Odszkodowanie powinno umożliwić odtworzenie firmy

– W myśl konstytucyjnej zasady wywłaszczenie jest dopuszczalne, gdy dokonuje się go na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Oznacza to, iż słuszne odszkodowanie jest obok celu publicznego drugą podstawową przesłanką dopuszczalności wywłaszczenia.

– Sądy wielokrotnie wyjaśniały, jak należy rozumieć tę zasadę. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z 19 marca 1990 r. stwierdził, iż słuszne odszkodowanie to świadczenie ekwiwalentne w stosunku do wartości wywłaszczonej nieruchomości, pozwalające na odtworzenie przez właściciela rzeczy przejętej przez państwo.

– Organy administracji niechętnie stosują przepisy konstytucji bezpośrednio, wydając decyzję z pominięciem zasady słusznego odszkodowania. Tak było w jednej z ostatnich spraw z Torunia, gdzie wojewoda odmówił zastosowania zasady słusznego odszkodowania w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania dla dwóch przedsiębiorców, których nieruchomości zostały wywłaszczone w związku z budową drogi krajowej nr 1 z mostem przez Wisłę.

– Wojewoda wywłaszczył nieruchomość, na której prowadziły działalność dwie spółki. Jedna docieplała budynki, druga produkowała styropian. Zatrudniały one 120 pracowników. Przejęcie gruntu przez państwo postawiło pod znakiem zapytania ich funkcjonowanie. W sprawie sporządzono operat szacunkowy, w którym określono wartość nieruchomości. Operat posłużył wojewodzie do ustalenia odszkodowania.

– Przedsiębiorcy nie zgodzili się z wysokością odszkodowania, gdyż w operacie nie została uwzględniona wartość, jaką stanowić będzie odtworzenie i uruchomienie firm. Przedstawili opinię rzeczoznawcy, w której wykazali, iż operat wskazywał zbyt niskie odszkodowanie, gdyż oparto się w nim o błędny sposób jego określenia. Wojewoda uznał jednak, iż brak jest podstaw do uznania roszczeń firm, a ustalenie odszkodowania za przedsiębiorstwa nie może być przedmiotem postępowania.

– Nie. Przedsiębiorcy byli uparci. Wnieśli odwołanie do ministra infrastruktury, który utrzymał decyzję w mocy.

– Przedsiębiorcy twierdzą, że sposób ustalenia odszkodowania jest sprzeczny z zasadą słusznego odszkodowania, gwarantowaną art. 21 ust. 2 konstytucji, która powinna być stosowana bezpośrednio – zgodnie z art. 8 konstytucji.

– Podstawą ustalenia wysokości odszkodowania jest co do zasady wartość rynkowa nieruchomości. Jest nią najbardziej prawdopodobna cena możliwa do uzyskania za nieruchomość na rynku, określona z uwzględnieniem cen transakcyjnych. W przypadku gruntu niezabudowanego, odszkodowanie powinno być wypłacone w takiej wysokości, aby wywłaszczony mógł nabyć grunt o podobnych cechach w innym miejscu. Problem zaczyna się wtedy, jeżeli wywłaszczenie dotyczy przedsiębiorstwa. Przepisy określają, iż odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości ustala się, uwzględniając element utraty wartości gruntu i jego części składowych. Jednakże zastosowanie takiego sposobu ustalania wysokości odszkodowania w przypadku wywłaszczenia zabudowanego gruntu, na którym jest prowadzona działalność gospodarcza, jest niewłaściwe w tym znaczeniu, iż stanowi złamanie konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania.

Przede wszystkim w operacie powinna zostać określona wartość rynkowa przedsiębiorstw, rozumiana jako łączna wartość wszystkich zorganizowanych składników przeznaczonych do prowadzenia działalności, łącznie z gruntem.

Fot. Archiwum

Marek Gruchalski, specjalista w zakresie prawa gospodarczego w kancelarii Nowakowski i Wspólnicy