Żołnierz ma prawo wyboru obrońcy

Żołnierzowi, który odpowiada za naruszenie dyscypliny i etyki zawodowej, przysługuje prawo do obrony. Przepisy przewidujące możliwość wyboru obrońcy wyłącznie spośród funkcjonariuszy danej służby, ograniczają konstytucyjne prawo do obrony – wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 9 lipca 2009 r. (sygn. akt K 31/08).

Ustawa o dyscyplinie wojskowej nie przewiduje żadnych dodatkowych wymagań dla funkcjonariuszy mogących pełnić funkcję obrońcy, np. co do ich wiedzy i doświadczenia czy ich usytuowania w strukturze służby, ze względu na zakres lub specyfikę obowiązków. Czynności związane z obroną funkcjonariusz wykonuje obok swych podstawowych, wynikających z charakteru służby obowiązków, nie przestając być także funkcjonariuszem usytuowanym w określonej strukturze. Działa on jednak w warunkach podległości służbowej, a przy tym ma naturalne dla każdego aspiracje zawodowe. Powoduje to, że powierzenie obrony funkcjonariuszowi danej służby może nie gwarantować jej należytego poziomu, który mógłby zapewnić zawodowy prawnik. Po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 lipca żołnierzowi i funkcjonariuszowi nie będzie już można odmówić prawa wyboru adwokata lub rady prawnego.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił w tym orzeczeniu, że umożliwienie obwinionym w postępowaniu dyscyplinarnym skorzystania z prawa do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie powodowałoby ryzyka naruszenia poufności (wewnętrznego charakteru) tego postępowania, gdyż zarówno adwokaci, jak radcowie prawni są związani tajemnicą zawodową. W takim kierunku dokonano już zmian regulacji postępowania dyscyplinarnego w takich służbach mundurowych, jak Straż Graniczna, Policja, Służba Celna.

Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że z jego wyroku nie wynika ani zakaz powoływania na obrońcę w postępowaniu dyscyplinarnym wskazanego typu funkcjonariuszy danej służby, ani konieczność regulacji, która wyborowi osoby obwinionej przyznaje ostateczne słowo. Służby mundurowe charakteryzują się własną specyfiką. Jest ona mało znana osobom z zewnątrz. Utrudniać to może z jednej strony efektywne prowadzenie obrony, z drugiej zaś strony może powstać problem dopuszczenia takiego obrońcy do informacji konfidencjonalnych służby. Dlatego, aby pogodzić te tendencje, ustawodawca może stosować zróżnicowane formuły wyboru obrońcy, ale nie powinien z góry ograniczać prawa do wyboru obrońcy przez określenie kręgu potencjalnych obrońców.