Więcej czasu na kasację do NSA przy urzędówkach

Stan faktyczny

Skarga do trybunału formalnie dotyczyła zgodności z konstytucją art. 87 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 poz. 270 z późn. zm., dalej. p.p.s.a.). Przepis ten określa zasady wnioskowania o przywrócenie przez sąd administracyjny terminu do wniesienia skargi.

Skargę konstytucyjną złożyły dwie osoby, które twierdziły, że zostały pozbawione prawa do sądu i rozpoznania ich spraw przez Naczelny Sąd Administracyjny. W ich ocenie kwestionowany przepis naruszał art. 45 konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Obywatele chcieli złożyć skargi kasacyjne od niekorzystnych dla nich wyroków sądów wojewódzkich, ale nie było ich stać na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika (kasację mogą podpisać tylko adwokaci, radcowie prawni, doradcy podatkowi oraz rzecznicy patentowi). Dlatego złożyli wniosek o wyznaczenie pełnomocników z urzędu. Problem w tym, że nastąpiło to już po 30-dniowym terminie na złożenie skargi. Wynika on wprost z art. 177 par. 1 p.p.s.a. Przepisy przewidują również, że w razie przekroczenia terminu pełnomocnik może w ciągu 7 dni od przyjęcia pełnomocnictwa złożyć wniosek o jego przywrócenie, jednocześnie składając skargę kasacyjną. We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

W ocenie skarżących, którzy złożyli skargę do TK, tak wyznaczony przez ustawodawcę termin jest za krótki. W przypadku bowiem gdy pełnomocnik jest wyznaczony z urzędu, w praktyce nie ma możliwości w ciągu 7 dni skontaktować się z klientem, zamówić akta sądowe, zapoznać się ze sprawą oraz sporządzić kasację, która zawierałaby merytoryczne zarzuty i spełniałaby wymogi tego środka zaskarżenia (te są bardzo formalne, NSA w przypadku niespełnienia warunków może łatwo oddalić skargę i w ogóle nie zająć się daną sprawą merytorycznie).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał, rozstrzygając sprawę, nie znalazł podstaw do zakwestionowania skarżonego przepisu, ale wskazał, że problem podniesiony w skargach konstytucyjnych był następstwem przyjętej przez sądy orzekające niekorzystnej interpretacji przepisów p.p.s.a. Sądy przyjęły, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przyczyna uchybienia temu terminowi ustaje już z chwilą ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Od tak określonego dnia ustania przyczyny uchybienia terminu pełnomocnik ma 7 dni na wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu i sporządzenie skargi kasacyjnej.

TK wziął pod uwagę to, że inne składy orzekające sądów administracyjnych dopuszczają także inną interpretację kwestionowanego art. 87 p.p.s.a. Zgodnie z tym odmiennym stanowiskiem w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż z upływem 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie.

Biorąc to pod uwagę, TK orzekł (wyrok z 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12, Dz.U. z 2013 r. poz. 1004), że w sprawach skarżących zastosowanie tej niekorzystnej wykładni utrudniło czy wręcz uniemożliwiło realizację prawa strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu do rozpoznania przez NSA, jako drugą instancję. TK stwierdził, że takich wad jest pozbawiony inny rezultat interpretacyjny tych samych przepisów p.p.s.a. Zaznaczył również, że ustawodawca powinien rozważyć nowelizację p.p.s.a., w ramach której wprowadziłby instytucję zawieszenia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na czas trwania procedury wyznaczania pełnomocnika z urzędu.

Komentarz

doradca podatkowy w Advicero Tax

W omawianym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny nie uchylił wprawdzie skarżonego przepisu art. 87 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale wskazał, w jaki sposób należy dokonać jego interpretacji, aby zachować zgodność powyższej regulacji z konstytucją.

W szczególności skład orzekający TK udzielił sądom administracyjnych wskazówek interpretacyjnych odnośnie do rozumienia brzmienia przepisu ustanawiającego 7-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu oraz złożenia skargi od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu w przypadku, gdy w danej sprawie ustanawiany jest z urzędu pełnomocnik. Trybunał stwierdził, iż powyższy przepis należy rozumieć w taki sposób, iż przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. W konsekwencji ryzyko odrzucenia skargi przez sąd administracyjny zostało w znacznym stopniu zniwelowane, ale nie doszło do jego wyeliminowania. Powyższy problem zostałby rozwiązany ostatecznie po wprowadzeniu postulowanej przez trybunał w omawianym wyroku instytucji zawieszenia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na czas trwania procedury wyznaczania pełnomocnika z urzędu.

Zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku określenie, kiedy istnieje realna możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, uwarunkowane jest konkretnymi okolicznościami danej sprawy. Przede wszystkim możliwość ta będzie zależała od zawiłości stanu faktycznego dotyczącego przedmiotu skargi czy też zakresu materiału, jaki należy przeanalizować w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Pod uwagę należy również wziąć okoliczności czysto faktyczne, np. odległość miejsc zamieszkania pełnomocnika i strony. Ze względu na to, iż powyższe sformułowanie ma charakter niedookreślony, niezdefiniowany, w praktyce może dojść do powstania wątpliwości co do konkretnych okoliczności wpływających na "realną możliwość sporządzenia i wniesienia skargi". Będą one przedmiotem każdorazowego rozstrzygnięcia sądu badającego sprawę. Z tego względu należy uznać, iż wnioski płynące z analizowanego wyroku są korzystne przede wszystkim dla strony korzystającej z prawa pomocy, której to sprawa, będąca przedmiotem skargi kasacyjnej, ze względu na stopień zawiłości wymaga gruntownej analizy stanu faktycznego oraz materiału dowodowego. W takiej sytuacji termin 7 dni na wykonanie tych czynności oraz sporządzenie skargi jest zdecydowanie zbyt krótki. Należy jednocześnie pamiętać, iż zgodnie z wyrokiem TK czas na sporządzenie skargi nie może być dłuższy niż 30 dni od powiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl