Rodzice muszą wiedzieć, za jakie usługi płacą dodatkowe pieniądze

TEZA

Gmina może wprowadzić opłatę za ponadprogramowe świadczenia realizowane przez przedszkola publiczne. Uchwała radych powinna precyzyjnie wskazywać poszczególne świadczenia przekraczające podstawę programową oraz określać ich składniki. Wysokość opłaty za każde ze świadczeń należy skalkulować osobno.

STAN FAKTYCZNY

W styczniu 2008 r. rada miejska podjęła uchwałę w sprawie ustalenia opłat za świadczenia publicznych przedszkoli w gminie w zakresie przekraczającym podstawy programowe. Zgodnie z jej treścią opłata za zajęcia ponadprogramowe wynosi 150 zł miesięcznie. Nie obejmuje ona jednak kosztów wyżywienia oraz zajęć dodatkowych, w szczególności nauki języków obcych i rytmiki. Za to opłata ulega obniżeniu o 15 proc. za drugie i każde następne dziecko uczęszczające do tego samego przedszkola.

Uchwałę do sądu administracyjnego zaskarżył prokurator. Prokurator uznał za niewystarczające wskazanie w uchwale, iż są to kosz- ty zajęć opiekuńczo-wychowawczych realizowanych w zakresie przekraczającym podstawy programowe. Ponadto określenie opłaty, tak jak uczyniła to rada miejska w zaskarżonej uchwale, powoduje przyjęcie jednej sztywnej opłaty, nakładającej na rodziców (opiekunów) obowiązek ponoszenia jej w każdym przypadku korzystania przez dziecko z wychowania przedszkolnego, niezależnie od tego, czy konkretne dziecko korzysta w ogóle z dodatkowych świadczeń i w jakim rozmiarze. Jak zaznaczył skarżący obowiązkiem organu samorządu terytorialnego uchwalającego opłatę za usługi przedszkolne jest wykazanie, iż wysokość obowiązku pieniężnego nałożonego na rodzica dziecka korzystającego z usług przedszkola publicznego pozostaje w związku przyczynowym z oferowaną mu usługą. Do jednego z pism w postępowaniu sądowym rada miejska dołączyła uchwalę dotyczącą ustalenia opłaty za opiekę, wychowanie i zajęcia dydaktyczne ponad czas podstawy programowej. Ponieważ ten akt pozbawił mocy prawnej zaskarżoną uchwałę ze stycznia 2008 r., wniosła o umorzenie postępowania. Prokurator podtrzymał jednak skargę, modyfikując jedynie jej treść.

Z UZASADNIENIA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim nie umorzył postępowania i uwzględnił skargę prokuratora. Sąd zauważył, że zaskarżona uchwała obowiązuje w chwili orzekania i nie ma podstaw do jej umorzenia. Uchwała ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa. Ponadto uchwała funkcjonowała w obrocie prawnym przez ponad rok i mogła wywołać skutki prawne. Sąd zwrócił uwagę, że uchwała podejmowana na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm. - dalej ustawa oświatowa) jest aktem normatywnym o charakterze aktu prawa miejscowego. Jest ona wydawana na podstawie upoważnienia ustawowego i zawiera normy prawne, które adresowane są do każdego, w określonym w normie stanie hipotetycznym. Adresatem norm zawartych w takiej uchwale będzie bliżej nieokreślona grupa rodziców lub opiekunów prawnych dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym.

Zdaniem sądu rada gminy nie może ustalać odpłatności za świadczenia, które mieściłyby się w podstawie programowej wychowania przedszkolnego. Świadczenia takie są bezpłatne. Ponadto rada nie może obciążać opłatami rodziców dziecka korzystającego wyłącznie z pięciogodzinnej opieki przedszkolnej.

W ocenie sądu obowiązkiem organu samorządu terytorialnego uchwalającego opłatę za dodatkowe usługi przedszkolne jest szczegółowe wykazanie, za jakie zajęcia dodatkowe ma płacić rodzic. Uchwała rady gminy powinna zatem precyzyjnie określać poszczególne świadczenia przekraczające podstawę programową i co wchodzi w skład każdego z nich. Organ samorządu terytorialnego, ustanawiając opłatę, powinien określić jej wysokość za każde ze świadczeń z osobna. Sposób ustalenia odpłatności powinien być przekonujący, oparty na kalkulacji ekonomicznej, a argumentacja za nim przemawiająca racjonalna i stosownie uzasadniona. Brak jasnych zasad co do zakresu dodatkowych świadczeń opiekuńczo-wychowawczych i odpowiadającej im opłaty pozbawia rodziców dzieci przy podejmowaniu decyzji w kwestii korzystania z usług przedszkola możliwości dokonania rzetelnej oceny w tym zakresie.

Aleksandra Tarka