Co grozi za handlowanie na ulicach bez zezwolenia

Handel w obszarze pasa drogowego wymaga zezwolenia zarządcy drogi, które jest wydawane w drodze decyzji administracyjnej. Za zajęcie pasa drogowego trzeba uiszczać ponadto opłatę, na której wysokość wpływa przede wszystkim liczba zajętych przez sprzedającego metrów kwadratowych i oraz czas wykorzystania takiego terenu.

Zgodnie z definicjami ustawowymi, droga to budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiąca całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym. Natomiast pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.

Za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi, z przekroczeniem terminu zajęcia określonego w zezwoleniu zarządcy drogi lub o powierzchni większej niż określona w zezwoleniu, zarządca drogi wymierza, w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty.

Art. 40 pkt 12 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.).

Osoby, które handlują na ulicach miast i wsi, mogą zostać ukarane za tamowanie lub utrudnianie ruchu. Pozwala na to przede wszystkim art. 90 kodeksu wykroczeń. Zgodnie z nim popełnia wykroczenie każdy, kto tamuje lub utrudnia ruch na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu. Przedmiotem ochrony tego typu wykroczenia jest płynność ruchu na drodze publicznej, w strefie zamieszkania czy w strefie ruchu, którą na wniosek właściciela lub zarządcy nieruchomości można od niedawna tworzyć na osiedlowych drogach czy sklepowych parkingach. Zgodnie z art. 2 ustawy z 21 marca 1985 roku o drogach publicznych drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne.

Trzeba pamiętać, że do popełnienia wykroczenia z art. 90 k.w. nie wystarczy samo rozstawienie straganu na drodze publicznej lub w innym miejscu. Do znamion strony przedmiotowej tego typu czynu należy skutek w postaci zatamowania ruchu lub spowodowania w nim utrudnień. Tamowanie ruchu to zachowanie sprzeczne z przepisami regulującymi ruch drogowy. Prowadzi ono do całkowitego zatrzymania ruchu lub do poważnego zakłócenia jego płynności. Z kolei utrudnianie ruchu nie wiąże się z jego zatamowaniem, ale zmusza uczestników ruchu, w tym pieszych, do zachowania szczególnej uwagi. Może tak być w razie ustawienia straganu na chodniku, co zmusza przechodniów do omijania go jezdnią.

Wobec sprawcy wykroczenia z art. 90 k.w. może zostać orzeczona grzywna od 20 do 5 tys. zł albo kara nagany.

Art. 90 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2010 r. nr 46, poz. 275 z późn. zm.).

Rada gminy ma prawo wydawania takich przepisów porządkowych, jeżeli jest to niezbędne dla ochrony życia lub zdrowia obywateli oraz zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego. W wypadku zaistnienia więc wymienionych przesłanek rada gminy może określić tereny będące w dyspozycji gminy, na których prowadzenie handlu będzie zabronione. Osoby niestosujące się do uchwalonych zgodnie z ustawą przepisów porządkowych, w szczególności regulujących organizację handlu obwoźnego i obnośnego, podlegają odpowiedzialności za wykroczenie z art. 54 k.w. Przewiduje on, że osoba, która łamie przepisy porządkowe o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny w wysokości do 500 zł albo karze nagany.

Art. 40 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Osoby, które systematycznie zajmują się sprzedażą towarów, muszą liczyć się z tym, że ich aktywność może zostać uznana za działalność gospodarczą. W świetle prawa jest nią każda zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

O tym, czy sprzedający prowadzi działalność gospodarczą, decyduje to, czy wykonuje on zarobkową działalność (w tym przypadku handlową) w sposób zorganizowany i ciągły. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 5 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 139/2009, elementy te mają charakter obiektywny. Oznacza to, że dla oceny, czy w danym przypadku w grę wchodzi działalność gospodarcza, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności, w jakich działalność jest wykonywana. W tym sensie nie ma i nie może mieć znaczenia, że osoba handlująca na otwartym terenie nie ocenia jej (subiektywnie) jako działalności gospodarczej, nie nazywa jej tak, oświadcza, że jej nie prowadzi bądź nie zgłasza obowiązku podatkowego.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2005/2006, ustawa o swobodzie działalności gospodarczej wprowadziła do pojęcia działalności gospodarczej także element ciągłości wykonywania tej działalności. Oznacza to względnie stały zamiar wykonywania działalności gospodarczej, co nie wyklucza możliwości prowadzenia jej sezonowo czy nawet jednorazowo.

Jeżeli osobie, która faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, zostanie udowodnione zaniechanie w postaci braku jej rejestracji w gminie, może ona zostać ukarana ograniczeniem wolności albo grzywną za wykroczenie z art. 60¹ par. 1 k.w.

Art. 60¹ par. 1 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2010 r. nr 46, poz. 275 z późn. zm.).

Opłata targowa może być dzisiaj pobierana od osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, dokonujących sprzedaży na targowiskach. W drodze wyjątku opłacie targowej nie podlega sprzedaż dokonywana w budynkach lub w ich częściach (sklepach, galeriach, centrach handlowych itp.). Opłata targowa może być więc pobierana wszędzie, gdziekolwiek jest prowadzona sprzedaż, z wyjątkiem transakcji sprzedaży przeprowadzanych w budynkach. Obowiązujące przepisy nie pozwalają na pobieranie opłat od usługodawców, którzy świadczą swoje usługi poza budynkami.

Targowiskiem są wszystkie miejsca, w których jest prowadzona sprzedaż. Zdarzeniem prawnym, z którym wiąże się obowiązek uiszczenia opłaty targowej, jest więc dokonywanie sprzedaży, a przynajmniej wyjście z ofertą sprzedaży, polegającą na wystawieniu towaru z oznaczeniem jego ceny.

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych ustanawia górną stawkę takiej opłaty, która nie może aktualnie przekroczyć 699,27 zł dziennie. Jak podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, rada gminy może różnicować stawki opłaty targowej m.in. w zależności od położenia targowiska albo rodzaju sprzedawanych towarów. Organ stanowiący gminy nie może jednak pobierać należności z tytułu samej rezerwacji miejsc na targowiskach.

Art. 15, 19 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r. nr 95, poz. 613 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl