Wszyscy zatrudnieni w służbie cywilnej będą oceniani

Nowa ustawa o służbie cywilnej (Dz.U. z 2008 r. nr 227, poz. 1505), która weszła w życie 24 marca tego roku, wprowadziła zmiany w zakresie zasad oceniania pracy zatrudnionych w służbie cywilnej. Obowiązują już rozporządzenia określające szczegółowy tryb i sposób dokonywania pierwszej i okresowej oceny.

Z osobą, która po raz pierwszy podejmuje pracę w służbie cywilnej, zawierana jest umowa o pracę na okres 12 miesięcy. W tym czasie nowo zatrudniony musi zostać przez bezpośredniego przełożonego poddany tzw. pierwszej ocenie. Może ona nastąpić najwcześniej po ośmiu, a najpóźniej po 11 miesiącach pracy. Nie podlegają jej absolwenci Krajowej Szkoły Administracji Państwowej, którzy złożyli wniosek o mianowanie na urzędnika.

W ciągu 21 dni od zwarcia umowy z nowo zatrudnionym bezpośredni przełożony przeprowadza z nim rozmowę o sposobie przeprowadzania oceny oraz wyznacza ocenianemu termin do złożenia sprawozdania. Ma ono dotyczyć realizowanych przez pracownika zadań i musi obejmować co najmniej siedmiomiesięczny okres prac. W przypadku osób zatrudnionych między dniem wejścia w życie ustawy a rozporządzenia w sprawie pierwszej oceny, termin 21-dniowy rozpoczyna się od dnia obowiązywania rozporządzenia, tj. od 18 czerwca 2009 r.

Pierwszej oceny pracownika dokonuje bezpośredni przełożony w porozumieniu z dyrektorem departamentu. Od ósmego miesiąca zatrudnienia bezpośredni przełożony przeprowadza z pracownikiem kolejną rozmowę, która jest uwzględniana przy pierwszej ocenie. W jej trakcie omawiane jest m.in. zaangażowanie pracownika, terminowość realizacji zadań, ewentualne trudności oraz kierunki dalszego rozwoju. Przy pierwszej ocenie brane jest pod uwagę zaangażowanie pracownika i jego postępy w pracy. Istotny też jest wynik egzaminu w ramach służby przygotowawczej. Po otrzymaniu pozytywnej oceny przez pracownika, dyrektor departamentu zwraca się do dyrektora generalnego o zawarcie z pracownikiem umowy na czas nieokreślony. Otrzymanie negatywnej oceny oznacza rozwiązanie umowy o pracę na czas określony lub niezawieranie umowy na czas nieokreślony.

Poza pierwszą oceną przewidzianą w administracji rządowej, w tym m.in. w urzędach wojewódzkich, skarbowych, ministerstwach oraz w służbach mundurowych (członków korpusu służby cywilnej), przewidziana jest też ocena okresowa. Dotyczyć to ma wszystkich osób zatrudnionych na czas nieokreślony w służbie cywilnej. Urzędnicy i pracownicy służby cywilnej, w tym osoby na kierowniczych stanowiskach, podlegają ocenie okresowej dokonywanej przez bezpośredniego przełożonego. Ocena sporządzana jest co dwa lata. Jeśli dokonywana jest zmiana stanowiska, a zakres nowych obowiązków znacząco się różni, ocena okresowa może być sporządzona przed upływem tego terminu. Może to jednak nastąpić nie wcześniej niż po upływie sześciu miesięcy od ostatniej oceny.

Sporządzana ocena jest na piśmie i niezwłocznie przedstawiana osobie ocenianej. Likwidacja Państwowego Zasobu Kadrowego sprawiła, że wyższe stanowiska państwowe zostały włączone do korpusu służby cywilnej. W związku z tym ocenie okresowej podlegają też dyrektorzy departamentów oraz dyrektorzy generalni urzędów. Oceny dyrektora generalnego dokonuje minister po zasięgnięciu opinii szefa służby cywilnej. W przypadku np. dyrektorów komórek powinien ją przeprowadzić dyrektor generalny w porozumieniu z szefem urzędu (np. ministrem). Nowa ustawa o służbie cywilnej objęła też oceną okresową około 113 tys. pracowników służby cywilnej. Tak jak przewidywała poprzednia ustawa oceniani będą wciąż urzędnicy mianowani. W administracji rządowej jest ich obecnie około 5 tys. osób. Generalną zasadą jest objęcie oceną okresową wszystkich osób zatrudnionych w służbie cywilnej na czas nieokreślony.

W przypadku otrzymania przez członka korpusu służby cywilnej oceny negatywnej jest ona przeprowadzana ponownie po sześciu miesiącach. Pracownikowi, który nie zgadza się z otrzymaną oceną, przysługuje w ciągu siedmiu dni sprzeciw do dyrektora generalnego. O ile bezpośrednich skutków wobec pracownika, który otrzymał negatywną ocenę, nie przewiduje ustawa, o tyle inaczej jest wobec urzędników mianowanych. Dwie negatywne oceny następujące po sobie skutkują rozwiązaniem umowy o pracę z urzędnikiem z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Ustawa również przewidziała dla najlepiej ocenionych urzędników nagrodę w postaci awansu, jeśli od otrzymania ostatniego stopnia służbowego uzyskał dwie kolejne następujące po sobie pozytywne oceny okresowe na jednym z dwóch najwyższych poziomów przewidzianych w skali ocen, tj. 4 lub 5. Otrzymuje on wtedy z urzędu kolejny z dziewięciu przewidzianych stopni służbowych. Osoby zajmujące kierownicze stanowiska, a niebędące urzędnikami mianowanymi, oraz pozostali pracownicy służby cywilnej mogą być negatywnie lub pozytywnie oceniani, a ich przełożony nie musi z tego powodu wyciągać żadnych konsekwencji.

Oceny okresowej bezpośredni przełożony pracownika dokonuje na specjalnym arkuszu odpowiednim do stanowiska zajmowanego przez ocenianego. Dokonuje jej według kryteriów obowiązkowych i dodatkowych. Pracownicy i urzędnicy oceniani są na podstawie arkusza A. Natomiast dla osób zatrudnionych na wyższych stanowiskach w służbie cywilnej albo na stanowisku kierownika urzędu przewidziany jest arkusz B. Dla osób zajmujących niższe stanowiska oceniający wybiera nie mniej niż trzy i nie więcej niż pięć kryteriów oceny, które są najistotniejsze dla prawidłowego wykonywania obowiązków. W przypadku stanowisk dyrektorskich, kryteriów dodatkowych nie może być więcej niż dwa. Dla wszystkich przewidziano punktową skalę ocen, która zawiera pięć poziomów. Trzeba pamiętać, że przed sporządzeniem oceny na piśmie bezpośredni przełożony przeprowadza z ocenianym rozmowę, podczas której omawia z nim m.in. główne obowiązki pracownika, trudności w realizacji zadań oraz kierunki dalszego rozwoju. Na podstawie opinii z rozmowy i ocen cząstkowych sporządzona jest ocena końcowa. Do 1 września 2009 r. bezpośredni przełożeni powinni ustalić z pracownikiem kryteria, według których będą oceniani, oraz wpisać do arkusza termin przeprowadzenia oceny okresowej.