Jeżeli skład KRS jest wadliwy, to ta wadliwość ma takie samo znaczenie wobec wszystkich asesorów

Niezależność sądownictwa administracyjnego

W minionych latach obwieszczenia prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o wolnych stanowiskach asesorskich były wielokrotnie ogłaszane, sukcesywnie w miarę zwalniania się tych stanowisk, jak też stosownie do wprowadzanych przez prezesa NSA zmian w liczbie sędziów i asesorów w poszczególnych sądach administracyjnych. Zgodnie z art. 18 par. 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.) liczbę sędziów i asesorów sądowych w wojewódzkim sądzie administracyjnym określa prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jest to jedno z wielu rozwiązań, które zapewniają niezależność sądownictwa administracyjnego. Ta kompetencja, skutkująca w ostatnich latach zwiększaniem liczby stanowisk asesorskich w sądach wojewódzkich w miarę zwalniania stanowisk sędziowskich, pozwoliła m.in. na utrzymanie sprawności orzekania w wojewódzkich sądach administracyjnych jako sądach I instancji. Przez cały ten okres aż do chwili obecnej średni czas oczekiwania przez obywatela na rozstrzygnięcie jego skargi na działanie administracji w wojewódzkim sądzie administracyjnym wynosi od trzech do sześciu miesięcy.

Taka praktyka obsady stanowisk była związana z tym, że jakkolwiek asesorzy pełnią w sądach I instancji funkcje orzecznicze, ich powołanie ma charakter okresowy – są powoływani na pięć lat, a po tym okresie mogą się ubiegać o stanowisko sędziego, co może nastąpić po co najmniej dwóch latach pracy. Rozwiązania prawne nie przewidują możliwości przedłużenia okresu asesury. Zasady dostępu asesorów do urzędu sędziego w sądach administracyjnych są takie same jak w przypadku asesorów sądów powszechnych. Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie zawiera bowiem w tym zakresie własnej regulacji, lecz w art. 29 par. 1 odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o ustroju sądów powszechnych. Odpowiednie stosowanie oznacza w tym przypadku uwzględnienie specyfiki struktury sądów administracyjnych. Procedura ubiegania się przez asesora o stanowisko sędziego przewiduje w szczególności, że oceny kwalifikacji asesora sądowego dokonuje sędzia wizytator wyznaczony w drodze losowania przez prezesa właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W dalszej kolejności kandydatura asesora sądowego podlega zaopiniowaniu przez kolegium wojewódzkiego sądu administracyjnego, razem ze sporządzoną oceną kwalifikacji, oraz ocenie zgromadzenia ogólnego sędziów. Procedura oceny kwalifikacji jest zatem oddana do kompetencji sędziów, w tym działających w ramach organów sądu. Należy przy tym nadmienić, że nadzór administracyjny w stosunku do sądów administracyjnych nie był i nie jest sprawowany przez ministra sprawiedliwości. Uprawnienia w tym zakresie przysługują prezesowi NSA. Natomiast w następstwie powołania asesora na stanowisko sędziowskie zajmowane przez niego stanowisko asesora ulega przekształceniu z mocy prawa w stanowisko sędziowskie.