Jak odzyskać wywłaszczone nieruchomości na nowych zasadach

Czy gmina musi zwrócić wywłaszczone place

Tak. Od 3 stycznia 2013 r. właściciele wywłaszczeni na rzecz gminy mogą ubiegać się o zwrot nieruchomości. Do tej pory zwracane były tylko przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Zwrot majątków zabranych na potrzeby gminy możliwy jest po wejściu w życie ustawy z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2012 r., poz. 1429), która obowiązuje od 3 stycznia 2013 r. Od tej daty wywłaszczeni właściciele mogą domagać się od gminy odebranych im nieruchomości na takich samych zasadach, jakie obowiązują przy roszczeniach w stosunku do Skarbu Państwa.

Aby rodzice mogli wystąpić z żądaniem zwrotu, place musiały zostać przejęte przed 1998 r. i stały się zbędne na cel wywłaszczenia. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku placów odebranych rodzicom czytelnika. Skoro do tej pory nie zostały zagospodarowane i stoją puste, to oznacza, że nie zostały wykorzystane na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Dlatego rodzice mają spore szanse na ich odzyskanie.

Podstawa prawna

Ustawa z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2012 r., poz. 1429).

Czy można żądać oddania niszczejącej działki

@RY1@i02/2013/038/i02.2013.038.18300110e.810.jpg@RY2@

Ustawa z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami dostosowała zasady oddawania nieruchomości zbędnych na cele uzasadniające ich wywłaszczenie na rzecz gminy do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 maja 2011 r. (sygn. akt Sk 9/08). Trybunał uznał, że odzyskanie powinno następować nie tylko od Skarbu Państwa, lecz również od gmin, zarówno gdy zapadły decyzje o wywłaszczeniu, jak i wówczas gdy nieruchomość została nabyta w formie dobrowolnej umowy, a gmina ubiegała się o jej wywłaszczenie. Chodzi tutaj o takie sytuacje, gdy w akcie notarialnym przenoszącym własność nieruchomości został wskazany art. 47 ust. 1, zamiast art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. nr 11, poz. 79).

Teraz przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.) są stosowane do wywłaszczonych od 1990 r. nieruchomości na takich samych zasadach jak do przejętych na rzecz Skarbu Państwa, wówczas gdy stały się zbędne na rzecz decyzji o wywłaszczeniu. Można domagać się zwrotu całej nieruchomości lub jej części, ale tylko wówczas gdy została przejęta na podstawie wskazanych przepisów określonych ustaw. Są to następujące akty prawne: ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 31, poz. 138, z 1961 r. nr 7, poz. 47 i nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. nr 27, poz. 192), ustawy z 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. z 1969 r. nr 27, poz. 216, z 1972 r. nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. nr 22, poz. 159, z 1972 r. nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. nr 14, poz. 84), ustawy z 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 27, poz. 192, z 1973 r. nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. nr 22, poz. 99) Dotyczy to także nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również gruntów wywłaszczonych na podstawie odebranych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Podstawa prawna

Ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. nr 11, poz. 79).

Ustawa z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2012 r., poz. 1429).

Czy potrzebne jest postanowienie o nabyciu spadku

@RY1@i02/2013/038/i02.2013.038.18300110e.811.jpg@RY2@

O odzyskanie nieruchomości nabytych na rzecz gmin na podstawie dobrowolnej umowy zawartej przed notariuszem (zazwyczaj po to, aby uniknąć decyzji o przymusowym wywłaszczeniu) mogą ubiegać się zarówno poprzedni właściciele, jak i ich spadkobiercy, zarówno dziedziczący z mocy ustawy, jak i powołani do spadku na podstawie testamentu.

Zanim jednak po śmierci właściciela jego spadkobiercy wystąpią z takim żądaniem, powinni uregulować prawo do dziedziczenia. Formalności związanych z nabyciem spadku mogą dopełnić u notariusza lub w sądzie rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca pobytu zmarłego spadkodawcy. Do wniosku o zwrot muszą dołączyć dokumenty potwierdzające ich prawo do spadku.

Gdy ich żądanie zostanie uwzględnione i nieruchomość zwrócona, to będą mieli obowiązek oddania zwaloryzowanego odszkodowania albo nieruchomości zamiennej, którą dostali w zamian za wywłaszczoną.

Podstawa prawna

Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.).

Czy można odzyskać tylko część nieruchomości

@RY1@i02/2013/038/i02.2013.038.18300110e.812.jpg@RY2@

Część nieruchomości zostaje zwrócona wówczas, gdy na pozostałej został zrealizowany cel, pod który była wywłaszczona. Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.) stanowi, że nieruchomość zostaje uznana za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w dwóch przypadkach. Pierwszy - gdy pomimo upływu siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie zostały rozpoczęte prace związane z realizacją wskazanego w niej celu. Drugi - gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W praktyce często zdarza się, że cel zostanie zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości. Wtedy zwrotowi podlega pozostała. Nieruchomość zostaje zwrócona w takim stanie, w jakim znajduje się w dniu oddania jej właścicielowi.

Gdy zawiadomiony o możliwości zwrotu poprzedni właściciel albo jego spadkobierca nie wystąpi z wnioskiem w ciągu trzech miesięcy, to wówczas traci uprawnienia do ubiegania się o odzyskanie zarówno całości, jak i części.

Natomiast wywłaszczona nieruchomość nie może zostać użyta przez gminę na inny cel niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Zasada ta nie obowiązuje jednak wówczas, gdy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie wystąpią z wnioskiem o jej zwrot. Gdy zostanie powzięty zamiar, aby użyć tę nieruchomość lub jej część na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, to musi o tym zostać zawiadomiony poprzedni właściciel. W razie jego śmierci o takim zamiarze zawiadamia się jego spadkobiercę.

Na takich samych zasadach dopełnia się formalności związanych ze zwrotem nieruchomości wówczas, gdy została od poprzedniego właściciela nabyta w drodze dobrowolnej umowy w sytuacji, gdy właścicielowi groziło przymusowe jej odebranie.

Podstawa prawna

Art. 136, 137 i 139 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.).

Czy należy oddać odszkodowanie

@RY1@i02/2013/038/i02.2013.038.18300110e.813.jpg@RY2@

W razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca muszą oddać Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego (w zależności od tego, kto jest jej właścicielem w dniu zwrotu) odszkodowanie. Jest to kwota wskazana w decyzji o zwaloryzowaniu. Nie może jednak po zwaloryzowaniu przekraczać wartości rynkowej nieruchomości w dniu zwrotu. Jeżeli wywłaszczenie nastąpiło przed 5 grudnia 1990 r., to wówczas odszkodowanie waloryzowane jest tylko do wysokości nie większej niż 50 proc. aktualnej wartości nieruchomości. Gdy zaś ze względu na rodzaj nieruchomości nie jest możliwe określenie tej wartości rynkowej, to wówczas przyjmuje się, że należna od poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy kwota nie może przekraczać wartości odtworzeniowej.

Natomiast w razie zwrotu tylko części wywłaszczonej nieruchomości wysokość zwracanej kwoty ustala się proporcjonalnie do wielkości powierzchni oddawanej właścicielowi. Wysokość odszkodowania może zostać zwiększona lub obniżona wówczas, gdy wartość nieruchomości uległa zmianie na skutek działań na niej podjętych bezpośrednio po jej wywłaszczeniu. Pomniejszenie albo powiększenie następuje wówczas o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Ustalając tę wartość, porównuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz z dnia zwrotu. Natomiast nie bierze się przy tym pod uwagę skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia wywłaszczonej działki w planie miejscowym i zmian w jej otoczeniu.

Podstawa prawna

Art. 140 i 216 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl