Zakup samochodu przez pracodawcę można sfinansować ze środków ZFRON

Przepisy kodeksu pracy obligują pracodawcę do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ochrony zdrowia i życia pracowników poprzez zapewnienie pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Obowiązek zorganizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczeństwo nabiera szczególnego wymiaru w przypadku pracowników niepełnosprawnych, którzy ze względu na swoje dysfunkcje są szczególnie narażeni na ryzyko doznania wypadku przy pracy. Pracodawcy prowadzący działalność w formie zakładu pracy chronionej mają możliwość wykorzystania na powyższy cel środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych - dalej ZFRON.

Status tego funduszu reguluje art. 31 i art. 33 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej ustawa). Stosownie do treści art. 33 ust. 4 tej ustawy środki ZFRON winny być przeznaczane m.in. na finansowanie rehabilitacji zawodowej.

Szczegółowe cele, na jakie dysponent ZFRON może wykorzystać środki tego funduszu, zostały określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2007 r., nr 245, poz. 1810 z późn. zm.) - dalej rozporządzenie. Znajduje się wśród nich finansowanie wydatków na wyposażenie stanowiska pracy oraz przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych (par. 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Powołany wyżej przepis rozporządzenia zawiera jedynie przykładowe wyliczenie kosztów mieszczących się w pojęciu wyposażenia stanowiska pracy. Jednym z nich jest koszt zakupu, modernizacji, remontu maszyn i urządzeń.

Środki ZFRON mogą zatem posłużyć sfinansowaniu nie tylko samego zakupu maszyny (urządzenia) stanowiącej wyposażenie stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej, ale również jej unowocześnienia czy przywrócenia jej pierwotnych cech użytkowych utraconych na skutek jej używania. Przepisy rozporządzenia nie dają natomiast możliwości finansowania kosztów jej eksploatacji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z 12 maja 2010 r., I SA/Go 328/10, niepublikowany).

W myśl art. 8 ust. 1 ustawy pod pojęciem rehabilitacji zawodowej kryje się ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 2 ustawy do realizacji powyższego celu niezbędny jest m.in.: dobór odpowiedniego miejsca pracy i jego wyposażenie oraz określenie środków technicznych umożliwiających lub ułatwiających wykonywanie pracy, a w razie potrzeby - przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych, sprzętu rehabilitacyjnego itp. Przenosząc powyższą definicję na grunt przepisów rozporządzenia należy przyjąć, że wykorzystując środki funduszu rehabilitacji, pracodawca winien mieć na uwadze odpowiedni dobór wyposażenia stanowiska pracy do potrzeb pracownika z niepełnosprawnością, co nie oznacza, że zakupywane w ramach tego wyposażenia maszyny czy urządzenia muszą być niestandardowe, dedykowane specjalnie konkretnej osobie niepełnosprawnej, jeśli oczywiście dysfunkcje pracownika tego nie wymagają. Przykładowo, jeżeli osoba z epilepsją pracuje przy komputerze, zakup monitora LCD, który zminimalizuje ryzyko napadu padaczki, będzie stanowił wydatek służący rehabilitacji zawodowej, gdyż umożliwi jej wykonywanie pracy i bez znaczenia pozostanie fakt, iż taki monitor może być tak samo wykorzystywany przez osobę pełnosprawną (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 22 września 2010 r., I SA/Gd 633/10 - niepublikowany).

Warto również podkreślić, że przepisy rozporządzenia nie uzależniają możliwości wydatkowania środków funduszu rehabilitacji na wyżej wskazany cel od konieczności zatrudnienia nowej osoby niepełnosprawnej. Dają tytuł prawny do wykorzystania środków ZFRON na wyposażenie stanowiska pracy już istniejącego, ale wymagającego np. modernizacji, czy stanowiska pracy utworzonego dla pracownika niepełnosprawnego na skutek przekwalifikowania.

Najwięcej kontrowersji budzi możliwość zakupu samochodu w ramach wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej. Opinie organów administracji w tym zakresie zmieniały się na przestrzeni lat.

Analizując powyższe zagadnienie należy mieć przede wszystkim na uwadze, że przepis par. 2 pkt 1 rozporządzenia nie wymienia w sposób enumeratywny, jakie wydatki mogą być sfinansowane w ramach wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej oraz przystosowania otoczenia do jej potrzeb, o czym świadczy użycie w redakcji tego przepisu sformułowania "w szczególności".

Zgodnie z par. 2 pkt 8 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy stanowisko pracy to przestrzeń pracy wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, w której pracownik lub zespół pracowników wykonuje pracę. W świetle przytoczonej definicji możliwość uznania w określonych przypadkach samochodu jako stanowiska pracy nie powinna być kwestionowana.

Powyższe znajduje również potwierdzenie w stanowisku Biura Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych zawartym w piśmie z 29 stycznia 2010 r. (znak: BON-I-5232-4-2-E-W/10). Biuro wyraziło w nim opinię, że w przypadku zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na stanowisku kierowcy możliwość zakupu samochodu w ramach wyposażenia jej stanowiska pracy wynika wprost z przepisów prawa (przepisy ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców wskazują, że stanowiskiem pracy kierowcy jest pojazd), a w przypadku innych stanowisk pracy możliwość ta uwarunkowana jest zakresem obowiązków pracownika na danym stanowisku lub opisem stanowiska pracy, a także faktycznymi czynnościami dokonywanymi przez pracownika na przedmiotowym stanowisku wymagającymi korzystania z samochodu. W uzasadnieniu wyroku z 16 czerwca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że dla pracownika, którego praca polega na stałych wyjazdach do klientów, samochód jest stanowiskiem pracy (II GSK 668/09, LEX nr 597048).

Środki zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych mogą być przeznaczane na finansowanie robót budowlanych dotyczących obiektów budowlanych ujętych w ewidencji bilansowej zakładu pracy chronionej (par. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia). Pokrywanie wydatków na ten cel musi się odbywać proporcjonalnie do przewidywanej liczby stanowisk pracy osób niepełnosprawnych w tym konkretnym obiekcie, którego dotyczą roboty. Zgodnie z ustawą z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, przez obiekt budowlany należy rozmieć:

● budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi,

● budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami,

● obiekt małej architektury.

Prawidłowość wydatkowania środków na roboty budowlane jest uzależniona od spełnienia warunku dotyczącego utrzymania w okresie trzyletnim (licząc od dnia odbioru obiektu budowlanego) przewidywanego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Wydatkowanie środków ZFRON niezgodnie z powyższym warunkiem należy traktować jako skutkujące konsekwencjami określonymi w art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji, tj. obowiązkiem zwrotu wydatkowanych kwot na ZFRON oraz wpłaty w wysokości 30 proc. tych środków do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

W ramach wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej i przystosowania jego otoczenia do jej potrzeb pracodawca może również sfinansować wyposażenie i dostosowanie pomieszczeń zakładu np. w klimatyzatory czy rolety okienne.

Dostosowanie miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności może się również dokonać na podstawie opracowanego przez specjalnie powołaną do tego celu komisję, indywidualnego programu rehabilitacji (dalej IPR). Celem takiego programu jest zmniejszenie ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej nim objętej. Przepisy określające zasady wydatkowania środków ZFRON w ramach IPR nie zawierają katalogu urządzeń, które mogą być sfinansowane ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu do wyroku z 23 kwietnia 2009 r. (V SA/Wa 123/09, LEX nr 533319), jako kryterium wyboru przedmiotów, które mogą być z tego funduszu sfinansowane należy mieć na uwadze cel, któremu mają służyć.

@RY1@i02/2011/091/i02.2011.091.209.0004.001.jpg@RY2@

Małgorzata Tylewicz-Piwnik, ekspert z zakresu prawa pracy

Małgorzata Tylewicz-Piwnik

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 8 ust. 1, art. 31 i art. 33 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 214, poz. 1407 z późn. zm.).

Par. 2 pkt 8 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).