Przedsiębiorca musi uzyskać koncesję i pozwolenie wodnoprawne

W przypadku szczególnego sposobu korzystania z wód polegającego na gospodarczym, zorganizowanym i ciągłym wydobywaniu kopaliny w postaci żwiru i piasku, wymagane jest zarówno uzyskanie koncesji, jak i pozwolenia wodnoprawnego.

Starosta ustalił przedsiębiorcy opłatę eksploatacyjną w wysokości 45 360 zł za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji. Z ustaleń poczynionych przez organ wynikało, że przedsiębiorca wydobywał z terenu międzywala rzeki Wisły kopalinę pospolitą w postaci żwirów, piasków i pospółki. Organ uznał, że na wydobywanie tego rodzaju kopaliny wymagana jest koncesja, nawet jeżeli podmiot uzyskał pozwolenie wodnoprawne. Samorządowe kolegium odwoławcze utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że przedsiębiorca prowadził działalność gospodarczą, która spełnia przesłanki dla zakwalifikowania do szczególnego korzystania z wód wykraczającego poza powszechne i zwykłe korzystanie.

Przedsiębiorca od decyzji wniósł skargę, którą wojewódzki sąd administracyjny oddalił. Zdaniem WSA z treści art. 4 pkt 1 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze nie wynika, że do korzystania z wód nie ma zastosowania ta ustawa. Wynika natomaist, że w zakresie uregulowanym odrębnymi przepisami nie stosuje się ustawy - Prawo geologiczne i górnicze. Tym samym sąd I instancji wywiódł, że do korzystania z wód w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach stosuje się prawo geologiczne i górnicze. Zgodnie z art. 15 tej ustawy prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie: poszukiwania lub rozpoznawania złóż kopalin, wydobywania kopalin ze złóż, bezzbiornikowego magazynowania substancji oraz składowania odpadów w górotworze, w tym podziemnych wyrobiskach górniczych, wymaga koncesji. Wydobywanie kopalin z gruntów pod wodami śródlądowymi i obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi jest zatem koncesjonowaną działalnością gospodarczą. Sąd I instancji podkreślił, że w zakresie powszechnego korzystania z wód, w tym wydobywania kamienia, żwiru, piasku, nie ma zastosowania ustawa - Prawo geologiczne i górnicze.

Powszechne korzystanie z wód służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego. Z tej formy korzystania z wód nie mogą korzystać podmioty gospodarcze. W związku z tym w ocenie sądu skarżący nie mógł powoływać się na powszechne korzystanie z wód, o jakim mowa w art. 34 ustawy - Prawo wodne. Drugą formą jest zwykłe korzystanie (art. 36 prawa wodnego). Ta forma korzystania dotyczy wyłącznie właścicieli wód i ma na celu zaspokajanie potrzeb gospodarstwa domowego i rolnego. Trzecią formą jest szczególne korzystanie z wód uregulowane w art. 37 ustawy, którym jest korzystanie wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe, takie jak wydobywanie z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu.

Zgodnie zaś z art. 122 ust.1 pkt 1 ustawy pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na szczególne korzystanie z wód, chyba że ma ono związek z utrzymywaniem wód, szlaków żeglownych oraz remontem urządzeń wodnych. Przedsiębiorca wniósł skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Zaznaczył, że przedmiotem sprawy jest decyzja o wymierzeniu opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny pospolitej bez wymaganej koncesji. Zdaniem sądu wydobywanie kruszywa z dna rzeki jest przedsięwzięciem związanym z gospodarką wodną, bowiem może być prowadzone w celu udrożnienia wód, co znajduje swoje racjonalne wytłumaczenie, zwłaszcza gdy dotyczy to utrzymania rzeki oraz gdy jest uzasadnione potrzebami żeglugi czy zapobieganiem zatorom lodowym. Niezależnie od wskazanych wyżej celów wydobywanie kamienia, żwiru czy piasku może być prowadzone w celach czysto komercyjnych, ukierunkowanych na pozyskanie materiału niezbędnego do prowadzenia inwestycji budowlanych. NSA zauważył, że z art.4 pkt 1 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze nie wynika, aby do korzystania z wód, o którym mowa w tym przepisie prawa, w ogóle nie miały zastosowania przepisy tej ustawy. Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 2 prawa geologicznego i górniczego koncesji wymaga działalność gospodarcza w postaci wydobywania kopalin.

NSA podniósł, że bezsporne jest, że skarżący wydobywał kopaliny pospolite w rozumieniu art. 5 ust. 3 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze, a zatem konieczne było uzyskanie koncesji. Natomiast brak koncesji skutkuje koniecznością wymierzenia opłaty. Odnosząc się zaś do kwestii związanej z obowiązkiem uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, NSA stwierdził, że prowadzoną przez skarżącego działalność (wydobywanie żwiru i piasku) należy zaliczyć do szczególnego korzystania z wód z rozumieniu art. 37 pkt 7 ustawy - Prawo wodne. Tego typu korzystanie z wód wymaga również uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

asystent sędziego NSA

Na tle przedstawionego stanu faktycznego wyniknął problem dotyczący zakwalifikowania działalności polegającej na wydobyciu żwiru i piasku z dna rzeki jako koncesjonowanej działalności gospodarczej. Źródłem ewentualnych nieporozumień na tym tle jest brzmienie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze. Zgodnie z tym przepisem ustawy nie stosuje się do korzystania z wód w zakresie uregulowanym odrębnymi przepisami. Tego wyłączenia nie można jednak traktować jako generalnego wyłączenia przepisów ustawy do każdego przypadku wydobywania piasku lub żwiru z dna rzeki. Należy zwrócić uwagę na charakter działalności. Działalność polegająca na wydobywaniu żwiru, piasku w ramach wykraczających poza powszechne i zwykłe korzystanie z wód oznacza konieczność uzyskania koncesji, zgodnie z przepisami prawa geologicznego i górniczego. Co istotne, uzyskanie takiej koncesji nie oznacza zwolnienia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Należy podkreślić, że uzyskanie każdego z tych zezwoleń uzależnione jest od spełnienia różnych przesłanek. Nie można zatem ich ze sobą utożsamiać.