Uchwalone zmiany upraszczają postępowanie kontrolne

W aktualnym stanie prawnym oraz stosowanej praktyce protokół kontroli zawiera jedynie opis ustaleń kontrolnych. Oceny, uwagi i wnioski dotyczące kontrolowanej działalności zawarte są w wystąpieniu pokontrolnym sporządzanym na podstawie protokołu kontroli.

Do treści obu wymienionych dokumentów ustawodawca przewidział prawo wniesienia zastrzeżeń, określając jedynie generalne zasady ich rozpatrywania. Szczegółowe zasady i tryb rozpatrywania zastrzeżeń pozostawił do uregulowania w akcie wykonawczym wydanym przez prezesa Najwyższej Izby Kontroli. Taka sytuacja w obowiązującym porządku konstytucyjnym budzi wiele wątpliwości, co do zgodności z ustawą zasadniczą. Dlatego w ostatniej nowelizacji wprowadzono zasadę sporządzania tylko jednego dokumentu - wystąpienia pokontrolnego, które połączy w sobie cechy dotychczasowego protokołu kontroli oraz wystąpienia pokontrolnego.

Wystąpienie pokontrolne w nowej formule będzie zawierać zwięzły opis ustaleń kontrolnych, jak również ocenę kontrolowanej działalności oraz uwagi i wnioski dotyczące usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości (art. 53). W ten sposób wyeliminowany zostanie protokół kontroli w dotychczasowym kształcie. Podkreślić trzeba, iż nowa formuła prezentowania wyników kontroli będzie bardziej czytelna dla jednostki kontrolowanej, ponieważ ustalenia faktyczne będą bezpośrednio powiązane z oceną, tworząc jednolity obraz kontrolowanej działalności.

Rezygnowano z obowiązku podpisywania wystąpienia pokontrolnego przez kierownika jednostki kontrolowanej. Uprości to i zdecydowanie przyspieszy obieg korespondencji - zakładają posłowie, autorzy nowelizacji. Ponadto pozwoli na uniknięcie niezręcznych sytuacji zdarzających się obecnie, a dotyczących tego, kto w jednostce kontrolowanej ma podpisać to wystąpienie. Powinno to również zagwarantować, że opis stanu faktycznego i zawarta w wystąpieniu ocena będą wyważone i zgodne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Zniknie bowiem istniejąca dziś obawa kontrolera przed odmową podpisania dokumentu prezentującego ustalenia kontrolne. Z drugiej strony, jednostka kontrolowana, w przypadku, gdy nie zgodzi się z ustaleniami lub dokonaną oceną, będzie mogła wnieść zastrzeżenia do wystąpienia pokontrolnego. Takie rozwiązanie jest bardziej przejrzyste dla kontrolowanego.

Rezygnacja ze sporządzania protokółu kontroli pociągnie za sobą wyeliminowanie całego, długiego trybu odwoławczego związanego ze składaniem zastrzeżeń do jego treści. Postępowanie odwoławcze ograniczone będzie tylko do zastrzeżeń składanych do wystąpienia pokontrolnego.

Zastrzeżenia może zgłosić kierownik jednostki kontrolowanej. W aktualnym stanie prawnym uprawnienie to przysługuje każdemu podmiotowi, któremu przekazano wystąpienie pokontrolne, a więc także kierownikowi jednostki nadrzędnej i organom państwowym lub samorządowym. Jednocześnie proponuje się wydłużenie terminu do zgłoszenia zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego do 14 dni. Zmiana ta jest podyktowana koniecznością zapewnienia możliwości zapoznania się z aktami kontroli przed złożeniem zastrzeżeń.

Ustawa wprowadza także prawo do złożenia zastrzeżeń przez osobę, która była kierownikiem jednostki kontrolowanej w okresie objętym kontrolą.

Zastrzeżenie takie byłoby składane na wniosek osoby zainteresowanej, po złożeniu zastrzeżenia osoba taka brałaby udział w dalszym postępowaniu kontrolnym

● podmioty prywatne w zakresie, w jakim korzystają ze środków publicznych

● jednostki samorządu terytorialnego

● komunalne osoby prawne

● przedsiębiorstwa państwowe

● kancelarie Sejmu i Senatu

● Kancelarię Prezydenta

● organy administracji rządowej: urzędy, ministerstwa, RPO, Sąd Najwyższy, Krajowe Biuro Wyborcze, KRRiT, Trybunał Konstytucyjny, NSA, PIP

Katarzyna Żaczkiewicz

Art. 1 (pkt 20-45) ustawy z 24 września 2009 r. o najwyższej Izbie Kontroli. Ustawa jest skierowana do Senatu. Wejdzie w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.