Możliwe przywrócenie po latach

Nowa ustawa o obywatelstwie wprowadza bardzo ważną nową instytucję przywracania obywatelstwa polskiego. Stanowi ona zadośćuczynienie za krzywdy, jakie spotkały setki tysięcy naszych rodaków, którzy zostali pozbawieni obywatelstwa pod rządami dawnego prawa z 1920, a nawet 1951 roku. Parlament i rząd chcą im to zadośćuczynić. Stąd zasada przywrócenia obywatelstwa polskiego tym, których niesłusznie go pozbawiono. Instytucja ta stanowi nowość w ustawie.

Wystąpienie o przywrócenie obywatelstwa polskiego oznacza stwierdzenie, że ktoś utracił obywatelstwo polskie. Jeżeli ktoś je utracił, nie ma np. tytułu prawnego do odzyskiwania mienia, które zostawił w Polsce, ponieważ przeszło ono na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1961 roku. Wskazuje ona utratę obywatelstwa polskiego jako jeden z warunków przejścia mienia na rzecz SP. Osoby, które wyjechały na podstawie wspomnianych uchwał, będą ubiegały się nie o nadanie obywatelstwa polskiego, tylko o potwierdzenie, że nigdy go nie utraciły. Bez potwierdzenia obywatelstwa nie będą w stanie odzyskać majątku. Co więcej, potwierdzenia takie generalnie mogą otrzymać - dlatego, że linia orzecznicza polskich sądów administracyjnych, zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest taka, że osoby te nigdy nie utraciły obywatelstwa polskiego.

Jednak ustawa nie dotyczy emigrantów marcowych z 1968 roku, dlatego że uchwała Rady Państwa, która pozbawiała obywatelstwa, została przez nią uchylona w 1984 roku. Prawo to od dawna nie obowiązuje. Osoby te nadal są polskimi obywatelami, mogą żądać potwierdzenia obywatelstwa. Najczęściej zamieszkują w Izraelu, ale i w wielu innych państwach świata. Mogą się zwrócić do wojewody czy do konsula w przypadku zamieszkiwania za granicą i żądać potwierdzenia obywatelstwa.

Nadanie obywatelstwa jest wyłącznym atrybutem Prezydenta RP, co wynika z konstytucji. Nowa ustawa nie stoi w sprzeczności z owym prawem. Obywatelstwo nadaje tylko i wyłącznie prezydent. Ale do ustawy wprowadzono rozszerzenie tej zasady. Chodzi o uznanie za obywatela. Zasada ta istniała pod rządami poprzedniego prawa, ale w węższym zakresie. Dziś nowoczesne europejskie prawo o obywatelstwie potrzebuje pomocy prawa administracyjnego. Decyzję o przywróceniu obywatelstwa polskiego będą należały do kompetencji ministra spraw wewnętrznych. Natomiast decyzje w sprawach uznania za obywatela polskiego cudzoziemca wyda wojewoda, na wniosek zainteresowanego.

- Wojewoda będzie miał prawo uznać za obywatela człowieka, który porządnie żyje, płaci podatki, nic złego nie robi w naszym kraju. Jeśli nie otrzyma obywatelstwa, będzie miał prawo odwołać się, żądać uzasadnienia, czego nie ma w przypadku działania prezydenta - tłumaczy senator Andrzej Person.

Wojewoda i konsul przekazują Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw wewnętrznych, wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego wraz z wymaganymi dokumentami.

Minister spraw wewnętrznych, przed przekazaniem wniosku prezydentowi, zwraca się do komendanta głównego policji, szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby do innych organów, o udzielenie informacji, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o nadanie obywatelstwa polskiego. Następnie sporządza opinię dotyczącą wniosku. Istotną nowością jest wprowadzenie dla cudzoziemców składających wniosek warunku znajomości języka polskiego, potwierdzonego urzędowo albo poprzez złożenie świadectwa ukończenia szkoły w Polsce. Dokumentem takim może być też świadectwo ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim. Ustawa została przesłana do Senatu.