Nieskazany nie znaczy to samo, co niekarany

OPINIA PRAWNA z 21 kwietnia 2010 r., znak DP.171-72(2)/10/EŁ

Odnosząc się do pisma w sprawie interpretacji art. 4 pkt 3 oraz art. 53 pkt 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.), dalej: ustawa, Departament Prawny Kancelarii Prezesa Rady Ministrów przedstawia następującą opinię.

Zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy w służbie cywilnej może być zatrudniona osoba, która nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Z kolei w myśl art. 53 pkt 2 ustawy wyższe stanowisko w służbie cywilnej może zajmować osoba, która nie była karana zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi.

Osoby zatrudnione na wyższych stanowiskach w służbie cywilnej muszą spełniać warunki określone zarówno w art. 4, jak i w art. 53 ustawy. W związku z powyższym kandydat przystępujący do naboru na wyższe stanowisko w służbie cywilnej powinien złożyć oświadczenie zgodne z treścią art. 4 pkt 3 ustawy, tj. oświadczenie, iż nie był skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe oraz oświadczenie wymagane przez art. 53 pkt 2 ustawy, tj. oświadczenie, iż nie był karany zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi.

Użyte w art. 4 pkt 3 oraz w art. 53 pkt 2 ustawy terminy "skazanie" i "kara" nie mają jednakowego znaczenia.

W żadnym akcie prawnym ustawodawca nie zawarł legalnej definicji terminu "skazany". W języku ogólnym oznacza on "osobę, na którą wydano wyrok skazujący; osobę skazaną" ("Uniwersalny Słownik Języka Polskiego" - pod red. S. Dubisza, Warszawa 2003, tom 3, s. 1224). W języku prawniczym i w doktrynie prawa karnego powszechnie przyjmuje się, że skazany to "osoba, w stosunku do której wydano prawomocny wyrok skazujący; oskarżony staje się skazanym z chwilą uprawomocnienia się wyroku" (S. Waltoś, "Proces karny. Zarys systemu", Warszawa 2003, s. 189). Skazanie oznacza więc uznanie winnym zarzucanego czynu. W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z przepisami ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553, z późn. zm.) skazanie prawomocnym wyrokiem nie musi skutkować wymierzeniem kary.

Zgodnie z art. 61 kodeksu karnego w wypadkach określonych w ustawie sąd może odstąpić od wymierzenia kary. Odstępując od wymierzenia kary, sąd może również odstąpić od wymierzenia środka karnego, chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe.

Należy wskazać, że odstąpienie od wymierzenia kary następuje w związku z uznaniem danej osoby za winną zarzucanego w akcie oskarżenia czynu. W związku z powyższym dana osoba jest uważana za skazaną i informacja o tym fakcie widnieje w jej karcie karnej. Zatarcie skazania osoby, wobec której sąd odstąpił od wymierzenia kary następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia (art. 107 par. 5 kodeksu karnego).

Mając na uwadze powyższe, należy uznać, iż złożenie przez kandydata na wyższe stanowisko w służbie cywilnej oświadczenia o "niekaralności za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe" nie może być uznane za potwierdzenie spełniania przez tę osobę warunku określonego w art. 4 pkt 3 ustawy. Ustawa dopuszcza do zatrudnienia w służbie cywilnej jedynie osoby, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem (...), natomiast cytowana powyżej treść oświadczenia potwierdza jedynie, że kandydat nie był karany. Mógł więc dopuścić się umyślnego przestępstwa lub umyślnego przestępstwa skarbowego, zostać za nie skazanym prawomocnym wyrokiem, natomiast sąd orzekł o odstąpieniu od wymierzenia kary.

Odnosząc się zaś do oświadczenia o "nieskazaniu zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi", Departament Prawny Kancelarii Prezesa Rady Ministrów informuje, co następuje.

Zgodnie z art. 53 pkt 2 ustawy, wyższe stanowisko w służbie cywilnej może zajmować osoba, która nie była karana zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi.

Kara kryminalna to osobista dolegliwość ponoszona przez sprawcę jako odpłata za popełnione przestępstwo, wyrażająca potępienie popełnionego przez niego czynu i wymierzana w imieniu państwa przez sąd (L. Gardocki, "Prawo karne", Warszawa 2011, s. 157).

Zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej mieści się katalogu środków karnych (art. 39 pkt 2 kodeksu karnego). Z kolei zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi jest jedną z kar za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych - Dz.U. z 2013 r. poz. 168).

Warto zauważyć, że kodeks karny wielokrotnie posługuje się pojęciem "skazania na karę" (np. art. 77 par. 1, art. 78 par. 3, art. 83). Można więc uznać, że takie brzmienie oświadczenia nie jest sprzeczne z przepisami kodeksu karnego. Oznacza to, że będzie ono potwierdzało, iż wobec kandydata na wyższe stanowisko w służbie cywilnej nie orzeczono środka karnego w postaci zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej.

Ze względu jednak na to, że "skazanie" następuje jedynie w procesie karnym, należałoby uznać, iż oświadczenie takie nie stanowi potwierdzenia, iż kandydat na wyższe stanowisko w służbie cywilnej nie został ukarany karą zakazu pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi na podstawie przepisów ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Przepisy tej ustawy posługują się pojęciami "ukaranie karą" oraz "wymierzenie kary".

Mając na uwadze powyższe należy uznać, że oświadczenie "o nieskazaniu zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych (...)" nie może być uznane za potwierdzenie spełniania przez kandydata warunku, o którym mowa w art. 53 pkt 2 ustawy.

Dobrosław Dowiat-Urbański,

Zastępca Dyrektora

Ewa Łukasik,

Radca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

Michał Graczyk,

Radca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

@RY1@i02/2013/093/i02.2013.093.088000500.802.jpg@RY2@