Mandat radnego wygaśnie, gdy ten wykorzystuje mienie gminy

Zarządzanie działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 24f ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594) polega na posiadaniu kompetencji do podejmowania wiążących decyzji w zakresie prowadzonej działalności. Nie oznacza to więc faktycznego podejmowania konkretnych czynności wchodzących w zakres zarządzania.

Radny pełni funkcję członka zarządu spółdzielni kółek rolniczych. Przedmiotem działalności spółdzielni są usługi transportowe, warsztatowe, jak również działalność handlowo-zaopatrzeniowa w zakresie sprzedaży paliw, części zamiennych, nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, drobiu oraz pasz. Prowadzi więc ona działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług dla rolników. Ponadto jej budynki usytuowane są na nieruchomości, która jest własnością gminy jako mienie komunalne.

Wojewoda mazowiecki zarządzeniem zastępczym stwierdził wygaśnięcie mandatu tego radnego. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym radni nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

Zarządzenie wojewody stało się przedmiotem skargi rady gminy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ten oddalił skargę. Od tego wyroku rada wniosła skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok. WSA po ponownym rozpatrzeniu sprawy oddalił skargę rady gminy. Ostatecznie sprawa trafiła do NSA, który oddalił skargę kasacyjną.

Ustna rezygnacja z funkcji członka zarządu spółdzielni nie była skuteczna. Poza tym miała miejsce w 2009 roku, a więc jeszcze przed wyborami do rady gminy, które odbyły się 21 listopada 2010 r. Zatem radny miał czas do dnia ślubowania, które odbyło się 5 marca 2011 r., na wyjaśnienie i uregulowanie swojego członkostwa w zarządzie spółdzielni. Jednak dopiero po wezwaniu rady gminy przez wojewodę z października 2011 roku, do podjęcia uchwały o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu radnego, spółdzielnia kółek rolniczych opłaciła wniosek o dokonanie zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym i wykreślenie radnego z funkcji członka zarządu tej spółdzielni.

NSA zauważył, że art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że radni nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat. Nie mogą także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w jej prowadzeniu. Stwierdzenie faktu, że radny był "zarządzającym działalnością gospodarczą z wykorzystaniem mienia komunalnego" w rozumieniu art. 24f ust. 1 ustawy nie wymaga uzasadnienia, że dana osoba podejmowała konkretne czynności wchodzące w zakres zarządzania. Zarządzenie działalnością gospodarczą polega bowiem na posiadaniu kompetencji do podejmowania wiążących decyzji w zakresie prowadzonej działalności. Konsekwencją naruszenia powyższego zakazu jest wygaśnięcie mandatu radnego na podstawie art. 190 ust 1 pkt 2a ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190).

z 9 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 1418/13

Podsumowanie

Wygaśnięcie mandatu radnego stwierdza rada w drodze uchwały najpóźniej w 3 miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. W sytuacji natomiast, gdy rada gminy, mimo zaistnienia ustawowych przesłanek do wydania uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego, nie wyda takiej uchwały w określonym terminie, wojewoda po uprzednim wezwaniu organu gminy do podjęcia odpowiedniego aktu wydaje zarządzenie zastępcze w tym zakresie.