Ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (cz. 4 - ostatnia)
(Dz.U. poz. 195)
1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.
2. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:
1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;
2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;
4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;
5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
3. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.
4. Należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stała się ostateczna.
5. Bieg przedawnienia przerywa:
1) odroczenie terminu płatności należności,
2) rozłożenie spłaty należności na raty,
3) zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony
- przy czym po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony.
6. Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.
7. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanego świadczenia wychowawczego, wypłacanych świadczeń rodzinnych oraz wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
8. Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
9. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.
10. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
11. W przypadku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w formie czeku, nie realizuje się czeku, gdy kwota zwrotu jest niższa niż koszty obsługi czeku.
12. W przypadku śmierci osoby, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, wygasają należności, o których mowa w ust. 2 i 9.
●Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ciąży na osobie, która je pobrała. Ustawodawca wyraźnie zdefiniował w art. 29 ust. 2 u.p.p.w.d., w jakich przypadkach świadczenie należy uznać za nienależnie pobrane.
●Zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym jest świadczenie, które zostało wypłacone osobie mimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie jej prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie jej wypłaty tegoż świadczenia, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.
●Powyższa regulacja odnosi się do przypadku, gdy prawo do świadczenia wychowawczego zostało prawidłowo przyznane osobie przez organ właściwy. Natomiast w wyniku późniejszego wystąpienia okoliczności mających wpływ na prawo do tegoż świadczenia podlega ono utracie, zawieszeniu lub jego wypłata została zawieszona.
●Za okoliczność powodującą ustanie prawa do świadczenia wychowawczego należy uznać każdy przypadek, gdy odpadną przesłanki pozytywne konieczne do przyznania osobie tego świadczenia (np. spełnienie kryterium dochodowego wynikającego z art. 5 ust. 3 i ust. 4 w przypadku świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko) lub gdy wystąpią określone przepisami z u.p.p.w.d. przesłanki negatywne (np. dziecko pozostaje w związku małżeńskim - art. 8 pkt 1 u.p.p.w.d.). Jednocześnie należy pamiętać, że zgodnie z art. 20 u.p.p.w.d. osoba, która ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego, jest zobowiązana do niezwłocznego informowania organu właściwego o wystąpieniu okoliczności mających wpływ na prawo do tego świadczenia.
●U.p.p.w.d. nie zawiera regulacji, które pozwalają na zawieszenie prawa do świadczeń wychowawczych. Wstrzymanie prawa do świadczeń wychowawczych reguluje art. 23 u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 23 ust. 2 u.p.p.w.d. w sytuacji gdy osoba, która ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego, nie złoży w wyznaczonym terminie wyjaśnień w zakresie okoliczności mających wpływ na jej uprawnienie, wstrzymuje się jej wypłatę tego świadczenia.
●Podobnie w sytuacji gdy osoba, która ma ustalone prawo do świadczeń wychowawczych, uniemożliwi przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub w jego toku odmówi udzielenia informacji na temat okoliczności będących przedmiotem tego wywiadu, należy wstrzymać jej wypłatę świadczeń wychowawczych.
Ponadto zgodnie z art. 23 ust. 4 u.p.p.w.d. podstawę do wstrzymania świadczeń wychowawczych stanowi także sytuacja, w której osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego nie podejmuje go przez trzy następujące po sobie miesiące.
Należy podkreślić, że art. 25 ust. 2 pkt 1 wskazuje, że świadczenie może zostać uznane za nienależnie pobrane tylko w sytuacji, gdy osoba została pouczona o braku prawa do jego pobierania. W związku z powyższym w praktyce organy właściwe umieszczają odpowiednie pouczenie wyjaśniające regulacje dotyczące braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego w decyzji ustalającej prawo osoby do tego świadczenia.
●W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. nienależnie pobranym jest świadczenie wychowawcze, które zostało przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Powyższa regulacja będzie miała zastosowanie, gdy osoba wnioskująca o świadczenie wychowawcze świadomie wprowadzi organ w błąd co do przesłanek mających wpływ na ustalenie prawa do tego świadczenia.
●Aby zdefiniować pojęcie "fałszywe dokumenty", należy się odwołać do przepisów rozdziału XXXIV k.k. Zgodnie z przepisami zawartymi w tym rozdziale za fałszywy należy uznać dokument podrobiony lub przerobiony w celu użycia jako autentyczny (art. 270 k.k.) oraz dokument poświadczający nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne (art. 271 k.k.). Należy podkreślić, że organ właściwy nie może samodzielnie w toku prowadzonego postępowania uznać dokumentu za sfałszowany. Fałszywość dokumentu może zostać stwierdzona jedynie przez sąd powszechny.
●Za świadome wprowadzenie organu w błąd należy uznać każde działanie osoby wnioskującej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego polegające na zatajeniu przed organem właściwym określonych okoliczności bądź powołaniu się na stany faktyczne, które nie mają miejsca. W każdym z tych wypadków osoba działa z zamiarem uzyskania nienależnego jej świadczenia.
Należy podkreślić, że w przypadku wystąpienia sytuacji wskazanej w art. 29 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. postępowanie administracyjne będzie dotknięte błędem już na etapie ustalania prawa do świadczenia wychowawczego.
●Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze ustawodawca uznał także świadczenie, które zostało wypłacone osobie przez organ właściwy w przypadku, gdy marszałek województwa ustali, że zachodzi koordynacja systemu zabezpieczenia społecznego i osoba podlega ustawodawstwu innego państwa (art. 25 ust. 2 pkt 3). Świadczenie to jest nienależnie pobrane za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania przez organ właściwy decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.
●Ponadto art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. wskazuje, że nienależnie pobrane jest świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a także świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania, a osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.
●Jak wskazują w orzeczeniach sądy administracyjne, pojęcie wydania decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów administracji w tej sprawie, polegającego na wydawaniu decyzji rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne. Innymi słowy przez pojęcie decyzji wydanej bez podstawy prawnej rozumie się decyzję wydaną w sytuacji, gdy brak było w przepisach prawa powszechnie obowiązującego właściwej materialnej lub formalnej podstawy do dokonania rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Nie może być natomiast uznana za wypełnienie dyspozycji art. 156 par. 1 pkt 2 k.p.a. sytuacja, gdy w decyzji nie wskazano podstawy prawnej rzeczywiście istniejącej albo niewłaściwie powołano podstawę prawną. "Wydanie decyzji bez wskazania podstawy prawnej nie może być utożsamiane z wydaniem decyzji bez podstaw prawnych".1
●Natomiast rażące naruszenie prawa to takie »naruszenia prawa, które stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa"«. Naruszenie prawa ma charakter rażący w sytuacji, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść rozstrzygnięcia w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Zatem dla uznania, że wystąpiło kwalifikowane naruszenie prawa, nie wystarczy samo ustalenie faktu jakiegokolwiek naruszenia prawa, lecz konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący".2
Zgodnie z art. 146 i art. 146a k.p.a. postępowanie zakończone ostateczną decyzją administracyjną wznawia się, jeśli:
- dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
- decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
- decyzja została wydana przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a;
- strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;
- wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;
- decyzja została wydana bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;
- zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 par. 2 k.p.a.);
- decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione;
- Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, z konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą.
●Należy podkreślić, że nie każde uchylenie decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego w wyniku wznowienia postępowania, lecz jedynie takie, które doprowadzi do odmowy przyznania tego świadczenia, może stanowić podstawę uznania przez organ właściwy świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane w trybie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d.
●Ponadto art. 25 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. definiuje nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze jako świadczenie wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej to świadczenie, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
●W myśl art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. co do zasady od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Wyjątek od tej zasady stanowi sytuacja wskazana w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. Zatem odsetek za opóźnienie nie nalicza się w przypadku, gdy świadczenie wychowawcze zostało osobie przyznane na podstawie decyzji, co do której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a także świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania, a następnie osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Intencją ustawodawcy było, aby odsetki za opóźnienie nie były naliczane w przypadkach, gdy powstanie nienależnie pobranego świadczenia mogło nastąpić bez winy osoby, która takie świadczenia nienależnie otrzymała (np. w wyniku błędu urzędniczego).
●Zgodnie z art. 481 par. 2 k.c. odsetki ustawowe za opóźnienie są równe sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 pkt proc. Minister sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 481 par. 24 k.c.). Zgodnie z obwieszczeniem ministra sprawiedliwości z 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (M.P. z 2016 r. poz. 47) obecnie odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 7 proc.
●Należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stała się ostateczna. Zgodnie z art. 16 par. 1 k.p.a. za ostateczną należy uznać decyzję, od której stronie nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
●Upływ 3-letniego okresu przedawnienia powoduje, że zobowiązanie osoby, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze w części, jaka nie została zwrócona organowi właściwemu, staje się zobowiązaniem naturalnym. Oznacza to, że organ właściwy nie ma możliwości przymusowego dochodzenia tej należności w przewidzianym w art. 25 ust. 8 u.p.p.w.d. postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
●Należy podkreślić, że przedawnienie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie powoduje jego automatycznego wygaśnięcia. Zatem należność osoby z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego będzie nadal istniała, a jedynie w takiej sytuacji organ właściwy nie ma możliwości jego władczego wyegzekwowania.
●Jednocześnie warto zaznaczyć, że treść art. 25 ust. 4 u.p.p.w.d. wprost wskazuje wolę ustawodawcy, aby orzekając o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, organy właściwe wydawały tylko jedną decyzję - o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
●Bieg 3-letniego terminu do przedawnienia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ulega przerwaniu w przypadku:
- odroczenia terminu płatności należności,
- rozłożenia spłaty należności na raty,
- zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony.
●Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może, zgodnie z art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d., odroczyć termin płatności należności oraz rozłożyć ją na raty. Ponadto w sytuacji, gdy organ egzekwuje nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w drodze administracyjnego postępowania egzekucyjnego, bieg przedawnienia ulega każdorazowo przerwaniu, gdy organ egzekucyjny zastosuje środek egzekucyjny, o którym dłużnik został powiadomiony.
●Zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych jest egzekucja:
- z pieniędzy,
- z wynagrodzenia za pracę,
- ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,
- z rachunków bankowych,
- z innych wierzytelności pieniężnych,
- z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków,
- z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,
- z weksla,
- z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,
- z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,
- z pozostałych praw majątkowych,
- z ruchomości,
- z nieruchomości.
●Co istotne, aby bieg przedawnienia w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego został skutecznie przerwany, konieczne jest, aby dłużnik został powiadomiony o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik wiedział.
Należy podkreślić, że organ właściwy nie wydaje decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, jeśli od terminu pobrania tego świadczenia upłynęło więcej niż 10 lat. W takim przypadku niezbędne jest, aby organ właściwy prawidłowo określił datę wypłaty osobie świadczenia wychowawczego, które zostało uznane za nienależnie pobrane.
●Jednocześnie ustawodawca wprowadził do u.p.p.w.d. regulacje analogiczne do świadczeń rodzinnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które umożliwiają organom właściwym dochodzenie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w ułatwiony sposób. W sytuacji gdy osoba pobiera świadczenia wychowawcze, świadczenia rodzinne oraz zasiłek dla opiekunów, organ właściwy potrąci jej z ww. świadczeń kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Aby prawidłowo dokonać potrącenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych z bieżąco wypłacanych świadczeń, konieczne jest wcześniejsze ustalenie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych ostateczną decyzją administracyjną.
●W myśl art. 25 ust. 8 u.p.p.w.d. nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze podlegają egzekucji w drodze administracyjnego postępowania egzekucyjnego określonego przepisami u.p.e.a. W przypadku zwrotu kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie dłużnik jest zobowiązany do przekazania tych sum na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy.
●Ponadto ustawodawca wskazał wprost w art. 25 ust. 9 zdanie drugie u.p.p.w.d., że w przypadku nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.
Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
●Zastosowanie ulg przewidzianych w art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d. przez organ właściwy opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. W takim przypadku organ ma kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w różny sposób przy tym samym stanie faktycznym, w zależności od swojego zapatrywania. Ustalenie, czy istnieją powody, które uzasadniają udzielenie przez organ właściwy ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, stanowi dla organu niezbędną przesłankę, konieczną do rozważenia możliwości zastosowania ulgi.
●Ulgi wynikające z art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d. mogą zostać udzielone przez organ właściwy jedynie na wniosek osoby, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze. Należy jednak podkreślić, że organ właściwy nie jest zobowiązany do wydania decyzji zgodnie z żądaniem osoby.
●Zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" wskazuje, że zastosowanie art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d. może nastąpić w wyjątkowej, szczególnie trudnej sytuacji rodziny.
●Należy podkreślić, że w razie negatywnego rozpatrzenia wniosku osoby o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami za opóźnienie organ właściwy powinien rozważyć, czy nie zachodzi konieczność zastosowania innej ulgi, o mniejszej wadze, wskazanej w art. 25 ust. 9 u.p.pw.d.
●W przepisie art. 25 ust. 11 u.p.p.w.d. wprowadzone zostało również rozwiązanie dotyczące realizacji czeku, w sytuacji gdy kwota zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jest niższa niż koszty jego obsługi. W takim przypadku organ właściwy nie realizuje czeku.
●W przypadku śmierci osoby, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, należności z tego tytułu wygasają. Oznacza to m.in., że należności te nie obciążają następców prawnych osoby.
1. Podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić z tych rachunków organowi właściwemu na jego wniosek kwoty świadczenia wychowawczego przekazane po dniu śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek albo instrument płatniczy.
2. Podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są zwolnieni od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu właściwego dokonali z tych rachunków wypłat innym osobom i te wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub w części, oraz w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku poinformują o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty.
3. Zwrot kwot świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 1, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.
●Często zdarza się, że przed uzyskaniem informacji o śmierci świadczeniobiorcy organ właściwy przekazuje przyznane świadczenia na jego rachunek płatniczy lub inny rachunek. Taka sytuacja może dotyczyć również świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przekazane po dniu śmierci osoby uprawnionej do jego otrzymywania jest świadczeniem nienależnie pobranym. Definicję świadczeń nienależnie pobranych określa art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. (kwestia świadczeń nienależnie pobranych została szczegółowo omówiona w komentarzu do art. 25 u.p.p.w.d.).
●W związku z powyższym przekazanie świadczenia wychowawczego po dniu śmierci osoby, której niniejsze świadczenie zostało przyznane, na rachunek płatniczy lub inny niż płatniczy powoduje konieczność jego zwrotu.
●Mając na względzie takie sytuacje oraz fakt, że należności te powinny zostać zwrócone organowi, który je wypłacił oraz że nie jest konieczne stosowanie w tym przypadku skomplikowanych procedur administracyjnych, ustawodawca określił w art. 26 u.p.p.w.d. uproszczony sposób postępowania w takich przypadkach.
W komentowanym art. 26 u.p.p.w.d. wprowadzona została analogiczna regulacja jak wprowadzona z dniem 18 września 2015 r. regulacja w u.ś.r. i u.p.o.u.d.a. Art. 26 u.p.p.w.d. reguluje sposób postępowania w sytuacji, w której po śmierci osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego organ właściwy nadal przekazywał kwoty świadczeń na jej rachunek płatniczy lub inny niż płatniczy.
W komentowanym przepisie nałożono na podmiot prowadzący rachunek płatniczy, bank i spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także na wydawcę instrumentu płatniczego, obowiązek zwrotu organowi właściwemu kwot świadczenia wychowawczego przekazanego po dacie śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek lub instrument płatniczy. Zwrot taki musi zostać dokonany po wystąpieniu przez organ właściwy z wnioskiem w tym zakresie.
●Artykuł 26 ust. 2 u.p.p.w.d. wprowadza wyjątek od obowiązku zwrotu ww. środków, uregulowanego w art. 26 ust. 1. Podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego, są zwolnieni od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty świadczenia wychowawczego przekazanego po dniu śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek albo instrument płatniczy, jeżeli zostaną łącznie spełnione następuje przesłanki:
- przed otrzymaniem wniosku właściwego organu zostaną dokonane z tych rachunków wypłaty innym osobom i wypłaty te nie pozwalają zrealizować wniosku organu właściwego w całości lub w części, oraz
- w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformują o tym organ właściwy wraz z jednoczesnym wskazaniem osób, na rzecz których wypłaty zostały dokonane.
●Rozwiązanie wprowadzone w komentowanym art. 26 u.p.p.w.d. ma na celu usprawnienie i skrócenie czasu działań podejmowanych przez organ właściwy.
1. Organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
2. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
3. Decyzje przyznające świadczenie wychowawcze są natychmiast wykonalne.
●W okresie pobierania świadczenia wychowawczego mogą nastąpić zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, np. zmiana sytuacji rodzinnej czy też zmiana sytuacji dochodowej w przypadku pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Informację o tych zmianach organ właściwy może pozyskać od samego świadczeniobiorcy lub z innych źródeł. Należy podkreślić, że w art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d. na osobę otrzymującą świadczenie wychowawcze został nałożony obowiązek niezwłocznego powiadamiania organu wypłacającego to świadczenie o wystąpieniu wszelkich zmian mogących mieć wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Obowiązek ten został szczegółowo omówiony w komentarzu do art. 20 u.p.p.w.d.
●Każdorazowe pozyskanie informacji o zmianie wpływającej na prawo do świadczenia wychowawczego powoduje konieczność podjęcia przez organ właściwy działań mających na celu analizę sytuacji i zweryfikowanie prawa do niniejszego świadczenia. Wszczęcie postępowania w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego może nastąpić zarówno na wniosek, jak i z urzędu.
●Komentowany art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. daje organowi właściwemu oraz marszałkowi właściwemu podstawę prawną do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, bez zgody strony.
●Zgodnie z art. 163 k.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w k.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Przepisem szczególnym określającym przypadki, w których może zostać zmieniona lub uchylona decyzja w sprawie świadczenia wychowawczego, jest komentowany art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Tym samym przepis ten jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów k.p.a. regulujących uchylenie oraz zmianę decyzji. Ustawodawca reguluje w nim nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji ostatecznej w sprawie świadczenia wychowawczego. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody, co zostało wprost wskazane w art. 27 ust. 2 u.p.p.w.d.
●Ponadto zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 par. 2 stosuje się odpowiednio. W myśl art. 154 par. 2 k.p.a. w przypadkach określonych w art. 154 par. 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji.
●Regulację dotyczącą zmiany lub uchylenia decyzji zawiera także art. 154 par. 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
●Natomiast w art. 27 ust.1 u.p.p.w.d. został określony zamknięty katalog przesłanek, których zaistnienie stanowi podstawę prawną do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, bez zgody strony. W ww. przepisie zostały wskazane przypadki, w których organ może zmienić lub uchylić ostateczną decyzję, poza przypadkami określonymi w k.p.a. Są to zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego:
- zmiana sytuacji rodzinnej, np. zmiana składu rodziny, umieszczenie dziecka w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, rozwód, sprawowanie opieki itd.,
- zmiana sytuacji dochodowej, np. utrata/uzyskanie dochodu; zmiana sytuacji dochodowej ma wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko,
- nabycie przez członka rodziny prawa do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- nienależne pobranie świadczenia wychowawczego - definicję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego określa art. 25 u.p.p.w.d. - szczegółowe omówienie tej regulacji zawiera komentarz do art. 25,
- wystąpienie innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
●W art. 27 ust. 3 u.p.p.w.d. ustawodawca wprowadził rygor natychmiastowej wykonalności decyzji przyznających świadczenie wychowawcze. Należy przy tym pamiętać, że decyzja musi zostać najpierw doręczona stronie postępowania. Zgodnie z art. 110 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej.
W sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23).
●Artykuł 28 u.p.p.w.d. zawiera odesłanie do norm k.p.a. w zakresie postępowania administracyjnego. Przepisy u.p.p.w.d. są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów k.p.a. U.p.p.w.d. reguluje jedynie w wąskim zakresie postępowanie administracyjne prowadzone w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego.
●W u.p.p.w.d. ustawodawca uregulował niektóre kwestie postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego. Są to m.in. kwestie dotyczące stron postępowania, właściwości miejscowej organu, elementów wniosku (podania), wszczęcia postępowania, niekompletności wniosku i uzupełniania braków. W pozostałych kwestiach dotyczących postępowania administracyjnego, w których ustawodawca nie wprowadził odrębnych (szczególnych) regulacji, nie wyłączając tym samym stosowania przepisów ogólnych k.p.a., komentowany art. 28 u.p.p.w.d. odsyła do regulacji k.p.a. Są to regulacje dotyczące m.in. sposobu gromadzenia dokumentacji, liczenia terminów, odwołań itd.
Rozdział 5
Finansowanie świadczenia wychowawczego
1. Organ właściwy oraz samorząd województwa realizują zadania z zakresu świadczenia wychowawczego jako zadanie z zakresu administracji rządowej.
2. Do finansowania świadczenia wychowawczego mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.).
3. Świadczenie wychowawcze i koszty jego obsługi są finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
4. Koszty obsługi, o których mowa w ust. 3, w przypadku organu właściwego wynoszą 1,5% otrzymanej dotacji na świadczenie wychowawcze.
5. Zwroty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w trakcie danego roku budżetowego nie mają wpływu na wysokość kosztów obsługi, o których mowa w ust. 4.
6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, na wniosek ministra właściwego do spraw rodziny, działającego w porozumieniu z właściwymi dysponentami części budżetowych, może dokonywać przeniesień wydatków budżetowych między częściami budżetu państwa, działami, rozdziałami i paragrafami klasyfikacji wydatków, z przeznaczeniem na zadania wynikające z niniejszej ustawy.
7. Wydatki zaplanowane na zadania wynikające z niniejszej ustawy, w częściach budżetowych, z wyłączeniem rezerw celowych, oraz przeniesione w trybie, o którym mowa w ust. 6, nie mogą być przeznaczane na realizację innych zadań.
8. Do wydatków przeniesionych w trybie, o którym mowa w ust. 6, nie stosuje się przepisów art. 170 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
●Zgodnie z art. 29 ust. 1 u.p.p.w.d. realizacja zadań wynikających z przepisów ww. ustawy stanowi zadanie z zakresu administracji rządowej. W konsekwencji w kwestiach, które nie zostały uregulowane przepisami szczególnymi zawartymi w rozdziale 5 ustawy, mają zastosowanie przepisy u.f.p.
●Świadczenia wychowawcze oraz koszty obsługi przez organy właściwe oraz marszałków województwa tego zadania podlegają finansowaniu z dotacji celowych z budżetu państwa.
●Zgodnie z art. 126 u.f.p. dotacjami są podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie u.f.p., odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych.
●Dotacje celowe są to m.in. środki przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami. Środki na realizację świadczeń wychowawczych są przekazywane organom właściwym przez właściwych wojewodów (dysponentów stosownych części budżetowych).
●Elementem dotacji celowych przekazywanych organom właściwym na realizację świadczeń wychowawczych są koszty obsługi, które zgodnie z art. 29 ust. 4 u.p.p.w.d. stanowią 1,5 proc. przekazanej organowi kwoty dotacji celowej na realizację świadczeń wychowawczych. Należy zwrócić uwagę, że w związku ze zwiększonym nakładem pracy ustawodawca przewidział, iż w 2016 r. koszty obsługi przysługujące organom właściwym będą wynosiły 2 proc. dotacji celowej (art. 52 u.p.p.w.d.). Co istotne, zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w trakcie danego roku budżetowego nie powoduje konieczności korekty kwot kosztów obsługi.
●Ze względu na rozmiar zadania, jakim jest realizacja świadczeń wychowawczych, oraz znaczną kwotę środków pieniężnych, która jest konieczna do realizacji świadczeń wychowawczych, ustawodawca wprowadził w art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d. regulacje, które umożliwiają przenoszenie środków w ramach budżetu państwa na zadania wynikające z u.p.p.w.d.
●W takim przypadku minister właściwy do spraw finansów publicznych, na wniosek ministra właściwego do spraw rodziny działającego w porozumieniu z właściwymi wojewodami, może dokonywać przeniesień wydatków budżetowych między częściami budżetu państwa, działami, rozdziałami i paragrafami klasyfikacji wydatków.
●Jednocześnie zgodnie z art. 29 ust. 8 u.p.p.w.d. w powyższej sytuacji nie stosuje się przepisów art. 170 u.f.p. W związku z tym zmiany kwot dotacji celowych na realizację świadczeń wychowawczych mogą nastąpić także po 1-5 listopada roku budżetowego.
●Należy podkreślić, że ustawodawca wyraźnie zastrzegł, iż organ właściwy nie może swobodnie dysponować środkami pieniężnymi przekazywanymi mu z budżetu państwa na realizację świadczeń wychowawczych, a także przeniesionymi na realizację tych zadań w wyżej opisanym trybie art. 29 ust. 6 u.p.p.w.d.
●Art. 29 ust. 7 u.p.p.w.d. wprost wskazuje, że organ właściwy może przeznaczyć przekazane mu w ramach u.p.p.w.d. środki pieniężne jedynie na realizację zadań wynikających z tej ustawy. Zatem niedopuszczalne jest, aby organ właściwy finansował z przekazanych mu kwot na świadczenia wychowawcze inne świadczenia, np. świadczenia rodzinne.
1. Organ właściwy oraz marszałek województwa sporządzają sprawozdania rzeczowo-finansowe z wykonywania zadań z zakresu świadczenia wychowawczego i przekazują je właściwemu miejscowo wojewodzie.
2. Wojewoda sporządza zbiorcze sprawozdanie rzeczowo-finansowe z wykonywania zadań z zakresu świadczenia wychowawczego i przekazuje je ministrowi właściwemu do spraw rodziny.
3. Minister właściwy do spraw rodziny określi, w drodze rozporządzenia, wzory i sposób sporządzania sprawozdań rzeczowo-finansowych z wykonywania zadań z zakresu świadczenia wychowawczego oraz terminy i sposób ich przekazywania, uwzględniając potrzebę zapewnienia kompletności i jednolitości informacji przekazywanych przez podmioty realizujące ustawę oraz skutecznej realizacji zadań z zakresu świadczenia wychowawczego finansowanych z budżetu państwa.
●W związku z realizacją zadań wynikających z u.p.p.w.d. organy właściwe oraz marszałkowie województw są zobowiązani do sporządzania i przekazywania wojewodzie, drogą elektroniczną, sprawozdań rzeczowo-finansowych.
●Wojewoda tworzy zbiorcze sprawozdanie rzeczowo-finansowe z wykonywania zadań z zakresu świadczenia wychowawczego obejmujące wszystkie organy właściwe i przekazuje je ministrowi właściwemu do spraw rodziny.
●Szczegółowy tryb sporządzania i przekazywania sprawozdań określa r.s.r.f. Zgodnie z regulacjami r.s.r.f. gmina ma obowiązek przekazania drogą elektroniczną właściwemu wojewodzie sprawozdań z realizacji zadań z zakresu świadczenia wychowawczego kwartalnie, w terminie do 15. dnia miesiąca następującego po upływie każdego kwartału.
●Natomiast zgodnie z par. 2 ust. 2 r.s.r.f. wojewoda przekazuje elektronicznie kwartalne zbiorcze sprawozdanie zawierające dane ze sprawozdań organów właściwych, ministrowi właściwemu do spraw rodziny w terminie do ostatniego dnia miesiąca następującego po upływie każdego kwartału.
●Dane zawarte w tych sprawozdaniach dotyczą przede wszystkim wydatków na świadczenia wychowawcze i liczby wypłaconych świadczeń, struktury rodzin pobierających świadczenie wychowawcze oraz obsługi realizacji świadczeń wychowawczych. Wzory powyższych sprawozdań stanowią załącznik nr 1 do r.s.r.f.
●Marszałkowie województwa przekazują wojewodom sprawozdania z realizacji zadań z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dotyczących świadczenia wychowawczego rocznie, w terminie do 15 stycznia każdego roku.
●Właściwy wojewoda przekazuje roczne sprawozdanie zawierające dane ze sprawozdania marszałka województwa ministrowi właściwemu do spraw rodziny drogą elektroniczną w terminie do 31 stycznia każdego roku. Wzory powyższych sprawozdań stanowią załącznik nr 2 do r.s.r.f. Jednocześnie r.s.r.f. przewiduje, że w pierwszym okresie, tj. od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., organy właściwe będą przedkładać sprawozdania wojewodzie w okresach miesięcznych.
●W związku z powyższym w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. gminy będą zobowiązane do przekazania do 7. dnia miesiąca następującego po upływie każdego miesiąca, miesięcznych sprawozdań rzeczowo-finansowych z realizacji zadań z zakresu świadczenia wychowawczego.
●Wojewodowie również są zobowiązani w powyższym okresie do elektronicznego przekazywania ministrowi właściwemu do spraw rodziny miesięcznych zbiorczych sprawozdań zawierających dane ze sprawozdań gmin, w terminie do 15. dnia miesiąca następującego po upływie każdego miesiąca. Wzory powyższych sprawozdań stanowią załącznik nr 3 do r.s.r.f.
Rozdział 6
Wybrane zmiany w przepisach obowiązujących
W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, z późn. zm.) w art. 833:
1) § 6 otrzymuje brzmienie:
"§ 6. Nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia integracyjne oraz świadczenie wychowawcze.";
2) dodaje się § 7 w brzmieniu:
"§ 7. Nie podlegają egzekucji świadczenia, dodatki i inne kwoty, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej , oraz środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej.".
●Do katalogu świadczeń zwolnionych z egzekucji sądowej dodano świadczenie wychowawcze wprowadzone 1 kwietnia 2016 r. w wyniku realizacji programu "Rodzina 500 plus" oraz świadczenia dla rodzin zastępczych i osób prowadzących rodzinne domy dziecka (w tym także dodatek wychowawczy).
W ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, z późn. zm.) w art. 10 § 4 i 5 otrzymują brzmienie:
"§ 4. Nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej oraz świadczenie wychowawcze.
§ 5. Nie podlegają egzekucji świadczenia, dodatki i inne kwoty, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.), oraz środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej.".
●Do katalogu świadczeń zwolnionych z egzekucji administracyjnej dodano świadczenie wychowawcze wprowadzone 1 kwietnia 2016 r. w wyniku realizacji programu "Rodzina 500 plus" oraz świadczenia dla rodzin zastępczych i osób prowadzących rodzinne domy dziecka (w tym także dodatek wychowawczy).
W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.) w art. 21 w ust. 1:
1) pkt 8 otrzymuje brzmienie:
"8) świadczenia rodzinne otrzymane na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, dodatki rodzinne i pielęgnacyjne, zasiłki dla opiekunów otrzymane na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, świadczenia pieniężne otrzymane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasiłki porodowe otrzymane na podstawie odrębnych przepisów oraz świadczenie wychowawcze otrzymane na podstawie przepisów o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;";
2) pkt 24 otrzymuje brzmienie:
"24) świadczenia, dodatki i inne kwoty oraz wartość nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych z tytułu szkolenia, o których mowa w art. 31, art. 44 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3, art. 140 ust. 1 pkt 1 i art. 156 ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.), oraz środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej;".
●Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci znowelizowała ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych, dodając do katalogu zwolnień przedmiotowych z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych świadczenie wychowawcze przyznawane na podstawie u.p.p.w.d. oraz dodatek wychowawczy przyznawany na podstawie u.w.r. Oznacza to, że kwota świadczenia wychowawczego wskazana w u.p.p.w.d. oraz dodatku wychowawczego wskazana w u.w.r. jest kwotą netto.
W ustawie z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2071) w art. 30 po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu:
"4a. Do średniego miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego nie wlicza się świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.).".
W ustawie z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 763, z późn. zm.) w art. 8 w ust. 2 zdanie drugie otrzymuje brzmienie:
"Do dochodu gospodarstwa domowego kredytobiorcy nie wlicza się jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka i dodatku z tytułu urodzenia dziecka określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych, wartości udzielonej pomocy w zakresie dożywiania określonej w przepisach o ustanowieniu programu wieloletniego «Pomoc państwa w zakresie dożywiania», pomocy materialnej udzielanej uczniom na podstawie przepisów o systemie oświaty, świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz dodatku wychowawczego określonego w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.".
●Celem zmian w ww. artykułach jest wprowadzenie zasady nieuwzględniania świadczenia wychowawczego oraz dodatku wychowawczego przy ustalaniu dochodu, od którego uzależniona jest wysokość czynszu w lokalu mieszkalnym będącym w zasobach towarzystwa budownictwa mieszkaniowego, oraz przy ustalaniu dochodu, od którego uzależniona jest pomoc państwa w spłacie kredytu.
W ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 966, z późn. zm.) w art. 3 w ust. 3 zdanie drugie otrzymuje brzmienie:
"Do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, dodatku z tytułu urodzenia dziecka, pomocy w zakresie dożywiania, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, dodatku energetycznego, zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r., świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220), świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.).".
●Zmiana rozszerza katalog świadczeń niewliczanych do dochodu przy ustalaniu prawa do dodatku mieszkaniowego o świadczenia wprowadzone do systemu prawnego kwietnia 2016 r. - świadczenie wychowawcze oraz dodatek wychowawczy.
W ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 3:
a) pkt 7 otrzymuje brzmienie:
"7) instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie - oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie;",
b) pkt 18 otrzymuje brzmienie:
"18) szkole - oznacza to szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki;",
c) w pkt 21 lit. c otrzymuje brzmienie:
"c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,",
d) w pkt 23 w lit. k średnik zastępuje się przecinkiem i dodaje się lit. l w brzmieniu:
"l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym;",
e) w pkt 24 w lit. j kropkę zastępuje się przecinkiem i dodaje się lit. k w brzmieniu:
"k) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.";
2) w art. 5:
a) ust. 4a i 4b otrzymują brzmienie:
"4a. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
4b. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.",
b) ust. 7 otrzymuje brzmienie:
"7. W przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.";
3) w art. 7 w pkt 5 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:
"osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że:";
4) w art. 10 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
"3. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.";
5) w art. 16a ust. 7 otrzymuje brzmienie:
"7. Kwotę specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.";
6) w art. 17 ust. 4 otrzymuje brzmienie:
"4. Kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.";
7) art. 17a otrzymuje brzmienie:
"Art. 17a. W przypadku gdy ośrodek pomocy społecznej przekazał organowi właściwemu informację, że osoba uprawniona lub jej przedstawiciel marnotrawią wypłacane jej świadczenia rodzinne lub wydatkują je niezgodnie z przeznaczeniem, organ właściwy przekazuje należne osobie świadczenia rodzinne w całości lub w części w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług.";
8) w art. 17c:
a) w ust. 2 pkt 1 otrzymuje brzmienie:
"1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka;",
b) w ust. 9 pkt 3 otrzymuje brzmienie:
"3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;";
9) w art. 23:
a) w ust. 3 pkt 2 otrzymuje brzmienie:
"2) dzieci pozostających na utrzymaniu osoby, o której mowa w ust. 1, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, stan cywilny, numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość.",
b) ust. 3a i 3b otrzymują brzmienie:
"3a. Wniosek i załączniki do wniosku określone w ust. 4 mogą być składane drogą elektroniczną za pomocą systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny lub systemu teleinformatycznego wskazanego w informacji zamieszczonej na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej ministra właściwego do spraw rodziny po uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji.
3b. Wniosek i załączniki do wniosku określone w ust. 4 składane w postaci elektronicznej uwierzytelnia się przy użyciu mechanizmów określonych w art. 20a ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r. poz. 1114).",
c) po ust. 3c dodaje się ust. 3d-3f w brzmieniu:
"3d. W przypadku wniosku składanego w postaci elektronicznej uwierzytelnianego przy użyciu mechanizmów określonych w ust. 3b, po wpisaniu do formularza wniosku numerów PESEL osoby występującej o przyznanie świadczenia i dzieci pozostających na utrzymaniu tej osoby, formularz wniosku może być uzupełniony o dane zgromadzone w rejestrze PESEL w zakresie imion, nazwiska, miejsca urodzenia, daty urodzenia, stanu cywilnego, obywatelstwa i płci osoby występującej o przyznanie świadczeń rodzinnych i dzieci pozostających na utrzymaniu tej osoby.
3e. Wniosku nie uzupełnia się o dane zgromadzone w rejestrze PESEL, jeżeli w oparciu o dane z rejestru PESEL i rejestru stanu cywilnego nie można stwierdzić stopnia pokrewieństwa pomiędzy osobą występującą o przyznanie świadczeń rodzinnych a dziećmi pozostającymi na utrzymaniu tej osoby.
3f. W przypadku niezgodności ze stanem faktycznym danych uzupełnionych z rejestru PESEL zawartych w formularzu wniosku osoba występująca o przyznanie świadczeń rodzinnych wskazuje w formularzu wniosku poprawne dane.",
d) uchyla się ust. 4a,
e) ust. 4aa-4c otrzymują brzmienie:
"4aa. Jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. 4b. W przypadku, o którym mowa w ust. 4aa, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, jeżeli okoliczności te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji.
4c. Przepis ust. 4b stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy:
1) organ właściwy upoważnił do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych kierownika ośrodka pomocy społecznej lub kierownika innej jednostki organizacyjnej gminy, lub inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej, lub kierownika innej jednostki organizacyjnej gminy;
2) marszałek województwa upoważnił do załatwiania w jego imieniu spraw dotyczących realizacji świadczeń rodzinnych w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dyrektora, jego zastępcę lub innego pracownika regionalnego ośrodka polityki społecznej albo innego pracownika urzędu marszałkowskiego.",
f) ust. 4e i 4f otrzymują brzmienie:
"4e. Ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ właściwy zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 16a ust. 1.
4f. Aktualizację wywiadu, o którym mowa w ust. 4e, przeprowadza się po upływie 6 miesięcy, jeżeli do końca okresu, na który ustalone zostało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, pozostało więcej niż 3 miesiące, oraz w każdej sytuacji, gdy zaistnieją wątpliwości co do sprawowania opieki, o której mowa w art. 16a ust. 1.",
g) ust. 5 otrzymuje brzmienie:
"5. Minister właściwy do spraw rodziny określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz wzory:
1) wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych,
2) oświadczeń o dochodach rodziny, w tym oświadczeń osób rozliczających się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, oraz zaświadczeń i oświadczeń, o których mowa w ust. 4 pkt 3
- kierując się koniecznością zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz dokumentacji niezbędnej do sprawnej realizacji, również drogą elektroniczną, zadań w zakresie świadczeń rodzinnych.",
h) w ust. 10 w pkt 4 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 5 w brzmieniu:
"5) organowi właściwemu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), i marszałkowi województwa - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze, osób pobierających świadczenie wychowawcze oraz członków ich rodzin.";
10) w art. 23b:
a) w ust. 1:
- wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:
"Organ właściwy oraz marszałek województwa prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych są obowiązani do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, odpowiednio:",
- pkt 2 otrzymuje brzmienie:
"2) danych, o których mowa w art. 23 ust. 8 pkt 1 lit. a, b, e, g, h oraz 1;",
b) w ust. 4 zdanie drugie otrzymuje brzmienie:
"Organy podatkowe, organy emerytalno-rentowe oraz podmioty prowadzące rejestry publiczne przekazują te informacje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku organu właściwego lub marszałka województwa prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych.";
11) w art. 24 ust. 7 otrzymuje brzmienie:
"7. W przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty.";
12) w art. 25 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
"3. Osoby otrzymujące świadczenia rodzinne, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego lub marszałka województwa, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.";
13) art. 28 otrzymuje brzmienie:
"Art. 28. 1. Organ właściwy lub marszałek województwa odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.
2. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba otrzymująca to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa, 4e lub 4f, lub nie udzieliła podczas tego wywiadu wyjaśnień.
3. Wstrzymuje się wypłatę świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, odmówiła udzielenia lub nie udzieliła, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.
4. W przypadku przeprowadzenia wywiadu lub udzielenia wyjaśnień, o których mowa w ust. 2 i 3, świadczenia rodzinne wypłaca się od miesiąca, w którym przeprowadzono wywiad lub wpłynęły wyjaśnienia, do końca okresu zasiłkowego, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie.
5. Wstrzymuje się wypłatę świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, nie podejmuje świadczeń rodzinnych przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe.
6. W przypadku zgłoszenia się osoby po upływie trzech miesięcy wypłaca się jej świadczenia za cały okres wstrzymania, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie.
7. Jeżeli wznowienie wypłaty wstrzymanych świadczeń rodzinnych nie nastąpi do końca okresu zasiłkowego, prawo do świadczeń rodzinnych wygasa.";
14) w art. 30:
a) po ust. 2a dodaje się ust. 2b w brzmieniu:
"2b. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.",
b) ust. 4 otrzymuje brzmienie:
"4. Bieg przedawnienia przerywa:
1) odroczenie terminu płatności należności,
2) rozłożenie spłaty należności na raty,
3) zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony
- przy czym po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony.",
c) ust. 6 otrzymuje brzmienie:
"6. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego.",
d) w ust. 8 zdanie pierwsze otrzymuje brzmienie:
"Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy.";
15) w art. 32:
a) ust. 1b otrzymuje brzmienie:
"1b. Wszczęcie postępowania w sprawie zmiany decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych na korzyść strony, w zakresie zmiany wysokości świadczeń, następuje z urzędu.",
b) ust. 1d otrzymuje brzmienie:
"1d. Decyzje przyznające świadczenia rodzinne oraz decyzje w sprawie zmiany wysokości świadczeń rodzinnych na korzyść strony są natychmiast wykonalne.".
●Wyżej wymieniona nowelizacja ma na celu doprecyzowanie obowiązujących przepisów u.ś.r. Z uwagi na fakt, że realizatorami u.ś.r., podobnie jak u.p.p.w.d., niejednokrotnie są te same podmioty, ujednolicono przepisy u.ś.r. z przepisami u.p.p.w.d. Ponadto zmiany mają na celu dostosowanie do informatyzacji.
W ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 8 w ust. 4 w pkt 6 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 7 w brzmieniu:
"7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.).";
2) w art. 23a w ust. 3 w pkt 4 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 5 w brzmieniu:
"5) organ właściwy, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, i marszałek województwa - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze, osób pobierających świadczenie wychowawcze oraz członków ich rodzin.";
3) w art. 107 po ust. 1 dodaje się ust. 1a i 1b w brzmieniu:
"1a. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie:
1) art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne;
2) art. 23 ust. 4e i 4f ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowania faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy;
3) art. 15 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci u osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego.
1b. W sprawach, o których mowa w ust. 1 i 1a, wypełnia się odpowiednie części kwestionariusza wywiadu.".
●Zmiana rozszerza katalog świadczeń, które nie są wliczane do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej, o świadczenie wychowawcze oraz dodatek wychowawczy.
●Ponadto zmiany wprowadzone w u.p.s. dotyczą rodzinnych wywiadów środowiskowych - podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w przypadkach określonych w u.ś.r. i u.p.p.w.d. wypełnia się tylko odpowiednie części kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zmiany zostały też wprowadzone w celu dostosowania do wymogów informatyzacji.
W ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 2:
a) pkt 6 otrzymuje brzmienie:
"6) instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie - oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, a także szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie;",
b) pkt 13 otrzymuje brzmienie:
"13) szkole - oznacza to szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim oraz dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki;",
c) w pkt 16 lit. c otrzymuje brzmienie:
"c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,",
d) w pkt 17 w lit. h średnik zastępuje się przecinkiem i dodaje się lit. i w brzmieniu:
"i) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.);",
e) w pkt 18 w lit. h kropkę zastępuje się przecinkiem i dodaje się lit. i w brzmieniu:
"i) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.";
2) w art. 9:
a) ust. 4 i 4a otrzymują brzmienie:
"4. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
4a. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.",
b) ust. 6 otrzymuje brzmienie:
"6. W przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.";
3) w art. 15:
a) ust. 3a i 3b otrzymują brzmienie:
"3a. Wniosek i załączniki do wniosku określone w ust. 4 mogą być składane drogą elektroniczną za pomocą systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny lub systemu teleinformatycznego wskazanego w informacji zamieszczonej na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej ministra właściwego do spraw rodziny po uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji.
3b. Wniosek i załączniki do wniosku określone w ust. 4 składane w postaci elektronicznej uwierzytelnia się przy użyciu mechanizmów określonych w art. 20a ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r. poz. 1114).",
b) po ust. 3c dodaje się ust. 3d-3f w brzmieniu:
"3d. W przypadku wniosku składanego w postaci elektronicznej uwierzytelnianego przy użyciu mechanizmów określonych w art. 20a ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, po wpisaniu do formularza wniosku numerów PESEL wnioskodawcy i członków jego rodziny, formularz wniosku może być uzupełniony o dane zgromadzone w rejestrze PESEL w zakresie imion, nazwiska, miejsca urodzenia, daty urodzenia, stanu cywilnego, obywatelstwa i płci wnioskodawcy i członków jego rodziny.
3e. Wniosku nie uzupełnia się o dane zgromadzone w rejestrze PESEL, jeżeli w oparciu o dane z rejestru PESEL i rejestru stanu cywilnego nie można stwierdzić stopnia pokrewieństwa pomiędzy wnioskodawcą a członkami jego rodziny.
3f. W przypadku niezgodności ze stanem faktycznym danych uzupełnionych z rejestru PESEL zawartych w formularzu wniosku wnioskodawca wskazuje w formularzu wniosku poprawne dane.",
c) w ust. 8c w pkt 4 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 5 w brzmieniu:
"5) organowi właściwemu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), i marszałkowi województwa - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze, osób pobierających świadczenie wychowawcze oraz członków ich rodzin.";
4) w art. 15a:
a) w ust. 1:
- wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:
"Organ właściwy wierzyciela prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub w drodze pisemnej, odpowiednio:",
- pkt 2 otrzymuje brzmienie:
"2) danych, o których mowa w art. 15 ust. 8a pkt 1 lit. a, b, e, g, h oraz m;",
b) w ust. 4 zdanie drugie otrzymuje brzmienie:
"Organy podatkowe, organy emerytalno-rentowe oraz podmioty prowadzące rejestry publiczne przekazują te informacje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku organu właściwego wierzyciela prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.";
5) w art. 18 ust. 5 otrzymuje brzmienie:
"5. W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty.";
6) w art. 23:
a) w ust. 1 skreśla się wyrazy "wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie",
b) po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu:
"1a. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d i f, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.",
c) ust. 3 otrzymuje brzmienie:
"3. Bieg przedawnienia przerywa:
1) odroczenie terminu płatności należności,
2) rozłożenie spłaty należności na raty,
3) zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony
- przy czym po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony.".
●Zmiany wprowadzone w u.p.p.w.d. mają charakter doprecyzowujący. Z uwagi na fakt, że u.p.o.u.a. podobnie jak u.p.p.w.d. realizują niejednokrotnie te same podmioty, ujednolicono przepisy u.p.o.u.a. z przepisami u.p.p.w.d. Ponadto jak wcześniej zmiany wprowadzone w u.p.p.w.d. dostosowują do wymogów informatyzacji.
W ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 80 po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu:
"1a. Rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka do świadczenia, o którym mowa w ust. 1, na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany dalej «dodatkiem wychowawczym».";
2) w art. 87:
a) ust. 1 otrzymuje brzmienie:
"1. Świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, a w przypadku dodatku wychowawczego nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w art. 88.",
b) po ust. 1 dodaje się ust. 1a i 1b w brzmieniu:
"1a. Prawo do dodatku wychowawczego ustala się na okres 12 miesięcy.
1b. W przypadku braku zmian w sytuacji rodziny zastępczej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka mającej wpływ na prawo do dodatku wychowawczego ustala się je na okres kolejnych 12 miesięcy z urzędu.",
c) ust. 3-5 otrzymują brzmienie:
"3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, rodzinie zastępczej lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1a i art. 81, nie przysługują.
4. W przypadku gdy świadczenia oraz dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, przysługują rodzinie zastępczej lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka za niepełny miesiąc kalendarzowy, świadczenia oraz dodatki wypłaca się w wysokości proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w danym miesiącu kalendarzowym.
5. W przypadku powierzenia rodzinie pomocowej opieki i wychowania nad dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, rodzinie pomocowej wypłaca się świadczenie i dodatki przysługujące rodzinie zastępczej lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, w wysokości proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w danym miesiącu w tej rodzinie pomocowej.";
3) w art. 88:
a) ust. 1 i 2 otrzymują brzmienie:
"1. Świadczenia, dodatki i dofinansowanie do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84, są udzielane na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka.
2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, rodzina pomocowa składa, w przypadku gdy rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka nie pobierali świadczeń, dodatków lub dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84.",
b) ust. 4 i 5 otrzymują brzmienie:
"4. Przyznanie oraz odmowa przyznania świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84, następuje w drodze decyzji.
5. W przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84, oraz w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zmienić lub uchylić decyzję, o której mowa w ust. 4.";
4) w art. 92 ust. 11 otrzymuje brzmienie:
"11. Starosta może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty świadczeń pieniężnych innych niż dodatek wychowawczy, następuje w porozumieniu z wójtem.";
5) w art. 115 po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:
"2a. Do zryczałtowanej kwoty, o której mowa w ust. 1 i 2, na wniosek dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego przysługuje na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepisy dotyczące dodatku wychowawczego stosuje się odpowiednio.";
6) art. 121 otrzymuje brzmienie:
"Art. 121. Do kwot, o których mowa w art. 115 ust. 1 i 2 i art. 118-120, przepisy art. 86 ust. 2 stosuje się odpowiednio.";
7) w art. 181 w pkt 2 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 3 w brzmieniu:
"3) finansowanie dodatku wychowawczego i dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a.";
8) w art. 182 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
"3. W sprawach indywidualnych dotyczących świadczeń, dodatków, środków finansowych, opłat oraz innych kwot, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1, 2 i 4, art. 84, art. 92 ust. 1, art. 140 ust. 1 pkt 1 i art. 193 ust. 1, decyzje wydaje starosta, upoważniony przez niego kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie lub inni pracownicy powiatowego centrum pomocy rodzinie upoważnieni przez starostę na wniosek kierownika.";
9) w art. 192 pkt 2 otrzymuje brzmienie:
"2) dodatek, o którym mowa w art. 81;";
10) w art. 196 w ust. 1 dodaje się zdanie drugie w brzmieniu:
"Ustalając średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego nie uwzględnia się dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a.";
11) po art. 196 dodaje się art. 196a w brzmieniu:
"Art. 196a. 1. Dodatek wychowawczy i dodatek do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a, oraz koszty ich obsługi są finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
2. Koszty obsługi, o których mowa w ust. 1, wynoszą 1% otrzymanej dotacji na dodatek wychowawczy i dodatek do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a.
3. Zwroty nienależnie pobranych dodatków wychowawczych i dodatków do zryczałtowanej kwoty, o których mowa w art. 115 ust. 2a, w trakcie danego roku budżetowego nie mają wpływu na wysokość kosztów obsługi, o których mowa w ust. 2.
4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, na wniosek ministra właściwego do spraw rodziny, działającego w porozumieniu z właściwymi dysponentami części budżetowych, może dokonywać przeniesień wydatków budżetowych między częściami budżetu państwa, działami, rozdziałami i paragrafami klasyfikacji wydatków, z przeznaczeniem na realizację dodatku wychowawczego i dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a.
5. Wydatki zaplanowane na realizację dodatku wychowawczego i dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a, w częściach budżetowych, z wyłączeniem rezerw celowych, oraz przeniesione w trybie, o którym mowa w ust. 4, nie mogą być przeznaczane na realizację innych zadań.
6. Do wydatków przeniesionych w trybie, o którym mowa w ust. 4, nie stosuje się przepisów art. 170 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.).".
●Program "Rodzina 500 plus" obejmuje swoim zasięgiem również rodzinne formy pieczy zastępczej (rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka), a także placówki opiekuńczo-wychowawcze typu rodzinnego. Świadczenie wychowawcze zgodnie z intencją ustawodawcy przysługuje rodzinom biologicznym dzieci, zatem analogicznie do regulacji w u.p.p.w.d. zostało wprowadzone świadczenie o podobnym charakterze dla rodzinnych form pieczy zastępczej (tj. rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka) oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych typu rodzinnego, które są zbliżone w swojej organizacji do form rodzinnych.
●Świadczenie to wprowadzone zostało do systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej (ww. zmiany w u.w.r.) i ma formę dodatku do otrzymywanych przez rodziny zastępcze i osoby prowadzące rodzinne domy dziecka świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Świadczenie to nazwane zostało dodatkiem wychowawczym.
●Dla rodzin zastępczych kierowane jest bowiem odrębne wsparcie oparte na u.w.r., w którym oprócz licznych dodatków podstawowe wsparcie kształtuje się na poziomie nie niższym niż 660 zł (rodziny spokrewnione) oraz 1000 zł (rodziny zastępcze niezawodowe, zawodowe oraz rodzinne domy dziecka).
●U.p.p.w.d. wprowadziła zmiany w u.w.r., zgodnie z którymi na każde dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia, umieszczone w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka oraz placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego, przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przy czym ustawodawca rozróżnia dodatek wychowawczy i dodatek do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a u.w.r. Dodatek ten przysługuje w kwocie 500 zł miesięcznie na dziecko.
●Dodatek wychowawczy przysługuje na każde dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej czy też w rodzinnym domu dziecka, bez względu na osiągane dochody. Jest on udzielany na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka.
●Dodatek wychowawczy przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. Wyjątek od tej zasady określa przepis przejściowy - art. 49 u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 49 u.p.p.w.d. w przypadku złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, dodatku wychowawczego lub dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a u.w.r., w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego, dodatku wychowawczego lub dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a u.w.r., na podstawie tego wniosku ustala się, począwszy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
●Ustalenie i wypłata świadczenia wychowawczego, dodatku wychowawczego lub dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a u.w.r., w przypadku złożenia wniosku w terminie, o którym mowa w ust. 1, następuje w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
●Art. 87 ust. 2 u.w.r. określa przypadki, w których dodatek wychowawczy nie przysługuje. Są to sytuacje, w których rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka nie ponoszą kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w:
- domu pomocy społecznej,
- specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym,
- młodzieżowym ośrodku wychowawczym,
- młodzieżowym ośrodku socjoterapii zapewniającym całodobową opiekę,
- specjalnym ośrodku wychowawczym,
- hospicjum stacjonarnym,
- oddziale medycyny paliatywnej,
- areszcie śledczym,
- schronisku dla nieletnich,
- zakładzie karnym.
Zgodnie z art. 87 ust. 1a u.w.r. prawo do dodatku wychowawczego ustala się na okres 12 miesięcy.
●U.w.r. zakłada ustalanie prawa do dodatku wychowawczego z urzędu w ściśle określonej sytuacji uregulowanej w art. 87 ust. 1b tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją w przypadku braku zmian w sytuacji rodziny zastępczej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka mającej wpływ na prawo do dodatku wychowawczego ustala się je na okres kolejnych 12 miesięcy z urzędu.
●Dodatek wychowawczy jest świadczeniem podzielnym. Oznacza to, że w przypadku gdy przysługuje rodzinie zastępczej lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka za niepełny miesiąc kalendarzowy, dodatek ten wypłaca się w wysokości proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w danym miesiącu kalendarzowym. W razie powierzenia rodzinie pomocowej opieki i wychowania nad dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka rodzinie pomocowej wypłaca się go w wysokości proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w danym miesiącu w tej rodzinie pomocowej. Tym samym u.w.r. daje również możliwość przyznawania dodatku wychowawczego rodzinom pomocowym.
●Zgodnie z art. 73 u.w.r. w przypadku czasowego niesprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzinę zastępczą lub prowadzącego rodzinny dom dziecka piecza zastępcza nad dzieckiem może zostać powierzona rodzinie pomocowej. Piecza zastępcza nad dzieckiem może być powierzona rodzinie pomocowej, w szczególności w okresie:
1) czasowego niesprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzinę zastępczą lub prowadzącego rodzinny dom dziecka w związku z wypoczynkiem, o którym mowa w art. 69 u.w.r., udziałem w szkoleniach lub pobytem w szpitalu;
2) nieprzewidzianych trudności lub zdarzeń losowych w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka.
●Również w przypadku rodzin pomocowych warunkiem przyznania dodatku wychowawczego jest złożenie wniosku o przyznanie ww. dodatku.
●W przypadku placówek opiekuńczo-wychowawczych typu rodzinnego dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, czyli w kwocie 500 zł miesięcznie na każde dziecko umieszczone w tej placówce, przysługuje do zryczałtowanej kwoty środków finansowych na utrzymanie dziecka w tej placówce. Dodatek ten przysługuje na wniosek dyrektora placówki.
●Wniosek o ustalenie prawa do dodatku wychowawczego składa się w powiatowym centrum pomocy rodzinie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny domu dziecka lub dla miejsca prowadzenia placówki opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego. Ustawodawca nie określa formy wniosku o ustalenie prawa do dodatku wychowawczego - podobnie jak w przypadku wniosku o świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinnej pieczy zastępczej. Wzór wniosku nie jest określony rozporządzeniem.
●Pozostałe zmiany dokonane ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w u.w.r. wynikają z wprowadzenia do katalogu świadczeń przyznawanych na podstawie u.w.r. dodatku wychowawczego. Dotyczą one m.in. wprowadzenia możliwości zmiany lub uchylenia decyzji w sprawie dodatku wychowawczego (art. 88 u.w.r.).
Rozdział 7
Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy
1. Pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r.
2. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.
●Po raz pierwszy prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres od dnia wejścia w życie u.p.p.w.d., tj. od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.
●Przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok 2014. Jednocześnie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się przy zachowaniu wskazanych w u.p.p.w.d. regulacji o utracie i uzyskaniu dochodu.
1. W przypadku złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, dodatku wychowawczego lub dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego, dodatku wychowawczego lub dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, na podstawie tego wniosku ustala się począwszy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
2. Ustalenie i wypłata świadczenia wychowawczego, dodatku wychowawczego lub dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a u.w.r., w przypadku złożenia wniosku w terminie, o którym mowa w ust. 1, następuje w terminie 3 miesięcy licząc od dnia złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
●W przypadku gdy osoba złoży wniosek o świadczenie wychowawcze w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od 1 kwietnia do 1 lipca 2016 r., to organ właściwy przyznaje i wypłaca świadczenia wychowawcze, o ile osoba spełnia wynikające z u.p.p.w.d. przesłanki do uzyskania prawa do tego świadczenia, z wyrównaniem, począwszy od dnia wejścia w życie ustawy, czyli od 1 kwietnia 2016 r. Powyższa zasada ma odpowiednie zastosowanie także do dodatku wychowawczego oraz dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a u.w.r.
●Należy podkreślić, że w sytuacji gdy osoba złoży wniosek o ustalenie prawa do powyższych świadczeń w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od 1 kwietnia do 1 lipca 2016, organ właściwy ma trzy miesiące, licząc od dnia złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, na wydanie decyzji i wypłacenie świadczenia wychowawczego.
1. Do dnia utworzenia systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1359 i 2183), nie dłużej jednak niż do dnia 1 stycznia 2018 r., w zakresie dotyczącym dołączania do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego informacji o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze dołącza do wniosku oświadczenie albo zaświadczenie o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
2. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
●Artykuł 50 ust. 1 u.p.p.w.d. jest wyjątkiem od określonej w art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. zasady samodzielnego pozyskiwania przez organ właściwy niektórych informacji niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (drogą elektroniczną lub pisemną) i wprowadza okres przejściowy dotyczący uzyskiwania informacji z KRUS o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne.
●Okres przejściowy jest niezbędny do zbudowania i wdrożenia przez KRUS systemu teleinformatycznego umożliwiającego wymianę informacji z organami właściwymi. Do tego czasu organy właściwe będą pozyskiwać tę informację od wnioskodawców.
Banki krajowe mogą wykonywać czynności, o których mowa w art. 13 ust. 5 pkt 3 i ust. 10, od dnia wejścia w życie ustawy. Banki krajowe wykonujące czynności, o których mowa w art. 13 ust. 5 pkt 3 i ust. 10, są obowiązane dostosować statuty do przepisów ustawy w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
●Artykuł 51 u.p.p.w.d. upoważnia banki krajowe do wdrożenia elektronicznej drogi składania wniosków o świadczenie wychowawcze, za pośrednictwem ich systemów teleinformatycznych od dnia wejścia w życie u.p.p.w.d., jednocześnie wyznaczając im 12-miesięczny termin do odpowiedniego dostosowania w zakresie przepisów u.p.p.w.d. swoich statutów.
Koszty obsługi, o których mowa w art. 29 ust. 3, w przypadku organu właściwego w roku 2016 wynoszą 2% otrzymanej dotacji na świadczenie wychowawcze.
●W 2016 r. na obsługę ustawy organom właściwym przysługuje 2 proc. otrzymanej dotacji na świadczenie wychowawcze.
1. Organy gminy i województwa do dnia wejścia w życie ustawy wyznaczą lub utworzą jednostki organizacyjne właściwe do realizacji zadań z zakresu świadczenia wychowawczego. Przepisy art. 10 ust. 2 i 3 i art. 11 ust. 2 stosuje się.
2. Wojewoda, w terminie tygodnia od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu, jest obowiązany przekazać organom gminy środki finansowe na wdrożenie ustawy. Przekazane środki finansowe pomniejszają koszty obsługi, o których mowa w art. 52.
3. Środki finansowe, o których mowa w ust. 2, wojewoda przekazuje w wysokości uzgodnionej z ministrem właściwym do spraw rodziny.
●Artykuł 53 u.p.p.w.d. wszedł w życie z dniem ogłoszenia tej ustawy.
●Organy gminy i województwa miały obowiązek wyznaczenia lub utworzenia jednostek organizacyjnych właściwych do realizacji zadań z zakresu świadczenia wychowawczego do dnia wejścia w życie u.p.p.w.d.
●Zgodnie z art. 10 ust. 2 u.p.p.w.d. wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w formie pisemnej, upoważnić swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowań w sprawach świadczeń wychowawczych, a także do wydawania w tych sprawach decyzji.
●W przypadku gdy ww. postępowania prowadzone są w ośrodku pomocy społecznej, realizacja tych zadań nie może powodować nieprawidłowości w wykonywaniu zadań pomocy społecznej, a także nie może naruszać norm zatrudnienia pracowników socjalnych określonych w przepisach o pomocy społecznej.
●Marszałek województwa może w formie pisemnej upoważnić dyrektora, jego zastępcę lub innego pracownika regionalnego ośrodka polityki społecznej lub innego pracownika urzędu marszałkowskiego do załatwiania w jego imieniu spraw dotyczących realizacji świadczenia wychowawczego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także do wydawania w tych sprawach decyzji (art. 11 ust. 2 u.p.p.w.d.).
●Zgodnie z art. 53 ust. 3 u.p.p.w.d. wojewoda miał obowiązek przekazać organom gminy środki finansowe na wdrożenie ustawy w terminie tygodnia od dnia wejścia w życie tego przepisu. Przekazane organom właściwym w ten sposób środki finansowe pomniejszają przysługujące organom właściwym 2 proc. kosztów obsługi zadania.
1. Rada Ministrów składa po raz pierwszy Sejmowi i Senatowi sprawozdanie, o którym mowa w art. 3, za okres od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2017 r., w terminie do dnia 30 września 2018 r.
2. Minister właściwy do spraw rodziny, nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, przedstawi Radzie Ministrów ocenę systemów świadczeń na rzecz rodziny wraz z wnioskami dotyczącymi zmian w tych systemach.
●Artykuł 54 u.p.p.w.d. stanowi regulację szczególną do art. 3 u.p.p.w.d.
●Pierwsze sprawozdanie z realizacji ustawy zostanie złożone przez Radę Ministrów w terminie do 30 września 2018 r. i będzie obejmowało okres od dnia wejścia w życie ustawy do 31 grudnia 2017 r.
●Jednocześnie u.p.p.w.d. obliguje ministra właściwego do spraw rodziny do dokonania, nie później niż w ciągu 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, przeglądu i oceny systemu świadczeń na rzecz rodziny.
1. Przepisy art. 3 pkt 23 i 24 ustawy, o której mowa w art. 41, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się nie wcześniej niż przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2016 r.
2. Przepisy art. 2 pkt 17 i 18 ustawy, o której mowa w art. 44, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się nie wcześniej niż przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres świadczeniowy rozpoczynający się od dnia 1 października 2016 r.
●Przepis określa termin wejścia w życie przepisów zmienionych u.p.p.w.d. dotyczących utraty i uzyskania dochodu zawartych w u.ś.r. i u.p.o.u.a.
W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych organ właściwy będzie mógł zastosować nowe brzmienie art. 3 pkt 23 i art. 3 pkt 24 u.ś.r. pozwalających na utratę i uzyskanie dochodu z tytułu stypendium naukowego, nie wcześniej niż przy ustalaniu prawa do tych świadczeń na okres zasiłkowy zaczynający się od 1 listopada 2016 r.
Natomiast w przypadku świadczeń z funduszu alimentacyjnego nowa regulacja art. 2 pkt 17 lit. h oraz art. 2 pkt 18 lit. h u.p.o.u.a. będzie mogła być stosowana dopiero przy ustalaniu prawa do tych świadczeń na okres świadczeniowy 2016/2017, tj. od 1 października 2016 r.
Przepisy art. 3 pkt 23 i 24 ustawy, o której mowa w art. 41, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do przyznawania studentom i doktorantom stypendiów socjalnych, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 i art. 199 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, od dnia 1 października 2016 r.
●Z uwagi na to, że przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta lub doktoranta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne odsyłają do zasad określonych w u.ś.r., z uwzględnieniem zastrzeżeń określonych w art. 179 u.p.s.w., konieczne było uregulowanie również terminu wejścia w życie nowego brzmienia katalogu okoliczności stanowiących utratę i uzyskanie dochodu w u.ś.r., również w przypadku przyznawania stypendiów socjalnych studentom i doktorantom. Termin ten to 1 października 2016 r.
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 23 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 41, art. 107 ust. 6 ustawy, o której mowa w art. 42, oraz art. 187 ust. 6 ustawy, o której mowa w art. 46, zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 23 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 41, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, art. 107 ust. 6 ustawy, o której mowa w art. 42, oraz art. 187 ust. 6 ustawy, o której mowa w art. 46, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
●Artykuł 57 u.p.p.w.d. obliguje ministra właściwego do spraw rodziny do wydania w ciągu 12 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy nowych rozporządzeń wykonawczych na podstawie:
- art. 23 ust. 5 u.ś.r.,
- art. 107 ust. 6 u.p.s.,
- art. 187 ust. 6 u.w.r.
Ustawa wchodzi w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 53, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
●Artykuł 58 określa termin wejścia w życie u.p.p.w.d.
Przypisy
[1] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1147/11.
[2] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2015 r., sygn. akt II GSK 20698/14.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu