Prokurator zażąda zwrotu odszkodowania

Od 17 maja 2011 r. funkcjonariusze publiczni pracujący w urzędach administracji publicznej muszą liczyć się z tym, że popełnianie kardynalnych błędów w ramach sprawowanych przez nich funkcji może skończyć się nie tylko postępowaniem dyscyplinarnym. Jeżeli błędna decyzja będzie powodem do wytoczenia powództwa o odszkodowanie przez obywatela i zostanie mu wypłacone odszkodowanie, urzędnik będzie musiał niekiedy oddać państwu jego równowartość z własnej kieszeni.

Pociągnięcie funkcjonariuszy publicznych do odpowiedzialności majątkowej za rażące naruszenie prawa jest możliwie tylko w ściśle określonych przypadkach i procedurze. Urzędnik może odpowiadać za szkody finansowe wyrządzę wskutek błędnej decyzji, gdy łącznie zostaną spełnione trzy warunki.

Po pierwsze na mocy prawomocnego orzeczenia sądu lub na mocy ugody musi zostać wypłacone przez podmiot odpowiedzialny odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa. Najbardziej oczywistym przykładem jest działanie urzędnika bez podstawy prawnej.

Po drugie takie naruszenie musi zostać spowodowane zawinionym działaniem lub zaniechaniem urzędnika, a na koniec rażące naruszenie prawa musi zostać stwierdzone zgodnie z art. 6 ustawy o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa.

Wśród wymienionych tam sytuacji znalazło się m.in. wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność decyzji lub postanowienia na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego lub stwierdzenia braku podstawy prawnej lub rażącego naruszenia prawa na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Urzędnik, którego działanie lub zaniechanie doprowadziło do wypłaty rekompensaty poszkodowanemu obywatelowi lub firmie, nie zawsze będzie musiał oddać jego pełną wysokość.

Zasadą wynikającą z nowych przepisów jest to, że kwota, którą musi oddać funkcjonariusz publiczny, jest ustalana w wysokości odszkodowania wypłaconego obywatelowi. Nie może ono jednak przewyższać kwoty dwunastokrotności miesięcznego wynagrodzenia.

W przypadku gdy kilku funkcjonariuszy publicznych wyrządzi szkodę obywatelowi, to każdy z nich zostanie obciążony proporcjonalnie do przyczynienia się do rażącego naruszenia prawa i stopnia winy. Jeżeli nie będzie możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych funkcjonariuszy publicznych do rażącego naruszenia prawa, będą oni odpowiadali w częściach równych. Każdy z nich wtedy będzie ponosił odpowiedzialność do kwoty dwunastokrotności miesięcznego wynagrodzenia.

Pod uwagę będzie brane wynagrodzenie z dnia działania lub na koniec okresu zaniechania, które spowodowało rażące naruszenie prawa. Jeśli pensja w tym okresie będzie ulegała zmianom, brana pod uwagę będzie najwyższa kwota.

W ostateczności, jeżeli ustalenie wynagrodzenia w powyższy sposób nie będzie możliwe, wynagrodzenie przysługujące funkcjonariuszowi publicznemu będzie określane na dzień stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. Jeżeli natomiast w tym dniu osobie odpowiedzialnej nie przysługuje już wynagrodzenie jako funkcjonariuszowi publicznemu, wynagrodzenie zostanie określone na ostatni dzień, w którym ono przysługiwało.

Powyżej opisane reguły mają zastosowanie jedynie wówczas, gdy rażące naruszenie prawa zostało dokonane nieumyślnie, a więc wynikało z niedbalstwa lub lekkomyślności urzędnika, który nie miał zamiaru łamać prawa. Jeżeli naruszenie zostanie popełnione celowo i umyślnie, będzie odpowiadał on do pełnej wysokości wypłaconego odszkodowania.

O tym, czy urzędnik będzie musiał oddać odszkodowanie wypłacone przez państwo obywatelowi, zadecyduje w pierwszej kolejności prokurator. Zgodnie z ustawą, w terminie 14 dni od dnia wypłaty pieniędzy przez urząd jego kierownik będzie musiał złożyć do prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę podmiotu odpowiedzialnego wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego.

W momencie kiedy kierownik nie złoży wniosku o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego do prokuratora okręgowego lub nie uczyni tego na czas, będzie podlegał odpowiedzialności karnej. Za takie zaniechanie sąd będzie mógł skazać ich na karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech. Nieumyślne działanie kierownika będzie zagrożone grzywną albo karą ograniczenia wolności.

Wraz z wnioskiem kierownik musi przedstawić prokuratorowi dowód wypłaty odszkodowania i będące jego podstawą orzeczenie lub ugodę.

Na biurko prokuratora powinno trafić też rozstrzygnięcie stwierdzające rażące naruszenie prawa oraz uwierzytelnione kopie posiadanych akt postępowania sądowego lub administracyjnego, w którym zostało wydane to rozstrzygnięcie.

Prokurator okręgowy ma za zadanie wyjaśnić, czy istnieją rzeczywiście powody do wytoczenia powództwa przeciw funkcjonariuszowi publicznemu. Jeżeli zostaną one stwierdzone, urzędnik zostanie najpierw wezwany przez prokuratora do dobrowolnego spełnienia świadczenia w określonym terminie. Nie będzie on mógł być jednak krótszy niż 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu powództwo zostanie złożone w sądzie.

Dotychczasowe regulacje prawne jedynie pozwalały, a nie zobowiązywały kierowników jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa i samorządu terytorialnego do dochodzenia roszczeń regresowych od urzędnika. Nawet gdy zdecydował się na ten krok, był on zobowiązany respektować przepisy kodeksu pracy. Stanowią one, że pracownik jest zobowiązany do naprawienia szkody do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a jeżeli wyrządził szkodę umyślnie, to odpowiada w pełnej wysokości.

Funkcjonariusz publiczny - osoba działającą w charakterze organu administracji publicznej lub z jego upoważnienia albo jako członek kolegialnego organu administracji publicznej lub osobę wykonującą w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej, biorącą udział w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia przez taki organ.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Rozdział 1 - 5 ustawy z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U. nr 34, poz. 173).