Kiedy i jak urząd skarbowy rozpocznie egzekucję mandatu

- Z nadesłanych dokumentów wynika, że tytuł egzekucyjny wystawiony przez wojewodę został doręczony do fiskusa w sierpniu ubiegłego roku. Nigdy nie byłem poinformowany żadnym pismem, że coś w mojej sprawie wpłynęło, i nigdy też, że coś w mojej sprawie wszczęto. Czy to jest w porządku - pyta pan Konrad w liście do redakcji.

O przypomnienie zasad prowadzenia egzekucji niezapłaconych mandatów poprosiliśmy Izbę Skarbową w Warszawie. A o rozwiązanie problemu naszego czytelnika Michała Lejmana z KPMG Tax M. Michna.

Według polskich rozwiązań prawnych funkcjonują dwa systemy egzekucji. Pierwszy to egzekucja sądowa (cywilna) prowadzona dla obowiązków cywilnoprawnych, w której organami egzekucyjnymi są sąd oraz komornik sądowy. Prowadzona jest na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Druga procedura to egzekucja administracyjna prowadzona dla obowiązków o charakterze publicznoprawnym przez wskazane ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organy egzekucji administracyjnej.

W postępowaniu cywilnym organ egzekucyjny stosuje wszystkie środki egzekucyjne, łącznie z egzekucją z nieruchomości, w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zaś wszystkie środki egzekucyjne, w tym egzekucję z nieruchomości, stosować może tylko naczelnik urzędu skarbowego. Pozostałe organy egzekucyjne stosują środki egzekucyjne w ograniczonym, wskazanym przez ustawodawcę zakresie i tylko dla zaległości, dla których są jednocześnie organem uprawnionym do ich wymierzania i poboru. Naczelnik urzędu skarbowego może prowadzić egzekucję wszystkich pieniężnych obowiązków o charakterze publicznoprawnym, w tym mandatów karnych kredytowanych wystawianych przez policję, straż miejską, straż gminną lub przez inne uprawnione organy. Przy egzekucji niezapłaconych w terminie mandatów karnych kredytowanych nie stosuje się powszechnego środka przedegzekucyjnego, jakim jest upomnienie. Ustawodawca przyjął, że osoba ukarana mandatem karnym kredytowanym przyjęła ten mandat, zapoznała się z pouczeniem i zobowiązała się mandat uregulować w terminie, kwitując to własnoręcznym podpisem. Egzekucja niezapłaconego w terminie mandatu może mieć miejsce bez uprzedniego doręczenia upomnienia z wezwaniem do jego zapłaty. Osoba ukarana mandatem karnym może odmówić jego przyjęcia lub też po jego przyjęciu w terminie 7 dni od dnia przyjęcia (podpisania) wystąpić do właściwego sądu rejonowego o jego anulowanie.

Przy egzekucji mandatów karnych kredytowanych organ egzekucyjny może stosować wszelkie środki egzekucyjne przewidziane dla danego organu przez ustawodawcę, z zachowaniem jednak podstawowej zasady polegającej na stosowaniu środka bezpośrednio zmierzającego do wykonania obowiązku, tj. uregulowania mandatu, przy jednoczesnym jak najmniejszym stopniu uciążliwości dla osoby zobowiązanej do zapłaty. W praktyce zatem na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na mandat karny naczelnik urzędu skarbowego nie będzie wszczynał egzekucji z nieruchomości, ograniczając środki egzekucyjne do egzekucji z pieniędzy, egzekucji z rachunków bankowych, egzekucji z nadpłaty z rozliczenia rocznego, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, czy też prowadząc egzekucję z majątku ruchomego.

W przypadku egzekucji z pieniędzy, gdy osoba zobowiązana na wezwanie poborcy skarbowego uiszcza należność do rąk poborcy, mamy w praktyce do czynienia z przymuszeniem przez organ egzekucyjny zobowiązanego do wykonania obowiązku. W przypadku pozostałych środków egzekucyjnych obowiązek wykonywany jest przez organ egzekucyjny z majątku zobowiązanego.

@RY1@i02/2011/025/i02.2011.025.086.015a.001.jpg@RY2@

Michał Lejman, doradca podatkowy w KPMG Tax M. Michna

Organ egzekucyjny, którym w przedmiotowej sprawie jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ukaranego mandatem, wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wojewody i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego.

Co do zasady egzekucja administracyjna może być wszczęta wówczas, gdy wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego określonego obowiązku prześle mu pisemne upomnienie (wezwanie do zapłaty). Upomnienie takie zawiera wezwanie do wykonania obowiązku (uiszczenia mandatu) pod groźbą skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W takim przypadku postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia.

Niemniej jednak w rozporządzeniu w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziano przypadki, w których wezwanie takie nie jest obligatoryjne. Wśród wyjątków znajdują się m.in. grzywny nałożone w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia.

Oznacza to, że w przedstawionym przykładzie wierzyciel nie musiał informować naszego czytelnika o tym, że ten nie uiścił w przewidzianym terminie mandatu karnego i jakie konsekwencje są z tym związane.

Oczywiście z racjonalnego punktu widzenia, biorąc pod uwagę zaangażowane przez organy państwa środki i nakład pracy oraz uwzględniając wysokość nałożonej grzywny, uzasadnione byłoby wezwanie ukaranego mandatem do jego uiszczenia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. W przypadku gdy zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji z wynagrodzenia za pracę, tytuł wykonawczy może zostać doręczony zobowiązanemu dopiero z chwilą przesłania pracodawcy osoby ukaranej mandatem zawiadomienia o zajęciu części wynagrodzenia.

W takiej sytuacji osoba ukarana mandatem dowiaduje się o wszczętej wobec niej egzekucji w momencie, kiedy taką informację otrzymuje także jego pracodawca.

Ustawa wprowadza taką możliwość wówczas, gdy odpis tytułu wykonawczego nie został zobowiązanemu wcześniej doręczony. Wynika z tego, że już na wcześniejszym etapie dochodzenia grzywny istniała możliwość powiadomienia zobowiązanego o istniejącym zobowiązaniu. Niemniej zgodnie z przepisami postępowania egzekucyjnego w administracji naczelnik urzędu skarbowego nie naruszył prawa, zawiadamiając podatnika o zastosowanym środku egzekucyjnym równocześnie z powiadomieniem o tym jego pracodawcy.

Z przytoczonych przepisów oraz z sytuacji opisanej przez czytelnika wynika, że osoby ukarane mandatem, w przypadku gdy nie negują jego zasadności, powinny uiścić grzywnę w przewidzianym prawem terminie 7 dni. W przeciwnym przypadku, co do zasady, powstanie konieczność uiszczenia grzywny powiększonej o koszty postępowania egzekucyjnego oraz odsetki. Bardziej dotkliwe mogą okazać się jednak skutki pozafinansowe, np. polegające na poinformowaniu pracodawcy o nieuregulowanej grzywnie. W pewnych przypadkach niezapłacony mandat za wykroczenie drogowe może pogorszyć także sytuację podatnika w postępowaniach przed organami podatkowymi, powodując, że podatkowej decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji zostanie nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 239b Ordynacji podatkowej).

Oprac. Ewa Matyszewska

Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).