Do wznowienia postępowania konieczna jest inicjatywa urzędu lub żądanie strony

Wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją ostateczną w celu sprawdzenia, czy jakaś z wad postępowania wymienionych wyczerpująco w art. 145 par. 1 k.p.a. nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia.

Właściwy organ wydaje z urzędu lub na wniosek strony postanowienie o wznowieniu postępowania, co nie przesądza jeszcze kwestii uchylenia decyzji. Rozstrzygnięcie w sprawie dotychczasowej decyzji zapada dopiero po przeprowadzeniu postępowania. W sytuacji gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu, określonego w art. 148 par. 1 k.p.a., następuje wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, na które przysługuje zażalenie. Zgodnie z tym przepisem podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Wznowienie ogólnego postępowania administracyjnego na podstawie przesłanki wskazanej w art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a. jest możliwe wtedy, gdy po wydaniu decyzji ostatecznej w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, które po pierwsze mają istotne znaczenie dla sprawy. Po drugie istniały w dniu wydania decyzji i po trzecie nie były znane organowi wydającemu decyzję.

Przez nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody należy rozumieć zarówno okoliczności i dowody nowo odkryte, jak i te, które zostały po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Istota nowych okoliczności odnosi się do ich oceny w konkretnym postępowaniu, a nie do ich obiektywnej, rzeczywistej nowości. Do okoliczności takich nie należy natomiast dokonana przez organ ocena materiału dowodowego sprawy ani też zastosowanie w danym stanie faktycznym określonych przepisów prawa lub ich interpretacja. W wyroku z 7 lipca 1988 r. (IV SA 419/88, GAP 1988/21/42) NSA przyjął, że odmienna wykładnia przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną decyzji, orzekającej co do istoty sprawy, nie jest ani nową okolicznością faktyczną, ani nowym dowodem uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego. Z zakresu pojęcia "okoliczność" wyklucza się także okoliczność prawną. Treść przepisów prawnych powinna być bowiem znana organowi.

W wyroku z 11 września 2008 r. WSA w Warszawie wskazał natomiast, że nowej okoliczności faktycznej lub nowego dowodu nie stanowi przepis prawa. Co do zasady nie jest on bowiem faktem, lecz normą prawa lub zbiorem takich norm. Nie może zostać także potraktowany jako dowód, gdyż nie służy ustaleniu stanu faktycznego, lecz ustalony już stan faktyczny zostaje przyporządkowany danemu przepisowi (IV SA/Wa 557/08, Lex nr 522568).

Nowość dowodów jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego może dotyczyć wszystkich dowodów, tj. dokumentów (urzędowych, prywatnych, zagranicznych oraz wydruku komputerowego), zeznań świadka, jeżeli organ nie wiedział, że istnieje osoba mająca wiedzę mogącą się przyczynić w istotny sposób do wyjaśnienia sprawy. Przymiot nowości może dotyczyć również dowodów nienazwanych, takich jak: dowód z filmu, z fotokopii, fotografii, z taśm dźwiękowych, ze szkicu, z rysunku czy z planu, jeżeli taki dowód istniał w dniu wydania przez organ decyzji, lecz nie został przez niego uwzględniony z powodu niewiedzy organu o jego istnieniu.

Nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające więc w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2000 r., V SA 1885/99, Lex nr 50152).

Wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji. Nie ma znaczenia, czy nastąpiło to w wyniku zaniedbań tego organu, czy z innych powodów (WSA w Lublinie z 6 listopada 2008 r., II SA/Lu 504/08).

Przy ocenie przesłanek z art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a. najistotniejszym warunkiem jest istnienie okoliczności (lub dowodów) w dacie podejmowania decyzji ostatecznej. Jeżeli powstały one po dacie wydania decyzji ostatecznej, nie będą mogły stanowić podstawy wznowienia postępowania, lecz tylko podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie. Warunek ujawnienia nowych okoliczności lub dowodów odnieść należy do organu, a nie do strony. Oznacza to, że organ nimi nie dysponował i nie były mu one znane. Zagadnieniem drugorzędnym jest, czy brak ujawnienia należy wiązać z niedopatrzeniem strony, jej niedbalstwem, czy wprost z zawinionym nieujawnieniem tych okoliczności lub dowodów (wyrok WSA we Wrocławiu z 18 lipca 2008 r., III SA/Wr 142/08, Lex nr 496255).

Wznowienie postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a. jest uzasadnione w sytuacji, gdy nowe okoliczności faktyczne i dowody, o których mowa w tym przepisie, nie były znane organowi wydającemu decyzję. Nie można uznać za nowe, a zatem nieznane organowi, dowodów, którymi organ dysponował, lecz z którymi się nie zapoznał albo które niewłaściwie ocenił (wyrok NSA z 9 kwietnia 2001 r., V SA 1831/00, Lex nr 51329). Natomiast zgodnie z wyrokiem NSA z 10 lutego 1999 r. (III SA 5019/98, ONSA 2000/2/62) nie można przyjąć, że dana okoliczność była nieznana organowi, który wydał decyzję, jeśli wynikała ona z materiałów będących w jego dyspozycji. To, iż urzędnik nie dostrzegł tej okoliczności na skutek przeoczenia czy też niedokładnego przeczytania akt, nie może uzasadnić wznowienia postępowania.

Kontrowersje co do wzajemnego stosunku nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów na gruncie art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a. nie są problemem czysto teoretycznym, ponieważ pojawiają się one także w praktyce orzeczniczej organów administracji publicznej i sądu administracyjnego. Dlatego należy podkreślić i zgodzić się ze stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z 31 marca 2009 r. (II OSK 124/08, Legalis), że pojęcie nowej okoliczności faktycznej nie jest tożsame z pojęciem nowego dowodu. Pojęcie dowodu wynika z art. 75 k.p.a. Przez okoliczności faktyczne należy natomiast rozumieć zdarzenie niezależne od treści przepisów prawa i wykładni prawa.

@RY1@i02/2011/095/i02.2011.095.207.007a.001.jpg@RY2@

Wzór

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 145 par. 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).