Na przegląd rozwiązań będzie czas po epidemii

Spór klasy politycznej o termin wyborów prezydenckich nieuchronnie prowadzi do pytań o zasadność wprowadzenia w tym momencie jednego z przewidzianych w konstytucji stanów nadzwyczajnych (stanu wyjątkowego lub klęski żywiołowej). Tylko bowiem w ten sposób zgodnie z Konstytucją RP mogłoby dojść do przesunięcia już zaplanowanych wyborów. Stan epidemii, w jakim obecnie się znajdujemy, nie daje bowiem podstaw prawnych do tego rodzaju decyzji. W cieniu walki z koronawirusem oraz debaty o optymalnym terminie wyborów pojawiają się natomiast bardziej zasadnicze pytania o przesłanki rozróżnienia między ukształtowanymi w Konstytucji RP stanami nadzwyczajnymi a stanami mającymi „wyłącznie” ustawowe podstawy prawne, tj. stanem zagrożenia epidemicznego i stanem epidemii (art. 46 i 47 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, Dz.U. z 2008 r. nr 234, poz. 1570 ze zm.; dalej: ustawa antyzakażeniowa lub ustawa z 2008 r.). Dla pełnego obrazu sytuacji można dodać, że z kręgów opozycji politycznej wychodzą głosy kwestionujące konstytucyjność owych ustawowych rozwiązań, a nawet zarzuty wprowadzania przez rząd konstytucyjnego zamach stanu (m.in. z powodu zawieszania rozporządzeniem ministra zdrowia konstytucyjnych wolności).

Bezsprzecznie przesłanki wprowadzenia każdego z ww. stanów nie zostały precyzyjnie rozgraniczone. Stan klęski żywiołowej jest wprowadzany „dla zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych” (art. 232 Konstytucji RP), a więc skutkom działania sił natury, w szczególności masowego występowania m.in. chorób zakaźnych ludzi (art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej; Dz.U. z 2002 r. nr 62, poz. 558), stan wyjątkowy zaś „w razie zagrożenia (…) bezpieczeństwa obywateli” (art. 230 Konstytucji RP), ale tylko, gdy zagrożenie to „nie może być usunięte poprzez użycie zwykłych środków konstytucyjnych” (art. 2 ust. 1 ustawy z 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym; Dz.U. z 2002 r. nr 113, poz. 985). Z kolei stan epidemii jest wprowadzany w celu podjęcia działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemii, a stan zagrożenia epidemicznego „w związku z ryzykiem wystąpienia epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań zapobiegawczych” (art. 2 pkt 22 i 23 ustawy antyzakażeniowej).