Przepisy o konsulach niekonstytucyjne

Zarządzenia MSZ w sprawie szczegółowego trybu postępowania przed konsulem, a także przepis upoważniający ministra do wydania rozporządzenia w tej kwestii są niezgodne z ustawą zasadniczą - stwierdził wczoraj Trybunał Konstytucyjny.

Postępowanie zainicjował rzecznik praw obywatelskich, który złożył wniosek o stwierdzenie niekonstytucyjności art. 31 ust. 1 ustawy o funkcjach konsulów RP (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 215, poz. 1823 ze zm.) i zarządzenia ministra spraw zagranicznych w sprawie szczegółowego trybu postępowania przed konsulem (M.P. z 1985 r. nr 35, poz. 233).

Zaskarżony przepis ustawy stanowi, że szef MSZ powinien wydać rozporządzenie, w którym określi szczegółowy tryb postępowania przed konsulem. Do dziś jednak to nie nastąpiło. Tryb ten reguluje natomiast zarządzenie ministra. Zdaniem RPO długotrwała bezczynność MSZ jest ewidentnie sprzeczna z konstytucją. Podobnie jak przepis ustawy o funkcjach konsulów RP, który nie zawiera szczegółowego upoważnienia i wytycznych do wydania rozporządzenia.

Zastrzeżenia RPO podzielił TK. Za niezgodny z ustawą zasadniczą uznał zarówno zaskarżony przepis ustawowy, jak i obowiązujące zarządzenie.

- Podstawową kwestią przy rozpoznaniu tej sprawy było udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy postępowanie przed konsulem, który za granicą zastępuje wiele organów krajowych, w ogóle może być uregulowane w akcie rangi podustawowej - wskazywała sędzia sprawozdawca Maria Gintowt-Jankowicz. Zwróciła uwagę na szeroki zakres działalności konsula, który m.in. ma prawo zastępowania obywateli polskich przed zagranicznymi sądami, sprawuje opiekę nad osobami zatrzymanymi bądź aresztowanymi, a także zajmuje się wydawaniem wiz dla obcokrajowców.

- Kwestie te są tak istotne dla sytuacji obywateli, że ustawa nie może blankietowo odsyłać do uregulowania ich w rozporządzeniu - przekonywała sędzia.

Podkreśliła, że zarządzenie regulujące postępowanie przed konsulem jest sprzeczne z ustawą zasadniczą. - Jako akt prawa wewnętrznego ma ograniczoną sferę oddziaływania i powinno obowiązywać wyłącznie jednostki podległe organowi, który je wydaje. Tymczasem stanowi ono podstawę prawną decyzji oraz innych rozstrzygnięć wobec m.in. obywateli i cudzoziemców - wskazywała sędzia.

Przepisy uznane przez TK za niegodne z konstytucją stracą moc po 12 miesiącach od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Dzięki temu zostanie zapewniona ciągłość prowadzonych postępowań konsularnych. TK wziął także pod uwagę stan prac nad projektem nowego prawa konsularnego. - Odroczenie pozwoli na rozpoczęcie procedury legislacyjnej w parlamencie i wprowadzenie odpowiednich regulacji w ustawie - stwierdziła sędzia Gintowt-Jankowicz.

Karolina Topolska

karolina.topolska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2014 r., sygn. akt K 8/14. www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia