Ratownik ma prawo zastosować przymus

Przymus bezpośredni może być stosowany wobec pacjentów tylko w wyjątkowych sytuacjach. Ponieważ dotychczas taką możliwość mieli lekarze i pielęgniarki (te tylko w ograniczonym stopniu), pojawiał się problem, co zrobić z agresywnym pacjentem, do którego przyjechała karetka typu P, czyli podstawowego.

W skład jej zespołu nie wchodzi lekarz, a ratownik nie miał uprawnień do przytrzymywania czy unieruchamiania takiej osoby. Wraz ze zmianą ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ratownik, a także pielęgniarka, która wchodzi w skład zespołu ratowniczego, zyskali możliwość stosowania przymusu bezpośredniego.

Rozszerzenie uprawnień do stosowania przymusu nie oznacza, że uprawnione osoby mogą go nadużywać. Przepisy precyzują, kiedy ratownik z zespołu ratowniczego może z niego korzystać. Zgodnie z przepisami znowelizowanej ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (musi się nią ponownie zająć Sejm, bo w czasie prac senackich została do niej wprowadzona jedna redakcyjna poprawka), o konieczności zastosowania przymusu decyduje lekarz, który określa jego rodzaj (przetrzymywanie, unieruchomienie, podanie leków) oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie.

Jeżeli jednak nie bierze on udziału w akcji ratowniczej, o postępowaniu z agresywnym pacjentem decyduje osoba, która nią kieruje, np. ratownik lub pielęgniarka, czyli te osoby, które wchodzą w skład zespołu ratunkowego. O fakcie zastosowania przymusu kierujący akcją niezwłocznie musi powiadomić dyspozytora medycznego. Każdy taki przypadek musi być odnotowany w dokumentacji medycznej pacjenta. Jeżeli przymus jest stosowany w trakcie akcji ratowniczej (np. karetka przyjeżdża do pacjenta, który zachowuje się w sposób agresywny, zagraża sobie lub otoczeniu), przymus może być zastosowany, ale w ograniczonym stopniu. Może on polegać na przytrzymywaniu lub przymusowym podaniu leku. Dopiero po przewiezieniu pacjenta do szpitala decyzję o zastosowaniu innej formy przymusu podejmuje lekarz.

Zespół ratowniczy stosuje przymus nie dłużej niż przez czas niezbędny do uzyskania pomocy lekarskiej. W przypadku gdy jej uzyskanie jest utrudnione, ratownik przetrzymuje agresywnego pacjenta do czasu dowiezienia go do szpitala psychiatrycznego lub innej placówki wskazanej przez dyspozytora medycznego.

Informacja o tym, że zespół zamierza korzystać z przymusu bezpośredniego, musi być wcześniej przekazana pacjentowi. Przy wyborze jego formy należy kierować się przede wszystkim jego dobrem. Taki przymus musi być jak najmniej dla niego uciążliwy. Przy jego stosowaniu należy zachować szczególną ostrożność i dbałość o pacjenta.

Zasadność zastosowania przez zespół ratowniczy przymusu musi być oceniona w terminie 3 dni. Dokonuje jej lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii upoważniony przez marszałka województwa.

Stosowanie przymusu jest dopuszczalne w ściśle określonych sytuacjach. Jest on możliwy, gdy pacjent:

● dopuszcza się zamachu przeciwko własnemu życiu lub innych osób

● zagraża bezpieczeństwu publicznemu

● w gwałtowny sposób niszczy lub uszkadza przedmioty, które znajdują się w jego otoczeniu

● poważnie zakłóca lub uniemożliwia funkcjonowanie szpitala psychiatrycznego lub innej placówki ochrony zdrowia.

Zgodnie z przepisami przymus bezpośredni w formie unieruchomienia lub izolacji (w zakładzie opieki zdrowotnej) może trwać do czterech godzin.

Następnie pacjent powinien być zbadany, po czym lekarz może w razie potrzeby podjąć decyzję o przedłużeniu stosowania przymusu o kolejne sześć godzin. Przedłużanie unieruchomienia lub izolacji dłużej niż dobę jest możliwe jedynie w warunkach szpitalnych. Pacjent, wobec którego zastosowano przymus bezpośredni, powinien być obserwowany przez pielęgniarkę co 15 minut, a co najmniej co cztery godziny uwalniany celem zmiany pozycji, zaspokojenia potrzeb fizjologicznych i wykonania czynności higienicznych.

Przed zastosowaniem przymusu bezpośredniego, polegającego na unieruchomieniu lub izolacji, należy odebrać osobie przedmioty, które mogą być niebezpieczne dla życia lub zdrowia tej osoby albo innych osób, a w szczególności przedmioty ostre, okulary, protezy zębowe, pas, szelki, sznurowadła czy zapałki.

Po zleceniu przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji lekarz wypełnia niezwłocznie kartę zastosowania tych środków.

Uzasadnia w niej przyczyny zastosowania, jego rodzaj i czas unieruchomienia lub izolacji. Kartę załącza się do dokumentacji medycznej pacjenta. Każdy przypadek zastosowania przymusu musi być w niej odnotowany.

Według znowelizowanej ustawy o ochronie zdrowia psychicznego o konieczności zastosowania przymusu decyduje lekarz, który określa jego rodzaj (przetrzymywanie, unieruchomienie, podanie leków) i osobiście nadzoruje jego wykonanie

● Przytrzymanie - krótkotrwałe unieruchomienie z użyciem siły fizycznej,

● Przymusowe podanie leków - wprowadzenie leków do organizmu osoby bez jej zgody, doraźne lub przewidziane planem leczenia,

● Unieruchomienie - dłużej trwające obezwładnienie,

● Izolacja - umieszczenie osoby pojedynczo w zamkniętym pomieszczeniu.

Dominika Sikora-Malicka

dominika.sikora@infor.pl

Ustawa z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

Ustawa z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. nr 111, poz. 535 z późn. zm.).