Zbyt wysokie kary szkodzą firmom

Zgodnie z art. 85a ust. 1 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (p.g.g.) opłatę eksploatacyjną naliczaną w razie wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji lub z rażącym naruszeniem jej warunków organy koncesyjne ustalają w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej w ten sposób kopaliny, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Organami koncesyjnymi, w zakresie określonym w art. 16 cytowanej ustawy, są minister właściwy do spraw środowiska, starostowie i marszałkowie województw. Stawki opłat eksploatacyjnych określa zaś rozporządzenie w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych.

Ustawa nie definiuje, w jakich przypadkach naruszenie warunków koncesji jest rażące. W orzecznictwie znaleźć można natomiast wiele wskazówek, kiedy następuje rażące naruszenie przepisów prawa. Dla przykładu NSA w Warszawie w wyroku z 13 czerwca 1997 r. (I OSK 996/06) stwierdził, że polega ono na naruszeniu normy prawnej niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych. W innym wyroku, z 18 maja 2007 r. (VI SA/Wa 503/07), WSA w Warszawie wskazał, iż istotne dla stwierdzenia, czy nastąpiło rażące naruszenie warunków, jest, czy było ono zdarzeniem jednostkowym czy też nie. Niezależnie od wszystkiego stwierdzić należy, że określenie naruszenia terminem rażące pozostaje w sporym stopniu w kwestii uznania organu. Nie oznacza to oczywiście, że organ może z pełną swobodą uznawać za takie każde naruszenie, tym bardziej że jego konsekwencje są tak znaczące dla przedsiębiorcy.

Wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji bądź wbrew warunkom w niej określonym skutkuje ponadto karą aresztu albo grzywny (art. 118 ust. 1 p.g.g.). W sytuacji gdy wiąże się ono z wyrządzeniem poważnej szkody w mieniu, ustawa przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3 (art. 119 p.g.g.). Mamy więc do czynienia nie tylko z wykroczeniem, ale nawet z przestępstwem. W przypadku rażącego naruszenia warunków koncesji organ koncesyjny cofa ponadto koncesję albo zmienia jej zakres (art. 58 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, tj. Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 ze zm. w zw. z art. 15 ust. 2 p.g.g.).

Mimo że opłatę eksploatacyjną za wskazane naruszenia naliczają właściwe organy koncesyjne, nie stanowi ona ich dochodów. Zgodnie z art. 86 ust. 1 p.g.g. w 60 proc. stanowi ona dochód gminy, na terenie której jest prowadzona działalność objęta koncesją. W 40 proc. – dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (jeśli działalność jest prowadzona w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej stanowi ona dochód Funduszu w 100 proc.). Jeśli natomiast działalność jest prowadzona na terenie więcej niż jednej gminy, opłaty stanowią dochód tych gmin proporcjonalnie do ilości wydobytej kopaliny.

Sejmowa Komisja Gospodarki, Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej pracują nad rządowym projektem ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (druk nr 1696). Zakłada on wprowadzenie (w art. 137 i 138) kilku istotnych zmian w omawianych kwestii. Najważniejszą ma być obniżenie opłat za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji (zwanych opłatami podwyższonymi) lub rażące naruszeniem jej warunków (zwanych opłatami dodatkowymi). W pierwszym przypadku organem właściwym w sprawie ma być tak jak i obecnie minister właściwy do spraw środowiska oraz starosta. Opłata podwyższona za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji wynosić ma czterdziestokrotność stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny. Odnośnie do opłat dodatkowych, ustalanych przez organ koncesyjny w sytuacji rażącego naruszenia przy wydobywaniu kopalin warunków określonych w koncesji, wynosić one mają pięciokrotność stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej w ten sposób kopaliny. Nowością ma być ponadto zaliczenie opłat podwyższonych ustalanych przez starostę do dochodów powiatu.