Kiedy inspektor handlowy może skontrolować przedsiębiorcę

Inspekcja Handlowa kontroluje przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą pod kątem legalności i rzetelności ich działania na podstawie odrębnych przepisów odnoszących się do produkcji, handlu i usług. Sprawdza także produkty wprowadzane do obrotu w zakresie zgodności z tzw. zasadniczymi wymaganiami, np. normami bezpieczeństwa. Inspektorzy mają również prawo do kontroli produktów znajdujących się w obrocie handlowym, a także przeznaczonych do wprowadzenia do obrotu. Dodatkowo kontrolują przestrzeganie zarówno przez sprzedawców detalicznych, jak i hurtowych przepisów ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Przykładowo inspektorzy mogą sprawdzić, czy przedsiębiorcy umieszczają w miejscu sprzedaży informacje o punktach zbierania zużytego sprzętu. Inspekcja Handlowa ma również prawo kontrolować usługi.

Kontrolę wszczyna i prowadzi inspektor po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli wydanego przez wojewódzkiego inspektora. Wyjątkowo, jeżeli pobranie próbek produktu do badań lub wykonanie innych czynności kontrolnych wymaga wiedzy lub umiejętności specjalnych, wojewódzki inspektor może upoważnić do udziału w kontroli osobę niebędącą inspektorem. Osoba ta musi posiadać wymaganą wiedzę lub umiejętności.

Czynności kontrolne przeprowadza się w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej. Mogą się one odbyć w siedzibie przedsiębiorcy lub w miejscu wykonywania działalności. Powinny być przeprowadzone w godzinach pracy (czasie funkcjonowania zakładu). Kontrola lub poszczególne czynności kontrolne, za zgodą kontrolowanego, mogą być przeprowadzane również w siedzibie organu inspekcji. Takie rozwiązanie jest wskazane, jeżeli usprawni to prowadzenie kontroli. W przypadku nieobecności właściciela firmy przepisy upoważniają inspektorów do przeprowadzenia czynności kontrolnych w obecności innego pracownika kontrolowanego lub przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny. Świadkiem nie może być jednak pracownik inspekcji. Obowiązkiem Inspekcji Handlowej jest przeprowadzenie kontroli w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę.

Jeżeli jest to niezbędne dla usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, wojewódzki inspektor wyda, w drodze decyzji, zarządzenie pokontrolne. W takiej sytuacji kontrolowany przedsiębiorca jest zobowiązany do poinformowania wojewódzkiego inspektora, w wyznaczonym terminie, o sposobie wykonania zarządzenia. Dodatkowo powinien on udzielić odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne w wyznaczonym terminie.

Kontrolowany przedsiębiorca ma obowiązek umożliwienia inspektorowi dokonania czynności kontrolnych. Inspektor ma prawo do swobodnego poruszania się w obiektach, pomieszczeniach i na terenie kontrolowanej jednostki. Wystarczy, że okaże legitymację służbową. Nie ma on obowiązku uzyskiwania przepustki. Nie podlega on również rewizji osobistej.

Inspektor ma prawo w szczególności badać akta, dokumenty, ewidencje i informacje, a także żądać sporządzenia niezbędnych kopii oraz urzędowych tłumaczeń na język polski dokumentów w językach obcych. Może żądać dokumentów znajdujących się w firmie, ale tylko tych, które są związane z przedmiotem kontroli. Ponadto ma prawo dokonywać oględzin terenów, obiektów, pomieszczeń, środków przewozowych, produktów i innych rzeczy wyłącznie w zakresie objętym kontrolą. Inspektor może również badać przebieg określonych czynności, np. proces produkcyjny, a także zabezpieczać dowody, produkty, pomieszczenia i środki przewozowe. To jednak nie wszystko. Upoważniony inspektor ma prawo żądać od kontrolowanego przedsiębiorcy w wyznaczonym terminie pisemnych i ustnych wyjaśnień w sprawach objętych zakresem kontroli. Jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli, może on również legitymować osoby w celu stwierdzenia ich tożsamości. Inspektor ma prawo domagać się niezwłocznego usunięcia uchybień porządkowych i organizacyjnych, a także pobierać nieodpłatnie próbki produktów do badań. Dodatkowo kontroler ma prawo przesłuchiwania osób w charakterze strony, świadka lub biegłego, jeżeli jest to niezbędne dla wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz zasięgać opinii biegłych, gdy jest to niezbędne dla potrzeb kontroli.

Z kolei obowiązkiem kontrolowanego przedsiębiorcy jest umożliwienie inspektorowi przeprowadzenia czynności kontrolnych. Dodatkowo przedsiębiorca będący w posiadaniu produktów lub dokumentów objętych zakresem kontroli przeprowadzanej u innego przedsiębiorcy jest zobowiązany, na żądanie inspektora, do ich udostępnienia oraz umożliwienia pobrania próbek produktów do badań. Uzyskane w trakcie kontroli informacje dotyczące stosowanej przez kontrolowanego technologii lub stanowiące tajemnicę handlową są objęte tajemnicą służbową. Nie dotyczy to informacji, których ujawnienie jest niezbędne ze względu na konieczność usunięcia zagrożeń związanych z produktem lub usługą.

Wojewódzki inspektor może, w drodze postanowienia, dokonać zabezpieczenia dowodów na czas niezbędny dla realizacji zadań kontroli. Zabezpieczeniu podlegają przede wszystkim dokumenty, ewidencje, informacje oraz produkty i inne rzeczy, jeżeli stanowią lub mogą stanowić dowód nieprawidłowości stwierdzonych w toku kontroli. Nie dotyczy to produktów łatwo psujących się lub ulegających innym szybkim zmianom biochemicznym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Dodatkowo kontrolujący mogą w drodze postanowienia, zabezpieczyć produkt w celu ustalenia jego rzeczywistej jakości. Jest to możliwe, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że walory produktu nie odpowiadają jakości deklarowanej przez producenta lub wymaganiom określonym w przepisach odrębnych albo dokumentach normalizacyjnych. Zabezpieczenie to ulega uchyleniu, jeżeli produkt został wyłączony z obrotu lub przeklasyfikowany albo uzyskał właściwą jakość. Podobna sytuacja wystąpi, gdy produkt jest nieprawidłowo oznaczony. Do zabezpieczania dowodów mogą być również uprawnieni inspektorzy kontroli.

Postanowienie dotyczące zabezpieczenia dowodów powinno zawierać określenie terminu zabezpieczenia oraz ilość niezbędnych dowodów podlegających zabezpieczeniu dla celów dowodowych. Jeżeli jest to możliwe, czas zabezpieczenia produktów powinien być określany z uwzględnieniem terminów gwarancji, terminów przydatności do spożycia oraz innych terminów określających ważność lub trwałość produktu.

Ustalenia kontroli inspektor dokumentuje w protokole kontroli. Do obowiązków inspektora należy zapoznanie kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej z treścią protokołu. Protokół podpisuje inspektor oraz kontrolowany przedsiębiorca lub osoba przez niego upoważniona, w której obecności przeprowadzono kontrolę.

Kontrolowany przedsiębiorca może zgłosić uwagi bezpośrednio do protokołu kontroli lub w terminie siedmiu dni od dnia przedstawienia protokołu do podpisu wnieść je na piśmie. W takim przypadku wojewódzki inspektor kontroli zobowiązany jest do ustosunkowania się do zgłoszonych w protokole kontroli uwag niezwłocznie. Nie może to jednak nastąpić później niż w terminie 14 dni od ich otrzymania.

Jeden egzemplarz protokołu przekazuje się, za pokwitowaniem, kontrolowanemu lub osobie przez niego upoważnionej, a drugi pozostawia się w aktach sprawy. Jeżeli przedsiębiorca odmówi podpisania lub odbioru protokołu, inspektor sporządzający protokół odnotowuje to w protokole, podając, jeżeli jest to możliwe, przyczynę takiego stanu rzeczy.

W przypadku zabezpieczenia produktów, dokumentów i innych rzeczy, pobrania próbek, dokonania oględzin lub przeprowadzenia innych dowodów sporządza się odrębny protokół. Sporządzenie odrębnego protokołu odnotowuje się w protokole kontroli. Dodatkowo inspektor może, z urzędu lub na wniosek kontrolowanego, prostować błędy pisarskie i rachunkowe lub inne oczywiste pomyłki w protokole kontroli.

Trzeba ponadto pamiętać, że pracownicy inspekcji w związku z wykonywaniem czynności kontrolnych korzystają z ochrony przewidzianej w kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych.

Zgodnie z przepisami wojewódzki inspektor inspekcji handlowej może w wydanej decyzji:

n zarządzić w toku kontroli ograniczenie wprowadzania do obrotu, wstrzymanie wprowadzania do obrotu lub wycofanie z obrotu produktów albo wstrzymanie świadczenia usług, albo niezwłoczne usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, jeżeli jest to konieczne ze względu na bezpieczeństwo lub interes konsumentów albo interes gospodarczy państwa;

n nakazać przedsiębiorcy, w ramach sprawowanego nadzoru, na podstawie ustawy z 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. z 2005 r. nr 187, poz. 1577 z późn. zm.), wstrzymanie wprowadzania do obrotu lub wycofanie z obrotu w jego punktach sprzedaży całej partii artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego, jeżeli stwierdzony rodzaj nieprawidłowości może odnosić się do całej partii produkcyjnej artykułu rolno-spożywczego.

W przypadku gdy w toku przeprowadzonej kontroli inspektor stwierdzi, że przedsiębiorca wprowadzający towar do obrotu zaniecha obowiązku do zamieszczenia na towarze, jego opakowaniu, etykiecie, instrukcji lub do dostarczenia w inny, zwyczajowo przyjęty sposób, pisemnych informacji w języku polskim określających firmę przedsiębiorcy i jego adres, jak również danych umożliwiających identyfikację towaru, może on w drodze decyzji nakazać niezwłoczne usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości.

Decyzje te podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Informacje zawarte w decyzjach dotyczące zafałszowania artykułów rolno-spożywczych, podaje się do publicznej wiadomości, z pominięciem danych stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa oraz inne tajemnice podlegające ochronie na podstawie przepisów odrębnych.

Inaczej jest, jeżeli w toku przeprowadzanej kontroli inspektorzy ustalą, że do obrotu wprowadzane są substancje, preparaty lub wyroby wbrew zakazowi lub ograniczeniu określonemu w przepisach wydanych na podstawie ustawy o substancjach i preparatach chemicznych lub przepisach załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów. W takim przypadku wojewódzki inspektor zakazuje kontrolowanemu, w drodze decyzji, dalszego przekazywania tej substancji, preparatu lub wyrobu.

Upoważnienie do przeprowadzenia kontroli przez inspektora powinno zawierać co najmniej:

● oznaczenie organu kontroli,

● wskazanie podstawy prawnej,

● datę i miejsce wystawienia,

● imię, nazwisko i stanowisko kontrolującego oraz numer jego legitymacji służbowej, a w przypadku upoważnienia do udziału w kontroli osób, o których mowa w ust. 3 - ich imiona i nazwiska oraz numer dokumentu potwierdzającego tożsamość,

● oznaczenie kontrolowanego,

● określenie przedmiotu i zakresu kontroli,

● określenie daty rozpoczęcia kontroli i przewidywanej daty jej zakończenia,

● podpis osoby udzielającej upoważnienia, z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji,

● pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.

Kontrola może być wyjątkowo przeprowadzona przy asyście policjanta. Policja może zostać poproszona przez Inspekcję Handlową o pomoc w przeprowadzeniu czynności kontrolnych, gdy na przykład właściciel firmy nie zamierza wpuścić kontrolerów na teren zakładu pracy albo ich chce zastraszyć. Dotyczy to wyłącznie takich sytuacji, w których jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych. Z wnioskiem do komendanta policji występuje wówczas wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej.

Kontrola nie musi być przeprowadzona w obecności właściciela firmy, wystarczy obecność jego przedstawiciela, czyli osoby uprawnionej do reprezentowania kontrolowanego (np. główny księgowy) lub zatrudnionej przez niego w celu wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (np. sprzedawca)

Zabezpieczenie dowodów wykonuje się w odniesieniu do:

● produktów - przez opatrzenie ich plombami, pieczęciami lub innymi znakami urzędowymi oraz przekazanie ich do przechowania kontrolowanemu lub jego przedstawicielowi, albo przez przechowywanie ich w zabezpieczonym pomieszczeniu kontrolowanego, w warunkach właściwych dla poszczególnych rodzajów produktów;

● dokumentów, ewidencji, informacji, innych rzeczy niebędących produktami oraz produktów, które mogą być dowodami w sprawach o wykroczenia lub w sprawach karnych - przez:

- oddanie na przechowanie kontrolowanemu lub jego przedstawicielowi w zamkniętym i zabezpieczonym pomieszczeniu,

- opieczętowanie lub nałożenie innych znaków urzędowych i oddanie na przechowanie osobom, o których mowa powyżej

● pomieszczeń - przez ich zamknięcie oraz nałożenie plomb, pieczęci lub innych znaków urzędowych;

● produktów spożywczych oraz produktów niebezpiecznych - przez ich umieszczenie w pomieszczeniach i w warunkach spełniających wymagania określone w przepisach odrębnych.

Hanna Wesołowska

gp@infor.pl

Ustawa z 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz.U. z 2009 r. nr 151, poz. 1219 z późn. zm.).