Kiedy sąd może orzec przepadek samochodu na rzecz powiatu

Pojazdy mogą zostać zholowane z drogi na koszt właściciela w przypadku pozostawienia go w miejscu, gdzie jest to zabronione, utrudniają ruch lub w inny sposób zagrażają bezpieczeństwu. Na lawecie mogą odjechać także samochody, które zostaną pozostawione w miejscu dla inwalidów albo miejscu obowiązywania znaku wskazującego, że zaparkowany pojazd zostanie usunięty na koszt właściciela. Decyzję o usunięciu pojazdu mogą wydawać policjanci i strażnicy miejscy. Auto jest zabierane z drogi przez firmę, która wygra przetarg ogłoszony przez starostę.

Samochody, motocykle czy ciężarówki usunięte z drogi są umieszczane na parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłat za ich usunięcie i przechowywanie. [Przykład 1]

Usuwanie pojazdów oraz prowadzenie takich parkingów to zadanie własne powiatu. Starosta realizuje te zadania przy pomocy powiatowych jednostek organizacyjnych lub powierza ich wykonywanie zgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych. W związku z tym rada powiatu jest uprawniona do ustalania stawek opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu na jej terenie. Kwoty te mogą być zbytnio wygórowane, gdyż przepisy przewidują ich górne limity (np. dla samochodu osobowego nie może to być więcej niż 440 zł za usunięcie i 33 zł za każdą dobę przechowywania). Maksymalne stawki opłat obowiązują w danym roku kalendarzowym i ulegają corocznym zmianom w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi cen towarów i usług. Uzyskane w ten sposób pieniądze trafiają do budżetu powiatu.

Kierowca może odzyskać zholowany pojazd po okazaniu dowodu uiszczenia opłaty za jego usunięcie z drogi i przechowywanie. Jeżeli pojazd nie zostanie odebrany z parkingu i właściciel nie pokryje kosztów związanych z jego usunięciem z drogi i parkowaniem, starosta ma obowiązek wystąpienia do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu. Jest to jednak możliwe dopiero wtedy, gdy prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrali pojazdu w terminie trzech miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie musi zawsze zawierać pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta może wystąpić z wnioskiem do sądu nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia. Procedury związanej z przepadkiem nie można natomiast stosować, gdy okoliczności wskazują, że nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od właściciela lub osoby uprawnionej.

Do rozpoznawania spraw o przepadek pojazdów, które na podstawie przepisów prawa o ruchu drogowym podlegają przepadkowi na rzecz powiatu, właściwy jest sąd miejsca, z którego usunięto pojazd. Postępowanie wszczyna wniosek starosty. Co więcej, może on domagać się w jednym wniosku orzeczenia przepadku pojazdów usuniętych w tych samych okolicznościach faktycznych, jeżeli ponadto sąd jest właściwy dla każdej sprawy (art. 610⁶ - 610⁷ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego). [Przykład 2]

W sprawach o przepadek pojazdu sąd bada, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytych starań. Weryfikuje również, czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

O przepadku pojazdów na rzecz powiatu orzeka sąd powszechny w nieprocesowym trybie postępowania. Choć sąd, co do zasady, ma rozstrzygać o przepadku bez udziału stron (na posiedzeniu niejawnym), to istotne jest, że orzeczenie sądu pierwszej instancji podlega kontroli apelacyjnej. Otwiera to więc możliwość dwukrotnego zbadania zasadności przepadku pojazdu.

Starosta jest zobowiązany do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu. Wykonanie orzeczenia następuje w trybie i na zasadach określonych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawo o ruchu drogowym przewiduje, że koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi właściciel pojazdu. [Przykład 3]

Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje również starosta. Termin płatności tak ustalonych należności wynosi 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna, zaś naliczanie odsetek ustawowych jest dopuszczalne od dnia następującego po upływie terminu płatności. Należności te wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie i na zasadach określonych w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005, nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Sądowe orzeczenie przepadku pojazdu przewidują także przepisy kodeksu karnego. Jego art. 44 nakazuje obowiązkowe wydanie takiego orzeczenia, jeśli pochodzi on bezpośrednio z przestępstwa i jednocześnie nie podlega on zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi (np. właścicielowi, któremu pojazd został skradziony). Objęty przepadkiem samochód przechodzi na własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Częściej sąd może orzekać o przepadku samochodu w sytuacjach, gdy służył on lub był przeznaczony do popełnienia przestępstwa (np. służył do przewozu podrobionych towarów). W razie współwłasności sąd orzeka jedynie przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek równowartości tego udziału. Tego rodzaju orzeczeń nie wydaje się jednak, gdyby było to niewspółmierne do wagi popełnionego czynu. Wtedy sąd zamiast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

Samochód musi zostać usunięty z drogi na koszt właściciela w przypadku:

● pozostawienia go w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu,

● nieokazania przez kierującego dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu lub stwierdzającego opłacenie składki tego ubezpieczenia, jeżeli pojazd ten jest zarejestrowany np. poza Unią Europejską,

● przekroczenia wymiarów, dopuszczalnej masy całkowitej lub nacisku osi określonych w przepisach ruchu drogowego, chyba że istnieje możliwość skierowania pojazdu na pobliską drogę, na której dopuszczalny jest ruch takiego pojazdu,

● pozostawienia pojazdu nieoznakowanego kartą parkingową, w miejscu przeznaczonym m.in. dla pojazdu osoby niepełnosprawnej o obniżonej sprawności ruchowej,

● pozostawienia pojazdu w miejscu obowiązywania znaku wskazującego, że zaparkowany pojazd zostanie usunięty na koszt właściciela.

Maksymalna wysokość stawek kwotowych opłat za holowanie i przechowywanie pojazdu od 21 sierpnia 2011 r.:

● rower lub motorower - za usunięcie 100 zł; za każdą dobę przechowywania 15 zł

● motocykl - za usunięcie 200 zł; za każdą dobę przechowywania 22 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t - za usunięcie 440 zł; za każdą dobę przechowywania 33 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t do 7,5 t - za usunięcie 550 zł; za każdą dobę przechowywania 45 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 7,5 t do 16 t - za usunięcie 780 zł; za każdą dobę przechowywania 65 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 16 t - za usunięcie 1150 zł; za każdą dobę przechowywania 120 zł

● pojazd przewożący materiały niebezpieczne - za usunięcie 1400 zł; za każdą dobę przechowywania 180 zł

Koszty usunięcia i parkowania samochodów usuniętych z dróg publicznych muszą ponosić dzisiaj ich właściciele. Nie jest przy tym ważne, że po bezskutecznym upływie 3 miesięcy podlegają one przepadkowi na rzecz powiatu. Początkowym terminem ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów związanych ze sprawowaniem dozoru za pojazd nie jest w takiej sytuacji dzień, w którym upłynął termin na odebranie pojazdu. Jednostce wyznaczonej do prowadzenia parkingu strzeżonego powinno być przyznane wynagrodzenie za cały okres wykonywania dozoru nad pojazdem i koszty jego usunięcia z drogi. Nie można dopuszczać do sytuacji, w której wyznaczony przez starostę podmiot prowadzący parking lub podmiot usuwający pojazd z drogi zostanie pozbawiony należności za dozór tylko z tego względu, że pojazd nie został odebrany przez właściciela (por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2010 r., sygn. akt I OPS 1/10)

Przepadek usuniętego z drogi auta może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawach i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Obowiązujące przed 4 września 2010 r. procedury usuwania pojazdów oraz ich przepadku były przedmiotem wielokrotnych skarg obywateli, przedsiębiorców prowadzących usługi w zakresie holowania i parkowania. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 3 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 4/06) orzekł niezgodność art. 130a ust. 10 i ust. 11 pkt 3 ustawy - Prawo o ruchu drogowym z konstytucją. W praktyce funkcjonowała zasada, że po zatrzymaniu pojazdu do jego właściciela wysyłane było pismo z pouczeniem, że jeżeli pojazd nie zostanie odebrany z parkingu w okresie 6 miesięcy, to jego prawo własności przejdzie na rzecz Skarbu Państwa. Po upływie tego okresu i nieodebraniu pojazdu z parkingu podmiot holujący (parkujący) przesyłał dokumentację do urzędu skarbowego w celu wszczęcia dalszej procedury. Urząd Skarbowy zwracał się do policji o kopie pism informujących właściciela o trybie postępowania, a po ich otrzymaniu wydawał decyzję o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa.

Koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów. Termin płatności należności ustalonych decyzją starosty wynosi 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Odsetki ustawowe nalicza się od dnia następującego po upływie terminu płatności.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 152, poz. 1018).

Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U.z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).