Funkcjonariusz dostanie pieniądze za urlop wypoczynkowy

Prezydent podpisał ustawę z 27 września 2013 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw. Przyjęte w niej rozwiązania wykonują wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego 2010 r. (sygn. akt K 1/08). Sędziowie uznali wówczas, że niezgodny z ustawą zasadniczą jest przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2011 r., nr 287, poz. 1687 z późn. zm.). Na jego podstawie policjantowi zwalnianemu ze służby komenda mogła wypłacić ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe dni wolne tylko za ostatnie trzy lata. Tym samym ekwiwalent za wcześniejszy okres przepadał. Podobne rozwiązania obowiązywały także m.in. w więziennictwie, straży pożarnej oraz w straży granicznej. Związkowcy krytykowali takie rozwiązania, ze względu na wakaty funkcjonariusze mieli bowiem problemy z uzyskaniem dni wolnych.

Konstytucyjne prawa

Sędziowie TK oceniając zaskarżone przepisy, zwrócili uwagę, że utrata prawa do świadczeń podważa zasadę demokratycznego państwa prawnego, a więc jedną z podstawowych zasad ustrojowych. Jej komponentami są: zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasada poszanowania praw nabytych. Dodatkowo wywołujące tyle emocji przepisy naruszały art. 66 ust. 2 konstytucji określający kwestie związane z czasem pracy. Na tej podstawie pracownicy mają prawo do dni wolnych od pracy, a każdy zatrudniony ma prawo do corocznego płatnego urlopu. Tym samym konstytucyjnie zagwarantowane prawo do urlopu nie może być arbitralnie ograniczone. Odnosi się to również do rekompensaty pieniężnej za urlop niewykorzystany. Co więcej, prawo do ekwiwalentu z tytułu niewykorzystanego urlopu jest prawem majątkowym policjanta czy strażaka. Tak samo jest w przypadku czasu wolnego od pracy, a u policjantów - czasu wolnego od służby. Sędziowie wskazali, że prawo do rocznego płatnego urlopu ma charakter bezwarunkowy. Rekompensata pieniężna za niewykorzystany urlop jest w konsekwencji koniecznym substytutem otrzymywanym zamiast urlopu.

Czas pracy

Sędziowie zwrócili także uwagę, że art. 66 ust. 2 konstytucji wymaga, aby czas pracy został ustawowo zdefiniowany. Czas, który nie stanowi w myśl ustawy czasu pracy, jest zatem - w ujęciu konstytucyjnym - czasem wolnym od pracy.

Świadczenie pracy w czasie wolnym jest dopuszczalne, ale powinno być odpowiednio rekompensowane. Zasada ta ma zastosowanie w przypadku czasu służby, której wymiar został ustalony na 40 godzin tygodniowo, oraz czasu wolnego od służby. Zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o Policji rekompensatą za wykonywanie zadań służbowych w czasie przekraczającym normę jest albo czas wolny od służby odpowiadający czasowi, w którym funkcjonariusz pełnił dodatkową służbę, albo stosowne wynagrodzenie. W konsekwencji czasowa cezura ograniczająca to ostatnie uprawienie skutkuje de facto uszczupleniem praw objętych gwarancją ustawy zasadniczej.

Aby nie było różnic między poszczególnymi formacjami, nowelizacja poza zmianami w ustawie o Policji obejmuje również:

wustawę z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz.U. z 2011 nr 116, poz. 675 z późn. zm.),

wustawę z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 12, poz. 68 z późn. zm.),

wustawę z 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu (Dz.U. z 2004 r. nr 163, poz. 1712 z późn. zm.),

wustawę z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. z 2010 r. nr 29, poz. 154 z późn. zm.),

wustawę z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U. z 2012 r. poz. 621 z późn. zm.),

wustawę z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. nr 78, poz. 523 z późn. zm.).

We wszystkich tych regulacjach zostały skreślone przepisy umożliwiające zabranie mundurowemu prawa do rekompensaty po upływie trzech lat.

Mniejsze kary

Ustawa uchwalona przez Senat przyznaje także funkcjonariuszom prawo do ekwiwalentu pieniężnego w tych wypadkach, w których do tej pory ustawodawca całkowicie lub częściowo odmawiał im tego uprawnienia z uwagi na wystąpienie konkretnej przesłanki uzasadniającej zwolnienie ze służby. Dotyczy to sytuacji zwolnienia ze służby policjanta skazanego prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe ścigane z oskarżenia publicznego. Takie same gwarancje wypłaty uzyskali także zwalniani ze służby funkcjonariusze Straży Granicznej. W tym jednak przypadku prawo do wypłaty będą mieć osoby, którym taki ekwiwalent w ogóle nie został przyznany, bo m.in. zrzekli się obywatelstwa lub nabyli obywatelstwo innego państwa, dwukrotnie bez usprawiedliwienia nie stawili się na zlecone przez komisję lekarską badanie lub obserwację w zakładzie opieki zdrowotnej. O wypłatę będą także mogli ubiegać się ci funkcjonariusze tej formacji, którzy popełnili czyn o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego. Ta grupa osób zostanie tylko ukarana obniżeniem o połowę kwoty odprawy przysługującej osobom odchodzącym ze służby.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl