Odpowiedzialność za składki jest solidarna

Spółka z o.o., której członkami zarządu byli Aldona K. oraz Bogdan N. i Zbigniew W., miała znaczne zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS przeprowadził postępowanie egzekucyjne wobec spółki, ale okazało się ono nieskuteczne. Wówczas wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za niezapłacone składki na panią Aldonę. Nie wypowiedział się natomiast o odpowiedzialności Bogdana N. i Zbigniewa W. Aldona K. zamierza złożyć odwołanie do sądu. Czy to, że ZUS nie orzekł w decyzji o odpowiedzialności pozostałych członków zarządu, ma jakieś znaczenie w tej sprawie?

Ma to istotne znaczenie, gdyż ZUS chcąc skutecznie obciążyć członków zarządu solidarną odpowiedzialnością za składki nieuiszczone przez ich spółkę, powinien o tym orzec łącznie wobec wszystkich członków zarządu. Decyzja ZUS powinna więc rozstrzygać (pozytywnie lub negatywnie) o odpowiedzialności wszystkich członków zarządu.

Podstawowe zasady

Osoby pełniące funkcje członków zarządu spółek kapitałowych w sposób posiłkowy i osobisty odpowiadają za niezapłacone przez spółkę składki na ubezpieczenia społeczne. Odpowiedzialność ta wynika z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który odsyła do art. 116 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z Ordynacją podatkową za zaległości podatkowe m.in. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

wnie wykazał, że:

- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

wnie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje tylko zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 Ordynacji podatkowej powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Dla przyjęcia odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej za zobowiązania z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenia społeczne konieczne jest zatem ustalenie, że:

wtermin płatności tych składek upłynął w czasie pełnienia przez niego obowiązków członków zarządu,

wprzerodziły się one w zaległości spółki,

wegzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna,

wczłonek zarządu nie wykazał żadnej z okoliczności zwalniającej go z odpowiedzialności za te zaległości.

Stanowisko orzecznictwa

W orzecznictwie sądowym określono szczególne wymagania, jakie powinna spełniać decyzja ZUS o odpowiedzialności członka zarządu za nieuiszczone składki. Przyjęto, że ZUS ma obowiązek, w razie zaistnienia przesłanek odpowiedzialności za zaległe składki, rozstrzygnąć w drodze decyzji o odpowiedzialności wszystkich wchodzących w grę członków zarządu, a wyboru członka zarządu, od którego będzie dochodził zapłaty, może dokonać dopiero po powstaniu solidarnego zobowiązania. Zatem decyzja kończąca postępowanie w sprawie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości składkowe powinna rozstrzygać (pozytywnie lub negatywnie) o odpowiedzialności wszystkich członków zarządu spółki. W przypadku więc oceny przez ZUS, że jeden z członków zarządu nie ponosi odpowiedzialności za zaległości składkowe, konieczne jest zawarcie tego stwierdzenia w decyzji dotyczącej odpowiedzialności. Tak też wyraźnie wskazano w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 15 lipca 2011 r. (I UK 325/10, OSNP 2012/17-18/223). Do podobnych wniosków doszedł Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 15 października 2009 r. (I UZP 3/09, OSNP 2011/1-2/13) stwierdzając, że obowiązkiem ZUS jest wszczęcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich przeciwko wszystkim osobom mogącym ponosić taką odpowiedzialność ze względu na okres wykonywania obowiązków członka zarządu. Z tego względu decyzja kończąca to postępowanie powinna określać odpowiedzialność wszystkich członków zarządu spółki. Takie samo stanowisko wyrażano też w orzecznictwie sądów administracyjnych. Również NSA podjął uchwałę w składzie 7 sędziów, stwierdzającą, że art. 116. Ordynacji podatkowej nakłada na organ podatkowy obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność (uchwała z 9 marca 2009 r., I FPS 4/08, ONSAiWSA 2009/3/47). Tak więc stanowisko sądów jest już w tym zakresie ugruntowane.

Prowadzenie postępowania

ZUS powinien zatem w jednej decyzji, po prowadzeniu jednego postępowania przeciwko wszystkim zobowiązanym osobom, wydać decyzję rozstrzygającą o ich odpowiedzialności za składki. Ma to istotne konsekwencje praktyczne. Zaniedbanie takiego ukształtowania treści decyzji przez ZUS może być bowiem przedmiotem zarzutu obciążonego składkami członka zarządu. Może on podnieść to zwłaszcza w skierowanym do sądu odwołaniu od decyzji ZUS. Nie można przy tym, moim zdaniem, przyjmować, że brak wymienienia niektórych członków zarządu w treści decyzji oznacza, że zostali oni przez ZUS zwolnieni z tej odpowiedzialności. Nie ma bowiem podstaw prawnych pozwalających na przyjęcie takiego poglądu. Członek zarządu mógłby więc skutecznie uwolnić się od odpowiedzialności za składki, podnosząc, że decyzja ZUS nie została wydana wobec wszystkich członków zarządu pełniących swoją funkcje w terminie płatności składek. Należy jednak zastrzec, że według Sądu Najwyższego nie może być poczytywane za błąd prowadzenie przez ZUS odrębnych postępowań, pod warunkiem że postępowania te obejmowałyby wszystkich członków zarządu.

@RY1@i02/2013/022/i02.2013.022.03300020e.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).