Zwrot ziemi za zwrot odszkodowania

Dodatkowe prawa wywłaszczonych właścicieli nieruchomości przewiduje nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomościami (w chwili oddawania dodatku do druku nie została jeszcze opublikowana). Do ubiegania się o ich zwrot wystarczy, że na gruncie lub w budynku nie zrealizowano celu publicznego określonego w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, czyli nie wybudowano np. drogi, stadionu czy szkoły.

Dotychczas zwrot części nieruchomości był obwarowany spełnieniem dodatkowych warunków wynikających z ustawy o gospodarce nieruchomościami. Właściciel lub jego spadkobierca mógł odzyskać część niewykorzystanej przez państwo nieruchomości, o ile istniała możliwość zagospodarowania tej części nieruchomości zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot. Gdy planu zagospodarowania przestrzennego nie było, do odzyskania części nieruchomości wymagana była decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Trzecim warunkiem odzyskania części nieruchomości było przyleganie tej części nieruchomości do nieruchomości będącej własnością wnioskującego o zwrot, czyli gdy była to nieruchomość sąsiadująca.

Taki stan rzeczy powodował trudności w odzyskaniu części niewykorzystanej na cele publiczne nieruchomości.

- Po wejściu w życie nowelizacji sytuacja ulega diametralnej zmianie. Bez żadnych warunków i dodatkowych przesłanek będzie można występować o zwrot części niewykorzystanej przez państwo wywłaszczonej nieruchomości. Jest wiele gruntów w samej choćby Warszawie, na których częściowo państwo zrealizowało inwestycje, natomiast nie tak wiele takich, które są zupełnie nienaruszone mimo wywłaszczenia. Byli właściciele nieruchomości napotykali liczne przeszkody w odzyskaniu niezagospodarowanej części działki - mówi radca prawny Lidia Szczesna-Jędrych z Kancelarii Prawnej LSJ. Jak podkreśla, należy się spodziewać, że ta nowelizacja umożliwi wielu osobom odzyskanie nieruchomości. - Sprawy administracyjne o zwrot części nieruchomości powinny teraz toczyć się sprawniej i szybciej - dodaje.

Nowe rozwiązanie wychodzi naprzeciw zaleceniom Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z kwietnia 2008 r. uznał, że nie można ograniczać prawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jedynie do sytuacji, gdy cała nieruchomość była niewykorzystana na cel publiczny określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wskazał Trybunał, zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która nie została użyta na cel publiczny, stanowiący powód jej wywłaszczenia, jest zasadą konstytucyjną. Dlatego poprzedni właściciele lub ich spadkobiercy mają prawo do zgłoszenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z postanowieniami art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem TK ograniczenia różnicują w sposób nieuzasadniony sytuację byłych właścicieli (użytkowników wieczystych i innych), co prowadziło do naruszenia zasady równości podmiotów wobec prawa.

Dzięki nowym przepisom zwiększy się liczba zwrotów majątku przejętego przez państwo. Zwrot może nastąpić wyłącznie pod warunkiem, że poprzedni właściciel, użytkownik wieczysty lub ich spadkobiercy zwrócą otrzymane odszkodowanie lub nieruchomości zamienne. Zwrot powinien nastąpić na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego w zależności od tego, kto faktycznie włada nieruchomością.