Podejrzany o korupcję może być skreślony z listy egzaminatorów

W postępowaniu o skreślenie z ewidencji egzaminatorów ośrodków ruchu drogowego organ administracji nie rozstrzyga, czy egzaminator popełnił przestępstwo, a jedynie na podstawie posiadanych informacji dokonuje oceny, czy zachowanie egzaminatora gwarantuje należyte wykonywanie obowiązków.

Marszałek województwa odmówił zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia jednego z egzaminatorów ośrodka ruchu drogowego z ewidencji egzaminatorów. Postępowanie to zostało wszczęte w związku z informacją o przedstawieniu mu zarzutów popełnienia przestępstw polegających na przyjmowaniu korzyści majątkowych w zamian za uzyskanie pozytywnych wyników egzaminów na prawo jazdy, w związku z pełnieniem funkcji publicznej egzaminatora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego. Skarżący złożył wniosek o zawieszenie postępowania. Organ stwierdził jednak, że nie uzasadnia to zawieszenia postępowania administracyjnego. Ustalenie winy lub jej braku należy do sądu karnego, zaś w postępowaniu administracyjnym można stwierdzić istnienie lub brak przesłanek utraty rękojmi. Organ wskazał, że ustawodawca nie przewidział możliwości zawieszenia uprawnień egzaminatora, które występują w innych zawodach.

Postanowienie to zostało utrzymane w postępowaniu odwoławczym. Wojewódzki sąd administracyjny uwzględnił skargę egzaminatora. W skardze kasacyjnej prokurator argumentował, że z przepisów prawa o ruchu drogowym (p.r.d.) wynika, iż pojęcie "rękojmia należytego wykonywania obowiązków egzaminatora" jest znaczenie szersze niż pojęcie "niekarany". Ustawodawca dał wobec tego organowi szeroki margines uznania, czy dana osoba daje rękojmię należytego wykonywania swoich obowiązków, czy też nie. W ocenie prokuratora gdyby ustawodawca utożsamiał utratę rękojmi z prawomocnym skazaniem za jakiekolwiek przestępstwo, to niewątpliwie określając cechy kandydata na egzaminatora, użyłby sformułowania "osoba niekarana".

Prokurator dodał, iż do przyjęcia kwalifikacji, że dana osoba nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków egzaminatora, wystarczy każdy - oceniony przez organ jako negatywny - przejaw jego zachowania. Za taki organ uznał postawienie skarżącemu 9 zarzutów przyjęcia korzyści majątkowej w zamian za pozytywny wynik egzaminu na prawo jazdy. Postawienie tych zarzutów mogło spowodować utratę zaufania, wzbudzić obawę o nieuczciwość egzaminatora, wiarygodność, rzetelność i obiektywizm, a także uzasadnioną obawę, że wskutek przestępczej działalności prawo jazdy mogły uzyskać osoby nieprzygotowane, niemające odpowiednich kwalifikacji, stwarzające zagrożenie dla innych uczestników ruchu drogowego.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 113 ust. 1 pkt 1 p.r.d. marszałek województwa skreśla egzaminatora z ewidencji, jeżeli nie spełnia on warunków określonych w art. 110 ust. 1 pkt 2 - 9. W stanie sprawy na podstawie informacji Prokuratury Krajowej o przedstawieniu egzaminatorowi zarzutów o przestępstwo z art. 228 par. 1 kodeksu karnego marszałek województwa wszczął postępowanie w stosunku do podejrzanego w celu ustalenia, czy zachodzą okoliczności uzasadniające skreślenie go z ewidencji egzaminatorów, w związku z utratą rękojmi należytego wykonywania swoich obowiązków. W świetle art. 110 ust. 1 pkt 9 powołanej ustawy dawanie rękojmi należytego wykonywania obowiązków stanowi jeden z wymogów, które musi spełnić egzaminator, aby zostać wpisany na listę egzaminatorów na prawo jazdy. Kryterium "rękojmi należytego wykonywania obowiązków" ma w ocenie NSA służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu moralnego i zawodowego egzaminatora. Nadto przepisy regulujące omawianą materię nie uzależniają wykazania braku rękojmi należytego wykonywania obowiązków od wcześniejszego uzyskania prawomocnego skazania za jakiekolwiek przestępstwo.

Sąd kasacyjny wskazał, iż dokonana przez organy interpretacja pkt 9 ust. 1 art. 110 p.r.d. nie narusza konstytucyjnej zasady domniemania niewinności. Prowadzone przez organ postępowanie administracyjne nie dotyczy materii należącej do wyłącznej kompetencji sądu karnego i nie przesądza o istnieniu winy. Pojęcie winy, co do zasady, jest przypisane postępowaniu karnemu, w którym sąd, dokonując kwalifikacji prawnej czynu, orzeka o winie i karze. Organ administracyjny w postępowaniu o skreślenie z ewidencji egzaminatorów nie rozstrzyga, czy egzaminator popełnił przestępstwo, ale jedynie na podstawie posiadanych informacji dokonuje oceny, czy zachowanie egzaminatora gwarantuje należyte wykonywanie obowiązków, innymi słowy czy daje rękojmię należytego wykonywania swoich obowiązków. Ustalenia w tym zakresie należą do właściwości organu administracyjnego prowadzącego postępowanie w sprawie skreślenia z listy egzaminatorów i powinny być dokonane przez ten organ we własnym zakresie.

asystent sędziego NSA

W świetle ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym egzaminatorem zatrudnionym przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego może być osoba spełniająca m.in. kryterium rękojmi należytego wykonywania swoich obowiązków. Utraty rękojmi nie można utożsamiać jedynie ze skazaniem egzaminatora przez sąd karny. Wyroku takiego sądu nie należy również traktować jako prejudykatu względem decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym dotyczącym skreślenia z ewidencji egzaminatorów. Przesłanka rękojmi należytego wykonywania obowiązków egzaminatora stanowi autonomiczną podstawę dla marszałka województwa decydującego o wpisie lub skreśleniu ze stosownej listy. Pełnienie funkcji egzaminatora należy utożsamiać z wykonywaniem zawodu zaufania publicznego, co w szczególności z uwagi na wysokie ryzyko zachowań korupcyjnych powinno być oceniane w szerszym kontekście niż skazanie prawomocnym wyrokiem karnym. Na wspomnianą rękojmię składają się wszystkie cechy charakteru i całokształt zachować takiej osoby, które pozwalają przyjąć, że będzie ona postępowała w sposób uczciwy.