Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnie, czy zarażeni wirusem policjant i strażak muszą pożegnać się ze służbą

Dzieje się tak nawet wtedy, gdy do zarażenia doszło w związku z pełnioną służbą. Komisje lekarskie podlegające ministrowi spraw wewnętrznych orzekają o uznaniu tych osób za całkowicie niezdolne do pełnienia służby. Konsekwencją jest zwolnienie ich z pracy. Podstawą są przepisy ujęte w załącznikach 2 i 3 do rozporządzenia MSW z 9 lipca 1991 r. w sprawie właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich podległych ministrowi spraw wewnętrznych (DzU. nr 79, poz. 349 z późn. zm.). Diagnoza lekarska stwierdzająca zakażenie wirusem HIV/HCV/ AIDS godzi więc w status zawodowy funkcjonariusza.

Zdaniem rzecznik praw obywatelskich zakwestionowana przez nią regulacja stanowi nieproporcjonalne ograniczenie dostępu do służby publicznej. Pozostaje więc w rażącej sprzeczności z taką wartością konstytucyjną , jaką jest godność człowieka. Może też spowodować, że osoby zarażone będą ukrywać stan zdrowia po to, aby jak najdłużej pozostać na służbie. Tym bardziej że komisje lekarskie badające policjantów i strażaków zlecają wykonanie testów na obecność wirusa HIV tylko wtedy, gdy przemawia za tym stan zdrowia lub okoliczności służby osoby badanej. Może to więc stwarzać większe zagrożenie dla zdrowia publicznego niż praca w policji na określonych stanowiskach.

Dlatego prof. Irena Lipowicz wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżając niektóre przepisy obu załączników do tego rozporządzenia. Stwierdziła, że przynajmniej w niektórych wypadkach można zminimalizować ryzyko zakażenia osób trzecich, przenosząc policjanta lub strażaka na inne stanowisko. Komisje lekarskie powinny więc w każdym przypadku oceniać przydatność do dalszej służby konkretnej osoby, uwzględniać jej aktualny stan zdrowia oraz brać pod uwagę zakres czynności na tym stanowisku, na którym do tej pory pełni służbę. Nie powinny orzekać mechanicznego wykluczenia z pracy - tym bardziej że schorzenia te mogą przez wiele lat przebiegać bezobjawowo. Zdaniem rzecznik komisje dysponują odpowiednimi instrumentami oceny stanu psychofizycznego policjantów i strażaków. Mają prawo i obowiązek wszechstronnie ich zbadać, uwzględnić wyniki badań specjalistycznych, np. psychiatrycznych, psychologicznych i dodatkowych, a nawet gdy zachodzi taka potrzeba, to również obserwacji szpitalnej.

Rzecznik wskazała przykład policjanta uznanego za niezdolnego do służby z uwagi na stwierdzenie przewlekłego zapalenie wątroby (WZW typu C) bez objawów niewydolności wątroby, mimo że wystarczające byłoby przeniesienie go na inne stanowisko służbowe, niewiążące się ze zwiększonym ryzykiem kontaktu z krwią, np. do prac biurowych.

Opinię prof. Lipowicz podzielają lekarze. Na przykład krajowy konsultant ds. chorób zakaźnych dr Andrzej Horban wskazał, że z medycznego punktu widzenia przewlekłe zapalenie wątroby nie czyni z funkcjonariusza osoby niezdolnej do służby i dlatego potrzebna jest indywidualna ocena stanu jego zdrowia. Podobnie uważa prezes Polskiego Towarzystwa Hepatologicznego prof. Robert Flisiak, który dodaje, że ryzyko zakażenia innych osób od nosiciela wirusów zapalenia wątroby występuje wyłącznie w razie kontaktu uszkodzonej skóry lub śluzówki z krwią lub wydzielinami osoby zakażonej. Może to mieć miejsce wtedy, gdy policjant zmuszony jest używać środków przymusu bezpośredniego.

We wniosku do TK rzecznik zwróciła uwagę również na art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o policji. Jest on sformułowany tak kategorycznie, że nie umożliwia uznaniowego potraktowania sprawy. Sąd wprawdzie kontroluje legalność decyzji o rozwiązaniu stosunku służbowego z policjantem, ogranicza się jednak tylko do badania, czy zostały dopełnione formalności.

WAŻNE

Z medycznego punktu widzenia przewlekłe zapalenie wątroby nie czyni z funkcjonariusza osoby niezdolnej do służby i dlatego potrzebna jest indywidualna ocena stanu jego zdrowia

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl