Dochodzenie należności z rachunku bankowego

Postępowanie egzekucyjne prowadzi się wobec osoby, która nie wykonała w terminie prawem nałożonego na nią obowiązku, tj. zobowiązanego. Zasady postępowania egzekucyjnego oraz środki egzekucyjne (w tym egzekucja z rachunku bankowego), jakie mogą być stosowane przez administracyjne organy egzekucyjne w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym, uregulowane zostały w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.). Egzekucję administracyjną wszczyna się na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela, według ustalonego wzoru określonego w rozporządzeniu ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. nr 137, poz. 1541 ze zm.). Tytuł wykonawczy winien zawierać m.in. takie dane jak: imię i nazwisko zobowiązanego, treść podlegającego egzekucji obowiązku, a także jego podstawę prawną. Ponadto w tytule wykonawczym wierzyciel podaje informacje o majątku i źródłach dochodu zobowiązanego, o ile jest w ich posiadaniu.

Kwestie dotyczące zasad stosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego uregulowane zostały w przepisach art. 80–87 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi wyżej wymienionego zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Zgodnie z art. 81 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego (osoby wskazanej w tytule egzekucyjnym) prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu numery tych rachunków. Zajęcie wierzytelności dokonane na podstawie art. 80 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – o ile organ egzekucyjny nie wskazał konkretnego numeru rachunku bankowego podlegającego zajęciu – obejmuje wszystkie rachunki bankowe prowadzone dla danej osoby.

Z kolei zakres zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje sumy zgromadzone na rachunku bankowym wystarczające na pokrycie egzekwowanej kwoty. Blokada wszystkich środków zgromadzonych na rachunku bankowym występuje zatem wyłącznie w przypadku, gdy kwota znajdująca się na rachunku nie wystarcza na pokrycie egzekwowanej należności. Środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez prezesa GUS za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego (art. 54 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.).

Ponadto zajęcie wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego jest skuteczne, co do zasady, do czasu zapłacenia egzekwowanej kwoty. W takim przypadku dochodzi do zrealizowania zajęcia, przy czym przepisy nie nakładają na organy egzekucyjne obowiązku zawiadamiania o tym fakcie banku, który konkretne zajęcie zrealizował. Na banku jako na dłużniku zajętej wierzytelności ciąży bowiem zgodnie z art. 70 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązek naliczenia odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie, należnych od następnego dnia po dniu wystawienia przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub prawa majątkowego do dnia przekazania organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych uzyskanych z zajęcia. Ewentualne oczekiwanie przez bank, który zrealizował konkretne zajęcie z odblokowaniem środków znajdujących się na rachunku bankowym do czasu otrzymania informacji organu egzekucyjnego o zrealizowaniu zajęcia, nie znajduje podstaw w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niemniej może wynikać z ostrożności banku (na podstawie odpowiedzi na interpelacje nr 6815).