Pracodawca nie zapłaci składek od wydatków na bezpieczeństwo i higienę pracy

Z kodeksu pracy wynika, że pracodawca jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Ma także obowiązek wypłacania ekwiwalentu pieniężnego za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego. Kodeks pracy nie różnicuje jednak obowiązków pracodawcy w zależności od formy zatrudnienia. Wprowadziło je natomiast rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej określające zasady ustalania podstawy wymiaru składek. Zgodnie z nim pracodawca jest zwolniony z opłacania składek od wydatków na bhp, jeśli dotyczą one wyłącznie pracowników. Natomiast, jeśli zatrudnia osoby na podstawie umowy zlecenia, to pracodawca od takich wydatków ma obowiązek odprowadzać składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

Wątpliwości dotyczące zgodności tej kwestii z konstytucją miał Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który rozpatrywał odwołanie od negatywnej decyzji właścicielki firmy, która otrzymała od ZUS wezwania do zapłacenia zaległych składek za cztery lata od wydatków na bhp osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia.

Trybunał Konstytucyjny, odpowiadając na pytanie prawne sądu, orzekł, że par. 2 ust. 1 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. przez to, że nie dotyczy zleceniobiorców wykonujących pracę w zakładzie pracy lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę w zakresie wartości świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bhp oraz ekwiwalentów za te świadczenia oraz za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego, jest niezgodny z art. 92 ust. 1 konstytucji. Sędziowie TK zwrócili uwagę, że zaskarżony paragraf zawiera katalog przychodów niestanowiących podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, uiszczanej przez pracodawcę i zleceniodawcę. Wśród nich znajduje się m.in. wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bhp oraz ekwiwalenty za te świadczenia na rzecz pracowników. Jednocześnie zaskarżony par. 2 czytany był łącznie z par. 1 rozporządzenia, który dotyczy wyłącznie o pracowników. W praktyce więc organy rentowe uznawały, że pracodawcy są zobowiązani do płacenia składek od takich wydatków.

Według TK przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy kodeksu pracy nie dają podstaw do wyłączenia zleceniobiorców z zakresu podmiotowego kwestionowanej regulacji o charakterze wykonawczym.

Wyrok TK, uznając, że zaskarżony przepis jest niezgodny z ustawą zasadniczą uznał, że zaskarżony przepis straci z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Odroczenie wejścia w życie wyroku pozwoli Ministerstwu Pracy i Polityki Społecznej przygotować nowelizację rozporządzenia uwzględniającą wyrok TK. Jeżeli w czasie odroczenia prawodawca dokona zmiany rozporządzenia, wówczas po upływie tego terminu brak będzie podstaw do żądania wznowień postępowań zapadłych w czasie obowiązywania i stosowania rozporządzenia uznanego za niekonstytucyjne. Jednocześnie uznanie tego przepisu za niezgodny z konstytucją pozwoli sądowi pytającemu na wydanie wyroku.

Bożena Wiktorowska

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 lutego 2010 r., sygn. akt P 16/09.