Poradnia administracyjna

● Czy adwokat ma prawo wnieść odwołanie w sprawie opinii służbowej policjanta

● Dowódca jednostki wojskowej rozkazem personalnym zwolnił mnie z zawodowej służby wojskowej, bo wojskowa komisja lekarska ustaliła niezdolność do jej pełnienia. Uważam, że decyzja ta rażąco narusza prawo, dlatego wystąpiłem do dowódcy sił powietrznych o stwierdzenie jej nieważności. Ten odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Czy to postanowienie jest prawidłowe?

Tak, postanowienie wydane przez dowódcę jednostki wojskowej jest prawidłowe. Rozkaz personalny nie ma bowiem charakteru decyzji administracyjnej. Wydany został tylko dla celów ewidencyjnych, po tym jak wojskowa komisja lekarska w sposób ostateczny orzekła o trwałej niezdolności orzekanego do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Rozkaz taki służy wyłącznie zarejestrowaniu zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej, ma więc jedynie walor porządkowy (ewidencyjny), co oznacza, że nie jest on decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego postępowanie o stwierdzenie nieważności takiego rozkazu nie może się toczyć.

Zgodnie z art. 111 pkt. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (dalej: u.s.w.ż.z.) żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby. Przy czym art. 115 ust. 2 u.s.w.ż.z. daje dowódcy jednostki uprawnienie do określenia daty zwolnienia żołnierza w decyzji, nie uzależniając skutków prawnych od faktu jej doręczenia lub ogłoszenia. Dowódca stwierdza wówczas fakt zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej rozkazem personalnym, wydanym do celów ewidencyjnych. Rozkaz personalny stwierdza jedynie istnienie określonej sytuacji prawnej, ale jej nie tworzy ani nie kształtuje. Cel ewidencyjny oznacza bowiem jedynie zarejestrowanie tego, że żołnierz został zwolniony (stosunek służbowy został rozwiązany), a nie zwolnienie powodujące rozwiązanie stosunku służbowego. Rozkaz ten ma zatem charakter wyłącznie stwierdzający (deklaratoryjny) i jest wydawany w celu usunięcia niepewności prawnej, jedynie na użytek wewnętrzny, do celów ewidencyjnych (porządkowych).

Pogląd ten potwierdza wyrok NSA z 27 stycznia 2016 r. (sygn. akt I OSK 879/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono, że w sytuacji gdy żołnierz został zwolniony ze służby z mocy prawa w trybie art. 115 ust. 2 u.s.w.ż.z., to oznacza to, że rozkaz personalny został wydany dla celów ewidencyjnych i nie nosi on cech decyzji administracyjnej. Zwolnienie ze służby należy w takiej sytuacji zakwalifikować jako czynność następczą po zwolnieniu ze służby, mającą charakter techniczny, polegający na wykreśleniu z ewidencji.

Podstawa prawna

Art. 111 pkt 3, art. 115 ust. 2 i 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1414 ze zm.).

● Mój przełożony, czyli komendant komisariatu, wydał opinię służbową. W jej treści stwierdził, że jako funkcjonariusz nie wywiązywałem się z obowiązków służbowych w okresie odbywania służby stałej. Odwołanie od tej opinii wniósł w moim imieniu adwokat. Komendant stwierdził, że opinia stała się ostateczna, gdyż zaskarżył ją nieuprawniony podmiot. Komendant miejski policji, powołując się na tę opinię, obniżył mi dodatek służbowy. Czy odwołanie za mnie mógł wnieść adwokat?

Nie, adwokat nie mógł wnieść za funkcjonariusza odwołania od wydanej opinii służbowej. W orzecznictwie powszechny jest bowiem pogląd, że sprawa opiniowania służbowego funkcjonariuszy policji nie jest sprawą administracyjną, a opinia służbowa nie ma cech rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej ani w znaczeniu procesowym, ani materialnym (por. uchwałę NSA z 5 grudnia 2011 r., sygn. akt I OPS 2/11 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że opinia służbowa nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Jest to akt wewnętrzny, kierowany do podmiotów znajdujących się wewnątrz danej struktury organizacyjnej, pozostających w stosunku zależności służbowej i jest aktem wynikającym z podległości służbowej pomiędzy przełożonym a podwładnym. Dodatkowo wewnętrzny charakter aktu wyklucza możliwość zakwalifikowania opinii służbowej jako decyzji administracyjnej. To z kolei oznacza, że postępowanie w sprawie wydania opinii służbowej w policji nie jest postępowaniem administracyjnym i nie mają do niego zastosowania zasady wynikające z przepisów k.p.a. Zatem udział pełnomocnika w tym postępowaniu, działającego w zastępstwie opiniowanego funkcjonariusza, nie jest możliwy. Ponadto udziału pełnomocnika w postępowaniu opiniodawczym nie przewidują przepisy określające zasady i tryb okresowego opiniowania służbowego policjantów. Wobec powyższego opinia służbowa wydana przez komendanta komisariatu stała się ostateczna, gdyż to pełnomocnik, a nie policjant, złożył odwołanie. W tej sytuacji, komendant miejski policji był uprawniony a nawet zobowiązany do wszczęcia postępowania w sprawie obniżenia funkcjonariuszowi dodatku służbowego. Niewywiązywanie się przez policjanta z obowiązków służbowych, które jest stwierdzone w opinii służbowej, powoduje obniżenie dodatku służbowego w granicach od 20 do 50 proc. Przełożony musi więc wydać decyzję, w której określi rozmiar obniżki dodatku. Pogląd ten potwierdza wyrok NSA z 1 kwietnia 2016 r. (sygn. akt I OSK 2067/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Podstawa prawna

Art. 35, art. 104 ust. 3 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o policji (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 529 ze zm.).

Par. 7 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 30 sierpnia 2010 r. w sprawie opiniowania służbowego policjantów (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 883 ze zm.).

Par. 8 ust. 8 pkt 2, par. 9 ust. 5 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1236 ze zm.).

Oprac. Leszek Jaworski