Nie będzie lepszej ochrony dla studentów likwidowanych uczelni

Od 1 października wejdzie w życie reforma szkolnictwa wyższego. Wprowadzi ona zmiany w procedurze tworzenia i łączenia uczelni.

Zgodnie ze znowelizowaną ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym to minister decyduje o powstaniu uczelni publicznej. Wyższe szkoły niepubliczne tworzone są niezależnie, a minister jest zobowiązany sprawdzić, czy uczelnia spełnia warunki do prowadzenia studiów. Dopiero wtedy otrzymuje ona uprawnienia do kształcenia studentów.

Podstawą utworzenia uczelni publicznej jest akt prawny legalizujący jej powstanie.

Określa on jej nazwę oraz siedzibę. Pierwszego rektora uczelni powołuje minister nauki. On też nadaje jej pierwszy statut, który będzie obowiązywał do czasu uchwalenia przez senat placówki lub zatwierdzenia przez odpowiedniego ministra nowego statutu. Pierwsza kadencja organów nowo utworzonej uczelni publicznej trwa do 31 sierpnia roku następującego po roku akademickim, w którym została ona utworzona.

Na innych zasadach odbywa się założenie niepublicznej szkoły wyższej. Z wnioskiem o pozwolenie na utworzenie uczelni prywatnej może wystąpić do ministra nauki osoba fizyczna albo osoba prawna.

Utworzenie niepublicznej szkoły wyższej oraz uzyskanie przez nią uprawnień do prowadzenia studiów wyższych na danym kierunku i określonym poziomie kształcenia wymaga pozwolenia ministra.

Jeśli wyrazi on zgodę, w pozwoleniu muszą być określone: założyciel uczelni, jej nazwa, siedziba, prowadzone kierunki studiów i poziom kształcenia, a także minimalna wielkość i rodzaj środków majątkowych, które założyciel jest zobowiązany przeznaczyć na jej utworzenie i funkcjonowanie. Ich suma nie może być niższa niż 500 tys. zł.

Pozwolenie wydawane jest na czas nieokreślony. Może być jednak ono cofnięte, np. jeśli w ciągu trzech miesięcy nie powstanie akt założycielski lub też gdy uczelnia niepubliczna w ciągu roku od dnia wpisu do rejestru nie rozpoczęła kształcenia studentów. Akt założycielski powinien określać m.in. sposób dalszego finansowania szkoły.

W przeciwieństwie do uczelni publicznych pierwszy statut szkoły prywatnej nadaje jej założyciel. Również on powołuje rektora. Pierwsza kadencja rektora nowo utworzonej uczelni trwa do 31 sierpnia roku następującego po roku akademickim, w którym uczelnia została utworzona. Założyciel uczelni niepublicznej może podejmować decyzje dotyczące uczelni tylko w przypadkach określonych przez jej statut.

Minister odmówi pozwolenia na założenie uczelni, jeżeli z wniosku o wydanie pozwolenia wynika, że szkoła niepubliczna lub jej jednostki organizacyjne (wydziały) nie będą spełniały warunków niezbędnych do prowadzenia studiów określonych w ustawie i aktach wykonawczych wydanych na jej podstawie. Nie wyrazi zgody też, jeśli osoba fizyczna występująca o jej założenie została:

● skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne,

● wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego (KRS),

● ma wymagalne zobowiązania wobec Skarbu Państwa (SP).

W przypadku osób fizycznych można odmówić pozwolenia, w sytuacji m.in. postawienia w stan likwidacji lub stan upadłości, wpisania do rejestru dłużników niewypłacalnych KRS czy posiadania wymagalnych zobowiązań wobec SP.

Decyzje te minister wydaje bez zasięgania opinii Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA).

Reforma szkolnictwa wyższego wprowadza możliwość łączenia się szkół wyższych, m.in. włączanie ich do innych, powstawanie związków czy centrów. W związku ze zjawiskiem niżu demograficznego mniejsze uczelnie mogą mieć problem z konkurowaniem o studentów. Aby stworzyć silniejsze placówki, proponujące szerszą ofertę dydaktyczną, minister nauki dał tym szkołom prawo do konsolidacji.

To szansa na przetrwanie dla państwowych wyższych szkół zawodowych (PWSZ), które obecnie kształcą na poziomie studiów pierwszego stopnia (m.in. licencjata).

Połączenie z inną PWSZ podwoi kadrę szkoły, co może zaowocować zdobyciem nowych uprawnień (np. do prowadzenia studiów drugiego stopnia - magisterskich).

Konsolidacja nie będzie możliwa między uczelnią publiczną a niepubliczną - taka propozycja była postulowana w projekcie zmiany ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ale resort ostatecznie się z niej wycofał.

W ramach uczelni publicznych możliwe są różne połączenia, np. m.in. między uczelniami zawodowymi oraz wyższą szkołą zawodową a akademicką.

Połączenie publicznej uczelni zawodowej z inną publiczną następuje na wniosek sejmiku województwa lub rektora albo sejmiku województwa lub rektorów. Do wniosku, w którym organ występuje o połączenie, musi dołączyć akt notarialny zawierający zobowiązanie przeniesienia, z dniem utworzenia publicznej uczelni zawodowej, na jej rzecz własności nieruchomości niezbędnych do prawidłowego działania placówki.

Natomiast włączenie uczelni publicznej zawodowej do uczelni akademickiej musi być zgodne z zasadami zawartymi w rozporządzeniu ministra nauki i szkolnictwa wyższego. W resorcie nauki jeszcze trwają nad nim prace.

Te uczelnie, które będą się łączyć w związki, zyskają osobowość prawną. Utworzenie związku uczelni publicznych nastąpi w drodze aktu prawnego legalizującego jej powstanie.

Statut związku uczelni musi określać jego uczestników, ustrój, w tym organy jednoosobowe i kolegialne, tryb ich wyboru, odwołania i uzupełninia składu oraz kompetencje, zasady zatrudniania przez związek pracowników, w tym pracowników uczestników związku, zasady funkcjonowania oraz zasady finansowania związku ze środków jego uczestników, a także zasady i tryb likwidacji związku, w tym przeznaczenie jego majątku pozostałego po likwidacji.

Nowe rozwiązania muszą też być wprowadzone do regulaminu samorządu studenckiego i samorządu doktorantów.

Związek może zostać przekształcony potem w jedną uczelnię.

Uczelnia może też, na podstawie umowy, utworzyć centrum naukowe z innymi szkołami, instytutami naukowymi Polskiej Akademii Nauk (PAN) oraz instytutami badawczymi, w tym również z zagranicznymi jednostkami naukowymi i instytutami międzynarodowymi prowadzącymi działalność naukowo-badawczą.

Centrum naukowe tworzy rektor, wskazując podstawową jednostkę organizacyjną uczelni, która wchodzi w jego skład.

Do zadań centrum naukowego może należeć np. prowadzenie, wspieranie i koordynowanie badań naukowych i prac rozwojowych; inicjowanie i koordynowanie udziału uczelni i innych jednostek naukowych w międzynarodowych programach badawczych czy inicjowanie organizowania środowiskowych centrów aparaturowych i nadzór nad nimi.

Reforma nie wprowadziła zmian dla studentów, które lepiej chroniłyby ich prawa w momencie likwidacji uczelni. Ten problem dotyczy zwłaszcza osób studiujących na uczelniach niepublicznych.

Nadal założyciel w przypadku zlikwidowania takiej placówki jest zobowiązany zapewnić studentom możliwość kontynuowania studiów.

Jednak przepisy nie precyzują, co należy przez to rozumieć.

Oznacza to, że student, który uczy się na pedagogice, może otrzymać propozycję dalszego kształcenia np. na psychologii, co nie zawsze jest zgodne z jego zainteresowaniami.

Aby powołać uczelnie niepubliczną należy uzyskać zgodę ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Założyciel musi przeznaczyć na jej utworzenie minimum 500 tys. zł

Nie będzie możliwe połączenie szkoły publicznej z uczelnią niepubliczną. Znowelizowana ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym nie dopuszcza takiej sytuacji

Urszula Mirowska-Łoskot

urszula.mirowska@infor.pl

Art. 18 - 32 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).