Nie w każdym przypadku osoba uchylająca się od płacenia alimentów na dzieci straci prawo jazdy

Gminy, gdy wypłacają osobom uprawnionym świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, muszą podejmować działania, których celem jest odzyskanie wypłaconych - w zastępstwie zobowiązanego - pieniędzy. Jednym z instrumentów, który jest stosowany przez samorząd, aby zmobilizować rodzica do tego, aby zaczął płacić alimenty, jest złożenie wniosku do starosty o odebranie dłużnikowi prawa jazdy. Jednak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 22 września 2009 roku (P 46/07) orzekł o niezgodności z konstytucją stosowanej przez gminy procedury. Zarzucił jej m.in. naruszenie zasady proporcjonalności i sprawiedliwej procedury.

Wchodząca w życie 1 stycznia 2012 r. nowelizacja ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.) dostosowuje więc obecnie obowiązujące przepisy do tego wyroku.

Zgodnie ze wskazaną nowelizacją ustawy gmina będzie musiała przeprowadzić dodatkowe postępowanie, zanim wystąpi do starosty o odebranie niesolidnemu rodzicowi prawa jazdy. Rozpocznie je w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, który służy ustaleniu jego sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej, lub odmawia:

● złożenia oświadczenia majątkowego,

● zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

● nie przyjmuje - bez uzasadnionej przyczyny - propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych.

Jeżeli dojdzie do jednego z wymienionych wyżej przypadków, gmina będzie wszczynać postępowanie o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które zakończy się wydaniem decyzji w tej sprawie. Do tej pory już na tym etapie był kierowany odpowiedni wniosek do starosty o odebranie prawa jazdy. W takiej sytuacji niepłacący alimentów rodzic mógł się jedynie od decyzji wydanej przez starostę odwołać do samorządowego kolegium odwoławczego.

W wyniku wprowadzanych zmian dłużnik alimentacyjny będzie mógł się odwołać do SKO już od decyzji gminy. Dopiero kiedy stanie się ona ostateczna, gmina skieruje wniosek do starosty o odebranie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis decyzji. Jednocześnie wystosuje też drugi wniosek do prokuratury o ściganie takiego uchylającego się od płacenia rodzica za przestępstwo określone w art. 209 par. 1 kodeksu karnego, tj. uporczywą niealimentację.

Niesolidny rodzic zachowa jednak dokument, jeżeli w trakcie przeprowadzanego postępowania okaże się, że przez okres ostatnich sześciu miesięcy płacił on w każdym z nich nie mniej niż 50 proc. kwoty bieżąco zasądzonych alimentów. Gmina nie będzie bowiem mogła wtedy wydać decyzji uznającej go za uchylającego od ich płacenia.

W związku z opisywanymi zmianami dostosowania wymagały też przepisy, które pozwalają niesolidnemu rodzicowi odzyskać prawo jazdy. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu dokumentu będzie miało miejsce, gdy ustanie jedna z przyczyn to powodujących, czyli np. dłużnik zgodzi się na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i złożenie oświadczenia majątkowego, zarejestruje się w urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy. Podstawę do jego odzyskania będzie też stanowiła zgoda na podjęcie jednej z form aktywizacji zawodowej, np. zaproponowanego stażu, szkolenia lub zatrudnienia. Kolejną przesłanką, która spowoduje przesłanie przez gminę wniosku do starosty o uchylenie wcześniejszej decyzji, jest płacenie przez niesolidnego rodzica minimum 50 proc. alimentów przez ostatnie pół roku, w każdym z tych miesięcy. Osoba otrzyma z powrotem prawo jazdy, gdy utraci status dłużnika alimentacyjnego, np. gdy spłaci wszystkie swoje zaległości.

Nowelizacja ustawy określa też zasady postępowania z wnioskami złożonymi przed 1 stycznia, które nie zakończyły się jeszcze wydaniem ostatecznej decyzji o odebraniu prawa jazdy. Takie pisma powinny być zwrócone przez starostę do gminy, która będzie musiała już na nowych zasadach przeprowadzić dodatkowe postępowanie. Jeżeli okaże się, że po zmianie przepisów dłużnik nie będzie spełniał kryteriów do uznania za uchylającego się od alimentacji, samorząd nie skieruje nowego wniosku do starosty.

Razem z wnioskiem o odebranie prawa jazdy starosta składa drugi do prokuratury o ściganie dłużnika

Z wnioskiem o odebranie prawa jazdy dłużnikowi może zgłosić się też taki rodzic, któremu gmina nie wypłaca świadczeń w ramach Funduszu Alimentacyjnego, bo np. ma on zbyt wysokie dochody, ale też nie może wyegzekwować zasądzonych alimentów

● wyłączenie stypendiów przyznawanych za wyniki w nauce z listy dochodów wliczanych do dochodu rodziny,

● dodanie do katalogu dochodów uzyskanych i utraconych zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i świadczenia rehabilitacyjnego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

● uznanie świadczeń za nienależnie pobrane, w sytuacji gdy osoba do nich uprawniona uzyskała w tym samym czasie zaległe lub bieżące alimenty,

● zwolnienie z konieczności płacenia odsetek, w przypadku gdy w okresie od dnia zmiany wysokości alimentów do momentu wpłynięcia do komornika nowego tytułu wykonawczego osoba otrzymywała świadczenia w wyższej wysokości.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Art. 2 pkt 3 oraz art. 4 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 205, poz. 1212).