajdować się na parterze budynku wykonanego z elementów nierozprzestrzeniających ognia,

● ma posiadać co najmniej dwa wyjścia na zewnątrz, przy czym jednym z nich są drzwi wyjściowe z lokalu, a drugim inne drzwi lub okno umożliwiające bezpośrednie wyjście na otwartą przestrzeń,

● musi być wyposażony w trudno zapalne wykładziny podłogowe i inne stałe elementy wyposażenia i wystroju wnętrz oraz gaśnicę proszkową ABC o zawartości co najmniej 4 kg środka gaśniczego.

Ponadto strefa pożarowa żłobka umieszczonego w takim lokalu musi być zakwalifikowana do kategorii zagrożenia ludzi ZL, zlokalizowanej w innym budynku niż tymczasowy. Co więcej, w takim przypadku w budynku może znajdować się tylko jedna placówka opieki nad dziećmi. Jeżeli jest to żłobek, to niedopuszczalne jest więc utworzenie w nim nie tylko innego żłobka, ale też klubu dziecięcego.

Powierzchnia lokalu

Następna grupa wymagań, jakie musi spełnić lokal przeznaczony na żłobek, dotyczy jego pomieszczeń. Musi on mianowicie zapewniać minimum 2 pomieszczenia, w tym jedno przystosowane do odpoczynku dzieci. Z kolei ich powierzchnia jest uzależniona od liczby przebywających w nim dzieci. W sytuacji gdy będzie to od 3 do 5 maluchów, sala musi mieć co najmniej 16 mkw. W przypadku gdy liczba dzieci jest większa niż 5, powierzchnia jest odpowiednio zwiększana - o 2 mkw. na każde kolejne dziecko, jeżeli czas pobytu malucha nie przekracza 5 godzin dziennie lub o 2,5 mkw. więcej, gdy pobyt jest dłuższy niż 5 godzin.

Ponadto wysokość pomieszczeń musi wynosić minimum 2,5 m, zapewniona w nich temperatura nie może być niższa niż 20 stopni, a co najmniej 50 proc. powierzchni znajdujących się w nich okien musi mieć możliwość otwierania. Z kolei oświetlenie powinno spełniać parametry zgodne z Polską Normą, a na grzejnikach centralnego ogrzewania umieszczone mają być osłony ochraniające przed bezpośrednim kontaktem z elementem grzejnym.

Dodatkowe wymagania muszą spełniać pomieszczenia higieniczno-sanitarne. Ich podłogi i ściany muszą być tak wykonane, aby możliwe było łatwe utrzymanie ich czystości, w tym ściany do wysokości 2 m muszą być pokryte materiałami zmywalnymi, nienasiąkliwymi i odpornymi na działanie wilgoci. Muszą one też być nietoksyczne i odporne na działanie środków dezynfekcyjnych. Ważne jest, aby miejsce przeznaczone na przechowywanie sprzętu i środków utrzymania czystości było zabezpieczone przed dostępem dzieci.

Żłobek ma też zapewniać dostęp do miski ustępowej i urządzeń sanitarnych z ciepłą, bieżącą wodą i centralną regulacją jej mieszania. Do takich urządzeń, zalicza się m.in. umywalkę, brodzik z natryskiem lub inne urządzenia służące utrzymaniu higieny osobistej dzieci.

Żłobek nie ma natomiast obowiązku posiadania własnego zamkniętego placu zabaw.

Warunki sanitarne

Rozporządzenie nie reguluje natomiast kompleksowo wymagań sanitarnych odnoszących się np. do kwestii żywienia. Jest to o tyle ważne, że żłobek musi obowiązkowo zapewniać posiłki dla dzieci. Jedyne wymaganie, które jest określono w przepisach, dotyczy zapewnienia w placówce, do której uczęszcza dziecko karmione mlekiem matki, warunków do jego przechowywania i podawania. W związku z brakiem przeciwskazań lokal nie musi więc posiadać swojej kuchni i żłobek może korzystać z posiłków dowożonych przez firmę cateringową. Natomiast takie minimum sanitarne dla organizatorów opieki nad dziećmi przygotował główny inspektor sanitarny. Znajdują się w nim wytyczne dotyczące m.in. żywienia.

Wskazane jest w nim, że jeżeli prowadzący żłobek posiada kuchnię, to powinien spełniać wymagania określone przepisami o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz przestrzegać dobrej praktyki higienicznej (GHP). Wszystkie naczynia i sprzęt stołowy muszą posiadać atest dopuszczenia do kontaktów z żywnością. Również powierzchnie mające kontakt z żywnością powinny być łatwe do czyszczenia i dezynfekcji. Wymaga to stosowania gładkich, zmywalnych, odpornych na korozję oraz nietoksycznych materiałów, zgodnych z przepisami o materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktów z żywnością.

Z kolei gdy żłobek korzysta z usług firmy cateringowej, powinien sprawdzić przy zawieraniu z nią umowy, czy jest objęta nadzorem inspekcji sanitarnej.

Ocena i kontrola

To, czy lokal zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki przebywania dzieci, musi być potwierdzone pozytywną opinią wydaną przez odpowiednie służby. Uprawnieni do tego są: powiatowy lub miejski komendant straży pożarnej oraz właściwy inspektor sanitarny. Osoba zakładająca żłobek powinna pamiętać, że jeszcze przed rozpoczęciem adaptowania lub remontu lokalu na żłobek może zwrócić się do przedstawicieli tych służb o konsultację. Jest to szczególnie ważne zwłaszcza w przypadku starania się opinię sanepidu. Pracownik inspekcji może już na początku ocenić warunki i stan sanitarno-epidemiologiczny lokalu.

Dopiero po uzyskaniu takich pozytywnych opinii prowadzący żłobek może ubiegać się o zarejestrowanie placówki w gminnym rejestrze, po której to czynności będzie możliwe przyjmowanie dzieci. W tym celu do dokumentów musi dołączyć m.in. oświadczenie o spełnianiu warunków lokalowych. Jednak jeszcze przed wydaniem decyzji o wpisie wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a w praktyce wyznaczone przez niego osoby, dokonują wizytacji lokalu. Co więcej, taka kontrola będzie też sprawowana już w trakcie funkcjonowania żłobka.

Spełnianie warunków lokalowych i sanitarnych jest też niezbędne do tego, aby prywatny podmiot mógł ubiegać się o przyznanie mu dotacji na przebywające w nim dzieci, jeżeli gmina, na terenie której znajduje się placówka, zdecydowała się na taką formę wspierania działalności polegającej na tworzeniu miejsc opieki nad dziećmi.

PRZYKŁADY

1 Żłobek nie musi mieć placu zabaw niedostępnego dla osób postronnych

Przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 25 marca 2011 r. wskazują, że lokal powinien w miarę możliwości zapewniać bezpośrednie wyjście na teren otwarty, wyposażony w urządzenia do zabaw, niedostępny dla osób postronnych. Z kolei dla niemowląt powinno być przewidziane leżakowanie na werandzie lub tarasie. W obydwu przypadkach nie ma jednak takiego obowiązku i w związku z tym możliwe jest korzystanie np. osiedlowego placu zabaw. Natomiast, gdy żłobek dysponuje takim placem, to jak zwraca uwagę główny inspektor sanitarny, powinna znajdować się tam piaskownica, przykrywana w nocy, aby chronić ją przed zanieczyszczeniem. Dodatkowo, raz do roku, na wiosnę należy w niej zmieniać piasek. Z kolei urządzenia służące zabawie powinny być dostosowane do grup wiekowych i utrzymywane w należytym stanie technicznym i sanitarnym.

2 Zaplecze kuchenne musi być przystosowane do potrzeb cateringu

Jak wskazuje główny inspektor sanitarny, dla zapewnienia higieny żywności zaplecze kuchenne powinno być podzielone na dwie części. Jedna z nich ma być przeznaczona na zmywanie naczyń, druga - do rozdzielania posiłków przywożonych przez firmę cateringową oraz przygotowywanie dla dzieci mieszanek mlecznych. Taki podział zaplecza może być zrobiony np. za pomocą szafy przelotowej. Ponadto pracownicy mający kontakt z żywnością nie muszą mieć zapewnionej oddzielnej toalety, bo przepisy mówią tylko o dostępie do urządzeń higieniczno-sanitarnych.

3 Gmina skontroluje warunki pobytu podopiecznych również po otwarciu żłobka

Ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. nr 45, poz. 235 z późn. zm.), tzw. żłobkowa przewiduje, że jednym z zadań wójta, burmistrza lub prezydenta miasta jest sprawowanie nadzoru nad działającymi na terenie gminy żłobkami, w zakresie warunków i jakości sprawowanej opieki. Taka kontrola jest sprawowana według planu, którego szczegóły, w tym częstotliwość jej dokonywania, powinny być określone w uchwale radnych. Nadzór nad placówką jest sprawowany przez osoby, które zostaną do tego przez gminę wyznaczone. Mają one prawo m.in. do wstępu na teren lokalu w godzinach i dniach otwarcia, kiedy przebywają w nim dzieci. W przypadku gdy okaże się, że żłobek nie spełnia wymaganych standardów opieki, prowadzący go zostanie zobowiązany do ich usunięcia w wyznaczonym terminie. Konsekwencją braku poprawy będzie natomiast wykreślenie z rejestru i brak możliwości sprawowania opieki nad maluchami. Ponadto kontrola może też być realizowana doraźnie, poza planem nadzoru przyjętym w uchwale, w sytuacji gdy gmina otrzyma informacje o jakichś nieprawidłowościach w funkcjonowaniu żłobka.

Żłobek musi zapewniać stanowisko do przewijania dzieci

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 25 marca 2011 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych dotyczących żłobków i klubów dziecięcych (Dz.U. nr 69, poz. 367).