Przedsiębiorca zapłaci grzywnę za materiały budowlane złej jakości

Przedsiębiorcy zajmujący się produkcją i sprzedażą materiałów budowlanych będą musieli spełnić wiele dodatkowych wymagań. Wymagania stawiane wprowadzanym do obrotu materiałom budowlanym będą bowiem większe. To skutek nowelizacji ustawy o wyrobach budowlanych, która została przyjęta przez Sejm.

Przeznaczone do sprzedaży mogą być jedynie wyroby budowlane, które nadają się do stosowania przy wykonywaniu robót, w zakresie odpowiadającym jego właściwościom użytkowym i przeznaczeniu. Chodzi tu przede wszystkim o właściwości użytkowe umożliwiające prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym, w których ma być zastosowany wyrób w sposób trwały, spełnienie wymagań podstawowych.

W pracach budowlanych mogą być wykorzystywane wyłącznie wyroby, które są oznakowane symbolem CE. Symbol ten oznacza, że dokonano oceny zgodności wyrobu z normą zharmonizowaną albo europejską aprobatą techniczną bądź krajową specyfikacją techniczną państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, uznaną przez Komisję Europejską za zgodną z wymaganiami podstawowymi. Sprzedawane mogą być także wyroby, które zostały umieszczone przez Komisję Europejską w specjalnym wykazie wyrobów mających niewielkie znaczenie dla zdrowia i bezpieczeństwa, dla których producent wydał deklarację zgodności z uznanymi regułami sztuki budowlanej. Do budowy mogą być ponadto wykorzystywane te materiały, które zostały wprowadzone do obrotu legalnie w innym państwie Unii Europejskie, jeżeli ich właściwości użytkowe umożliwiają spełnienie wymagań podstawowych przez obiekty budowlane zaprojektowane i budowane w sposób określony w odrębnych przepisach, w tym przepisach techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej.

Organami właściwymi w sprawach wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu, w tym kontroli ich jakości, są: wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego oraz Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Wszystkie organy administracji publicznej, w zakresie swojej właściwości, mają obowiązek współdziałać z nadzorem budowlanym w sprawach kontroli wyrobów budowlanych.

Wykonując swoje obowiązki wojewódzcy inspektorowie nadzoru budowlanego mają obowiązek przede wszystkim prowadzenia kontroli planowych i doraźnych, prowadzenia postępowań administracyjnych w I instancji, udział w kontrolach prowadzonych przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego - na jego wezwanie, zlecanie badań pobranych w toku kontroli próbek wyrobów budowlanych, przekazywanie GINB informacji o przeprowadzonych kontrolach wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu oraz wydanych postanowieniach i decyzjach, a także wydawanie dla organów celnych opinii o wyrobach budowlanych.

Z kolei najważniejszymi zadaniami Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB) jest prowadzenie Krajowego Wykazu Zakwestionowanych Wyrobów Budowlanych, zatwierdzanie wojewódzkich rocznych planów kontroli, przedstawianie prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) do zaopiniowania okresowych planów kontroli wprowadzonych do obrotu wyrobów budowlanych oraz przekazywanie mu rocznych sprawozdań z przeprowadzonych kontroli, a także gromadzenie informacji dotyczących przeprowadzonych kontroli wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu oraz o wydanych postanowieniach, decyzjach i opiniach i kontrola działania wojewódzkich organów nadzoru budowlanego.

Jeżeli powstaną właściwości co do jakości danego wyrobu budowlanego, to właściwy organ - najczęściej wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego, wszczyna kontrolę z urzędu lub na wniosek prezesa UOKiK. Podczas prowadzenia kontroli organ lub osoba działająca z jego upoważnienia mają prawo wstępu na teren obiektów i do pomieszczeń, w których znajdują się wyroby budowlane i dokumenty objęte zakresem kontroli. W kontroli może także uczestniczyć upoważniony przez prezesa UOKiK pracownik urzędu.

W każdym przypadku kontrole mogą być więc przeprowadzane w siedzibie kontrolowanego przedsiębiorcy lub w miejscu wykonywania jego działalności. Musi się to jednak odbywać w czasie wykonywania działalności. Dodatkowo przy czynnościach kontrolnych musi być obecny podmiot kontrolowany lub osoba przez niego upoważniona. Jeżeli kontrolujący wyrazi na to zgodę, to kontrola może być przeprowadzana również w siedzibie organu kontrolującego. Możliwe jest to wówczas, gdy usprawni to prowadzenie kontroli. Bez względu jednak na miejsce prowadzenia kontroli może ona dotyczyć jedynie wyrobu budowlanego, prawidłowości jego oznakowania oraz oceny zgodności i dokumentacji technicznej dotyczącej tego wyrobu. Nie może więc obejmować innych obszarów działalności kontrolowanego przedsiębiorcy. Poza tym przepisy wymagają, aby kontrola była prowadzona zgodnie z jej programem albo jako kontrola doraźna przez co najmniej dwie osoby. Wykonywane czynności powinny być jak najmniej uciążliwe dla kontrolowanego.

W trakcie kontroli kontrolujący może żądać od producenta albo importera materiałów budowlanych przedstawienia w wyznaczonym terminie:

● deklaracji zgodności wyrobu budowlanego;

● nazwy i adresu zakładu, w którym wyrób jest wytwarzany, a w przypadku wyrobów importowanych nazwę i adres producenta;

● wykazu uwzględnionych specyfikacji technicznych, uwzględnionych Polskich Norm wyrobu albo aprobat technicznych;

● ogólnego opisu wyrobu budowlanego, schematów oraz instrukcji stosowania tego wyrobu.

Jeżeli jednak w trakcie kontroli pojawią się uzasadnione wątpliwości co do zgodności wyrobu budowlanego z obowiązującymi wymaganiami, to organ kontrolujący może dodatkowo zażądać od producenta albo importera przedstawienia, w wyznaczonym terminie sprawozdania z przeprowadzonych badań oraz informacji o wewnętrznej (zakładowej) kontroli produkcji.

W przypadku prowadzenia kontroli u sprzedawcy materiałów budowlanych kontrolujący może zażądać od niego:

● wskazania nazwy i adresu producenta, importera lub sprzedawcy, od którego nabył wyrób budowlany;

● przedstawienia ogólnego opisu wyrobu budowlanego, schematów oraz instrukcji stosowania tego wyrobu;

● przedstawienia, w wyznaczonym terminie, deklaracji zgodności, jeżeli producent lub importer ma siedzibę poza terytorium Polski.

Jeśli kontrolowany wyrób budowlany może stwarzać zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska, to kontrolujący dodatkowo może żądać od przedsiębiorcy przedstawienia, w wyznaczonym terminie, dokumentacji technicznej wyrobu.

W trakcie prowadzonej kontroli producent, sprzedawca lub importer materiałów budowlanych ma obowiązek przede wszystkim umożliwić kontrolującemu dokonanie czynności kontrolnych oraz potwierdzić zgodność kopii dokumentów z oryginałami. Jeżeli przedsiębiorca nie przedstawi dokumentów związanych z oceną zgodności wyrobu budowlanego, to kontrolujący organ może dokonać zabezpieczenia wyrobu budowlanego albo jego określonej partii przed dalszym przekazywaniem. Tak samo organ może postąpić, jeżeli dokumenty, przeprowadzone oględziny lub zgromadzone dowody wskazują, że wyrób budowlany może nie spełniać obowiązujących wymagań określonych niniejszą ustawą, albo właściwości użytkowe wyrobu są niezgodne z deklarowanymi. Zabezpieczenia dokonuje się przez opieczętowanie oraz sporządzenie inwentaryzacji w formie protokołu.

Zabezpieczenie wyrobu budowlanego albo jego określonej partii następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Powinno ono określać termin zabezpieczenia, który musi uwzględniać terminy gwarancji oraz inne terminy określające ważność lub trwałość wyrobu budowlanego.

Postanowienie o zabezpieczeniu traci ważność po upływie dwóch miesięcy od dnia doręczenia go kontrolowanemu. Jeżeli jednak ustaną przyczyny uzasadniające zabezpieczenie wyrobu budowlanego albo jego określonej partii, to organ, który wydał postanowienie, twierdza jego wygaśnięcie. Decyzja ta także powinna zapaść na drodze postanowienia.

Zabezpieczone wyroby budowlane mogą być poddane badaniom, w celu ustalenia, czy posiadają one deklarowane przez producenta właściwości użytkowe. W tym samym celu można także pobierać próbki materiału w ilościach niezbędnych do przeprowadzenia badań. Pobranie próbek organ stwierdza przez sporządzenie protokołu. Równocześnie z pobraniem próbki organ kontrolujący powinien pobrać i zabezpieczyć dodatkową próbkę kontrolną wyrobu budowlanego z tej samej partii w ilości odpowiadającej ilości pobranej do badań. Próbka kontrolna jest przechowywana przez kontrolowanego, do czasu jej zwolnienia przez właściwy organ, w warunkach uniemożliwiających zmianę jakości lub cech charakterystycznych wyrobu budowlanego. Jeżeli jednak pobranie próbki byłoby utrudnione z uwagi na wartość, rodzaj lub niewielką ilość wyrobu budowlanego, albo przechowanie jej w warunkach uniemożliwiających zmianę jakości lub cech charakterystycznych wyrobu jest niemożliwe, to próbki kontrolnej nie pobiera się.

Badanie próbek może być zlecone akredytowanemu laboratorium. Po przeprowadzeniu badań powinno ono sporządzić sprawozdanie, które dołącza się do protokołu kontroli. Jeżeli przeprowadzone badania wykazały, że wyrób budowlany nie spełnia wymagań, to koszty przeprowadzonych badań pokrywa przedsiębiorca, u którego była prowadzona kontrola. Do kosztów tych zalicza się koszty badań przeprowadzonych przez laboratoria oraz koszty transportu i przechowywania próbek. Wysokość tych kosztów ustalana jest w drodze postanowienia, na które przysługuje przedsiębiorcy zażalenie.

Opłata powinna być uiszczona w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia. W przypadku nieuiszczenia jej w terminie podlega ona ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ściągnięte opłaty stanowią dochód budżetu państwa. Jeśli natomiast kontrola i badanie próbek wykażą, że wyrób budowlany spełnia wymagania, to budżet państwa nie tylko nie otrzyma dodatkowych dochodów, ale będzie musiał ponieść dodatkowe wydatki - pokrycie kosztów przeprowadzonych badań.

Jeżeli przeprowadzona w firmie sprzedającej materiały wykaże, że nie spełniają one wymagań, to kontrolujący organ będzie mógł zakazać dalszego przekazywania określonej partii wyrobu budowlanego przez sprzedawcę, wyznaczając termin usunięcia określonych nieprawidłowości. Kontroler będzie miał także prawo do nakazania wycofania z obrotu wyrobu złej jakości lub jego określonej partii przez producenta lub importera. Jeżeli producent lub importer ma siedzibę poza terytorium Polski, to nakaz wycofania z obrotu materiałów budowlanych będzie spoczywał na bezpośrednio na sprzedawcy. Wszystkie te rozstrzygnięcia powinny zapaść w drodze postanowienia i podlegają one natychmiastowemu wykonaniu.

Decyzje zakazujące obrotu określoną partią materiału budowlanego należy niezwłocznie przekazać do organu właściwego ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania producenta lub importera wyrobu budowlanego, który jest obowiązany do przeprowadzenia niezwłocznie kontroli tego wyrobu u producenta lub importera. Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli organ ten stwierdzi, że wyrób budowlany nie spełnia wymagań, to wydaje postanowienie nakazujące wstrzymanie wprowadzania do obrotu wyrobu budowlanego albo jego określonej partii, wyznaczając termin usunięcia określonych nieprawidłowości, albo decyzję nakazującą wycofanie z obrotu wyrobu budowlanego albo jego określonej partii, lub też decyzję nakazującą ograniczenie udostępniania wyrobu budowlanego albo jego określonej partii użytkownikowi, konsumentowi i sprzedawcy. Jeżeli przedsiębiorca nie usunie w wyznaczonym terminie nieprawidłowości, to będzie musiał wycofać wszystkie wprowadzone do obrotu materiały złej jakości. Decyzje te podlegają natychmiastowemu wykonaniu.

W każdym przypadku kontrolujący organ będzie mógł nakazać producentowi, importerowi lub sprzedawcy materiałów budowlanych złej jakości ich odkupienie. Przedsiębiorca będzie musiał wykonać ten obowiązek, jeżeli z takim żądaniem wystąpią do niego osoby, które towar kupiły. Przedsiębiorca nie będzie więc musiał w tym przypadku z własnej inicjatywy występować o odkup sprzedanego towaru. Może on jednak zostać zmuszony do tego, aby powiadomić konsumentów lub użytkowników wyrobu budowlanego o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami. Obowiązek taki może nałożyć na niego kontrolujący organ, który powinien w swojej decyzji określić termin i sposób wykonania tego obowiązku. Poza przymusem wykupu materiałów złej jakości przedsiębiorca może także zostać zmuszony do jego zniszczenia na własny koszt. Rozstrzyga o tym organ kontrolujący w drodze decyzji. Może ona zostać wydana jedynie wówczas, gdy w inny sposób nie można usunąć zagrożeń spowodowanych przez materiał budowlany złej jakości.

Za wprowadzanie do obrotu i produkcję materiałów budowlanych złej jakości grożą nie tylko sankcje cywilno-prawne i finansowe, jak np. obowiązek odkupu towaru czy jego zniszczenie. Przedsiębiorcy grożą także sankcje karne. Zgodnie bowiem z nowymi przepisami każdy, kto wprowadza do obrotu wyrób budowlany nienadający się do stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych, może zostać ukarany grzywną. W tym wypadku grzywna może wynieść do 5 tys. zł. Taka sama kara może zostać nałożona na przedsiębiorcę, który umieszcza oznakowanie CE albo znak budowlany na wyrobie budowlanym, który nie spełnia wymagań, albo umieszcza na wyrobie budowlanym znak podobny do oznakowania CE albo znaku budowlanego, mogący wprowadzić w błąd użytkownika, konsumenta lub sprzedawcę tego wyrobu, lub też umieszcza znak budowlany na wyrobie, niebędącym wyrobem budowlanym. W każdym takim przypadku decyzje o ukaraniu przedsiębiorcy grzywną zapadają w procedurze właściwej w sprawach o wykroczenia.

Nowe przepisy mają wejść w życie po upływie sześciu miesięcy od ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Do wszystkich spraw dotyczących kontroli wyrobów budowlanych oraz postępowań administracyjnych w sprawie wyrobów budowlanych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów stosowane będą przepisy obowiązujące obecnie.

W trakcie kontroli kontrolujący może:

● badać dokumenty w zakresie objętym kontrolą oraz żądać od kontrolowanego sporządzenia ich kopii oraz tłumaczeń na język polski, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia kontroli;

● dokonywać oględzin wyrobów budowlanych w zakresie objętym kontrolą;

● legitymować osoby w celu stwierdzenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne na potrzeby kontroli;

● żądać od kontrolowanego udzielenia w wyznaczonym terminie pisemnych lub ustnych wyjaśnień w sprawach objętych zakresem kontroli;

● przesłuchiwać osoby w charakterze strony, świadka lub biegłego, jeżeli jest to niezbędne do wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności sprawy;

● zasięgać opinii biegłych, jeżeli jest to niezbędne na potrzeby kontroli;

● zabezpieczać dowody, wyroby budowlane, pomieszczenia lub środki przewozowe;

● pobierać nieodpłatnie próbki wyrobów budowlanych do badań.

Wyrób budowlany - należy przez to rozumieć rzecz ruchomą, bez względu na stopień jej przetworzenia, przeznaczoną do obrotu, wytworzoną w celu zastosowania w sposób trwały w obiekcie budowlanym, wprowadzaną do obrotu jako wyrób pojedynczy lub jako zestaw wyrobów do stosowania we wzajemnym połączeniu stanowiącym integralną całość użytkową i mającą wpływ na spełnienie wymagań podstawowych, o których mowa w ustawie - Prawo budowlane.

W Krajowym Wykazie Zakwestionowanych Wyrobów Budowlanych umieszczone są następujące informacje:

● numer karty;

● określenie właściwej specyfikacji technicznej (PN wyrobu lub aprobaty technicznej), albo numer i data decyzji oraz organ wydający decyzję o uznaniu wyrobu budowlanego za regionalny wyrób budowlany;

● nazwa wyrobu budowlanego;

● numer wpisu;

● data wpisu;

● oznaczenie decyzji;

● określenie partii wyrobu budowlanego pozwalające na jej identyfikację;

● kod według Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU);

● kod według klasyfikacji stosowanej przez taryfę celną;

● opis wyrobu budowlanego pozwalający na jego identyfikację;

● kraj wytworzenia wyrobu budowlanego;

● dane producenta wyrobu budowlanego;

● dane sprzedawcy wyrobu budowlanego;

● rodzaj i zakres niezgodności wyrobu budowlanego z przepisami;

● zagrożenia, jakie może spowodować wyrób budowlany;

● informacje o nakazie odkupienia wyrobu budowlanego;

● informacje o nakazie zniszczenia wyrobu budowlanego;

● informacja o umorzeniu postępowania oraz data usunięcia wpisu, jeżeli decyzja o umorzeniu postępowania jest wydana przed upływem terminu;

● data wydania ostatecznej decyzji;

● inne informacje, jeżeli jest to niezbędne, do identyfikacji wyrobu budowlanego.

W 2009 roku nadzór budowlany zrealizował ogółem 1617 kontroli wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu, w tym:

● u producentów,

● u sprzedawców,

● u podmiotów określonych jako inny.

Skontrolowano ogółem 4686 wyrobów budowlanych, w tym:

● u producentów (18,7 proc.),

● u sprzedawców (81 proc.),

● u podmiotów określonych jako inny (0,3 proc.).

Na wyrobów skontrolowanych w roku 2009, różnego typu nieprawidłowości i uchybienia stwierdzono w odniesieniu do 1300 wyrobów. Wyłączając z tej grupy wyroby skontrolowane w ramach rekontroli (481) w stosunku do skontrolowanych wyrobów, nieprawidłowości stwierdzono u 1269, tj. u 30 proc. wyrobów objętych kontrolami.

Najczęściej stwierdzone nieprawidłowości:

● brak wymaganego oznakowania;

● nielegalne oznakowanie;

● niewłaściwe oznakowanie;

● brak obowiązkowej informacji;

● niewłaściwa, niekompletna informacja;

● brak deklaracji zgodności;

● nieprawidłowa deklaracja zgodności;

● brak specyfikacji technicznej;

● brak właściwych badań;

● brak zakładowej kontroli produkcji;

● brak wymaganego certyfikatu zgodności;

● brak wymaganego certyfikatu zakładowej kontroli produkcji.

Źródło: GUNB

Arkadiusz Jaraszek

arkadiusz.jaraszek@infor.pl

Ustawa z 30 kwietnia 2010 r. zmianie ustawy o wyrobach budowlanych oraz ustawy o systemie oceny zgodności (ustawa została przyjęta przez Sejm).

Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz.U. nr 92, poz. 881 z późn. zm.).