Ograniczenie prawa do nieruchomości

Zaczęła obowiązywać ustawa - Prawo geologiczne i górnicze. Sięgnięto po rozwiązania przedkładające interes publiczny nad interesy indywidualne

RADA

W zamierzeniu ustawodawcy wejście w życie ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. nr 163, poz. 981) ma przysłużyć się tej polskiej racji stanu.

Działka, na której będą prowadzone prace, ma właściciela. Zgodnie z art. 18 nowego prawa górniczego, jeżeli cudza nieruchomość lub jej część jest niezbędna do wykonywania działalności regulowanej tą ustawą, przedsiębiorca może żądać umożliwienia korzystania z tej nieruchomości lub jej części przez czas oznaczony, za wynagrodzeniem. Korzystanie to nie może obejmować prawa do pobierania pożytków z nieruchomości. Jeżeli na skutek ograniczenia prawa nieruchomość lub jej część nie nadaje się do wykorzystania na dotychczasowe cele, właściciel (użytkownik wieczysty) może żądać, aby przedsiębiorca dokonał jej wykupu. Zaś art. 19 stanowi, że przedsiębiorca, który uzyskał koncesję na wydobywanie węglowodorów, węgla kamiennego, węgla brunatnego lub podziemne bezzbiornikowe magazynowanie węglowodorów, może żądać wykupu nieruchomości lub jej części położonej w obszarze górniczym, w zakresie niezbędnym do wykonywania zamierzonej działalności.

Jak było

Podobnego rozwiązania nie było w dotychczas obowiązującym prawie geologicznym i górniczym. Możliwe było uzyskanie prawa do danej nieruchomości przez przedsiębiorcę zamierzającego prowadzić prace przewidziane ustawą na ogólnych zasadach administracyjnoprawnych. Czyli krótko mówiąc - w drodze wywłaszczenia. Postępowanie to reguluje ustawa o gospodarce nieruchomościami, a jak stanowi art. 113 ust. 1 tej ustawy, nieruchomość może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Zatem nie na rzecz przedsiębiorcy. Nowe przepisy poddają spory w tych sprawach pod jurysdykcję sądów powszechnych, zaś stroną jest firma (art. 18 ust. 4 oraz art. 19 ust. 2 nowego prawa górniczego).

Konstrukcja roszczenia

Warto zwrócić uwagę, że roszczenie z art. 18 przysługuje przedsiębiorcy przeciwko właścicielowi. Dopiero gdy na skutek ograniczenia prawa nieruchomość lub jej część nie nadaje się do wykorzystania na dotychczasowe cele, właściciel (użytkownik wieczysty) może żądać, aby przedsiębiorca dokonał jej wykupu. Widać zatem element ostrożności i skutecznego lobbingu. Gdyby się bowiem okazało po rozpoznaniu złoża węglowodoru, że nieruchomość nie nadaje się do dalszego dotychczasowego wykorzystania przez właściciela, zaś wykonanie przez przedsiębiorcę uprawnień wskazanych w koncesji jest nieopłacalne, przedsiębiorca nie musi działki kupować z własnej inicjatywy.

Specustawa o łupkach

Specustawy dotyczącej gazu łupkowego do dzisiaj nie ma. Nie brakuje głosów, że jest niepotrzebna i wystarczy choćby omawiana nowa ustawa prawo geologiczne i górnicze z kilkoma "ulepszeniami" względem regulacji dotychczasowych. Nadto nie do końca znany jest wpływ metody szczelinowania hydraulicznego na podziemne źródła wody pitnej. Ta metoda pozyskania gazu polega na wtłaczaniu do wywierconego otworu wody z piaskiem oraz substancjami chemicznymi (pod dużym ciśnieniem), co powoduje rozsadzanie warstw skalnych, powstawanie szczelin, którymi wydobywa się gaz. Wprawdzie jest inna metoda pozyskania, tyle że droższa: wiercenie poziome. W pierwszej kolejności prowadzi się odwiert do głębokości złoża, a następnie w poziomie na długości nawet 1000 metrów do miejsca występowania gazu.

Uchwalenie specustawy będzie wymagać w związku z tym szerszych prac, nie tylko dotyczących aspektu wydobycia gazu łupkowego, zagwarantowania wpływów do kasy Skarbu Państwa oraz samorządów, lecz także pogodzenia tych uregulowań z zasadami ochrony środowiska i troski o ludzkie zdrowie.

Co mówi prawo geologiczne i górnicze

Jeżeli cudza nieruchomość lub jej część jest niezbędna do wykonywania działalności regulowanej ustawą, przedsiębiorca może żądać umożliwienia korzystania z tej nieruchomości lub jej części przez czas oznaczony, za wynagrodzeniem. Korzystanie nie może obejmować prawa do pobierania pożytków z nieruchomości. Jeżeli na skutek ograniczenia prawa nieruchomość lub jej część nie nadaje się do wykorzystania na dotychczasowe cele, właściciel (użytkownik wieczysty) może żądać, aby przedsiębiorca dokonał jej wykupu. Przedsiębiorca, który uzyskał koncesję na wydobywanie węglowodorów, węgla kamiennego, węgla brunatnego lub podziemne bezzbiornikowe magazynowanie węglowodorów, może żądać wykupu nieruchomości lub jej części położonej w obszarze górniczym w zakresie niezbędnym do wykonywania zamierzonej działalności. W sprawach spornych rozstrzygają sądy powszechne.

Marcin Mykowski

radca prawny, specjalista prawa energetycznego, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna, Oddział w Toruniu