Kontrole spółek audytorskich odbywają się według rocznego planu

Biegli rewidenci oraz podmioty audytorskie, które badają sprawozdania finansowe, podlegają kontroli przestrzegania przepisów i procedur związanych z wykonywaniem czynności rewizji finansowej oraz działalności.

W tym zakresie ustawa o biegłych rewidentach dzieli podmioty audytorskie na dwie grupy.

Te, które wykonują czynności rewizji finansowej w jednostkach zainteresowania publicznego (np. spółki giełdowe, zakłady ubezpieczeń), oraz pozostałe. W pierwszym przypadku kontrola musi być przeprowadzana nie rzadziej niż raz na trzy lata. Natomiast w drugim przypadku działania muszą zostać dokonane co najmniej raz na sześć lat.

Roczny plan weryfikacji spółek audytorskich przez Krajową Komisję Nadzoru publikowany jest na stronie internetowej Krajowej Izby Biegłych Rewidentów (www.kibr.org.pl). Nie oznacza to jednak, że poza opublikowanym planem nie mogą być skontrolowane inne podmioty. Krajowa Komisja Nadzoru (organ samorządu biegłych rewidentów) zgodnie z przepisami może zlecić pozaplanowe kontrole.

W razie powzięcia informacji o nieprawidłowościach kontrole może też przeprowadzać pracownik Ministerstwa Finansów upoważniony przez Komisję Nadzoru Audytowego (organ nadzoru publicznego).

Przypomnijmy, że ustawa o biegłych rewidentach przewiduje dwa organy kontroli - Krajową Komisję Nadzoru (kontrole planowe i nieplanowe) i Komisję Nadzoru Audytowego (kontrole nieplanowe).

Jeżeli kontrola przeprowadzana jest przez KKN, właściwe czynności przeprowadzane są przez kontrolerów zatrudnionych w KIBR lub wizytatorów będący biegłymi rewidentami, wykonujących określone zadania na podstawie umowy cywilnoprawnej. Natomiast jeżeli organem kontroli jest KNA, czynności przeprowadzane są przez określonych pracowników Departamentu Rachunkowości Ministerstwa Finansów.

Należy pamiętać, że osoby przeprowadzające czynności mają prawo wstępu do wszystkich pomieszczeń kontrolowanego oraz wglądu do wszelkich dokumentów. Dotyczy to również danych zawartych w systemie informatycznym. Ponadto są uprawnione do sporządzania uwierzytelnionych kopii, odpisów lub wyciągów z dokumentów oraz zestawień i danych niezbędnych do przeprowadzenia kontroli. Przeprowadzający kontrolę może też żądać udzielania ustnych lub pisemnych wyjaśnień w zakresie objętym kontrolą, w terminie przez niego wyznaczonym.

Zasady i tryb przeprowadzania kontroli podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych po raz pierwszy zostały uregulowane przepisami rozporządzenia w tym zakresie. Zgodnie z jego regulacjami o zakresie i terminie kontroli podmiot zawiadamiany jest pisemnie przez organ kontroli, tj. Krajową Komisję Nadzoru lub Komisję Nadzoru Audytowego.

Natomiast w przeprowadzanych czynnościach muszą uczestniczyć co najmniej dwie osoby, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia. Dotyczy to kontrolerów, wizytatorów lub pracowników Ministerstwa Finansów.

Zgodnie z przepisami wykonawczymi w trakcie kontroli osoba ją prowadząca powinna mieć zapewnione warunki i środki umożliwiające sprawne wykonywanie czynności, a w szczególności:

● dokumenty i ich kserokopie sporządzone na potrzeby kontroli,

● pomoc techniczną, w zakresie uzasadnionym potrzebami kontroli,

● w miarę możliwości, samodzielne pomieszczenie i miejsce do przechowywania dokumentów.

Jeżeli w toku kontroli ujawnione zostaną okoliczności wskazujące na popełnienie przestępstwa, kontrolujący musi przekazać o tym informację pisemną właściwemu organowi kontroli. Musi też zabezpieczyć dowody.

Z przeprowadzonej kontroli, w terminie 30 dni od jej zakończenia, powinien zostać sporządzony protokół kontroli, przekazany później podmiotowi uprawnionemu do badania sprawozdań finansowych. W ciągu 14 dni podmiot ten może złożyć zastrzeżenia do protokołu.

W zależności od wykrytych nieprawidłowości KNA może zalecić ich usunięcie lub nałożyć sankcje, wydając w tej sprawie decyzję administracyjną. Może np. nałożyć karę pieniężną w wysokości nieprzekraczającej 10 proc. przychodu osiągniętego w poprzednim roku obrotowym z wykonania czynności rewizji finansowej, nie wyższą niż 250 tys. zł. W takim przypadku zapłata musi nastąpić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Inne kary to: zawieszenie działalności rewizyjnej na okres od sześciu miesięcy do trzech lat, a nawet skreślenie z listy firm audytorskich. Istotną dolegliwością może być również podanie do publicznej wiadomości informacji o stwierdzonych nieprawidłowościach i nałożonych karach.

Analogiczne kary mogą być nakładane na podmioty audytorskie po kontroli Krajowej Komisji Nadzoru przeprowadzonej przez kontrolerów i wizytatorów. W tym przypadku KKN składa wniosek o nałożenie kary do Krajowej Rady Biegłych Rewidentów. Ponadto może wystąpić do krajowego rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko biegłemu rewidentowi.

● system wewnętrznej kontroli jakości,

● zgodność działalności firmy audytorskiej z przepisami prawa,

● dokumentacja rewizyjna z wykonanych czynności rewizji finansowej, w tym zgodności z obowiązującymi standardami rewizji finansowej i wymaganiami dotyczącymi niezależności,

● ilość i jakość wykorzystywanych zasobów kadrowych,

● naliczenie wynagrodzenia za czynności rewizji finansowej.

● mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej emitenci papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym państwa Unii Europejskiej, z wyłączeniem jednostek samorządu terytorialnego,

● banki krajowe, oddziały instytucji kredytowych i oddziały banków zagranicznych,

● spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe,

● zakłady ubezpieczeń i główne oddziały zakładów ubezpieczeń oraz zakłady reasekuracji,

● instytucje pieniądza elektronicznego,

● otwarte fundusze emerytalne oraz powszechne towarzystwa emerytalne,

● fundusze inwestycyjne otwarte, specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte oraz fundusze inwestycyjne zamknięte, których publiczne certyfikaty inwestycyjne nie zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym,

● podmioty prowadzące działalność maklerską, z wyłączeniem podmiotów prowadzących działalność wyłącznie w zakresie przyjmowania i przekazywania zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych lub w zakresie doradztwa inwestycyjnego.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Art. 26, art. 27, art. 74 - 83 ustawy z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (Dz.U. nr 77, poz. 649).

Par. 7 i par. 10 rozporządzenia ministra finansów z 15 stycznia 2010 r. w sprawie kontroli wykonywania zawodu przez biegłych rewidentów i działalności podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych (Dz.U. nr 16, poz. 83).