Jest sposób na lukę kadrową w administracji

Staże dla bezrobotnych cieszą się dużym zainteresowaniem zarówno pracodawców, jak i osób bezrobotnych. Z jednej bowiem strony jest to instrument, który umożliwia nabywanie umiejętności praktycznych przez wykonywanie zadań w miejscu pracy, a co za tym idzie jest to okazja do zdobycia nie tylko doświadczenia zawodowego, ale przede wszystkim w przyszłości pracy. Z drugiej zaś strony staże dla bezrobotnych pozwalają zyskać osoby do pracy bez konieczności nawiązywania z nimi stosunków pracy i ponoszenia kosztów związanych z wynagrodzeniami. Ponadto mogą być traktowane jako swego rodzaju test przydatności zawodowej i ułatwiać pracodawcy dobór kadry pracowniczej. Chociaż tu należy pamiętać, iż ze względu na zasady naboru obowiązujące m.in. w służbie cywilnej nawet stażysta spełniający w najwyższym stopniu oczekiwania pracodawcy musi pozytywnie przejść przewidzianą przepisami procedurę naboru, aby po stażu pozostać w urzędzie. Pomimo braku gwarancji dalszego zatrudnienia staże w administracji cieszą się dużym zainteresowaniem absolwentów wchodzących na rynek pracy. Urzędy też chętnie korzystają z tej formy pozyskania pracowników. Brak jest pełnych danych statystycznych dotyczących liczby osób odbywających staże w urzędach administracji rządowej. Dla przykładu jednak można wskazać, iż w 2010 r. w Urzędzie Miasta Stołecznego Warszawy odbyło je prawie 300 osób. To niemal tyle, ile w dwóch poprzednich latach razem wziętych.

Jak zostać organizatorem

Urząd zainteresowany organizacją stażu powinien skierować do właściwego starosty wniosek o zawarcie umowy o zorganizowanie stażu, zawierający:

1) dane organizatora: firmę lub imię i nazwisko, siedzibę i miejsce prowadzenia działalności oraz imię i nazwisko osoby upoważnionej do reprezentowania organizatora;

2) liczbę pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy;

3) liczbę przewidywanych miejsc pracy, na których bezrobotni będą odbywać staż;

4) imię i nazwisko oraz stanowisko opiekuna bezrobotnego odbywającego staż;

5) proponowany okres odbywania stażu, nie krótszy niż 3 miesiące;

6) opis zadań, jakie będą wykonywane podczas stażu przez bezrobotnego, w tym nazwę zawodu lub specjalności, zgodnie z klasyfikacją zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy, nazwę komórki organizacyjnej i stanowiska pracy oraz zakres zadań zawodowych;

7) wymagania dotyczące predyspozycji psychofizycznych i zdrowotnych, poziomu wykształcenia oraz minimalnych kwalifikacji niezbędnych do podjęcia stażu przez bezrobotnego na danym stanowisku pracy.

Wstępnej selekcji kandydatów do odbycia stażu, zgodnie z wymaganiami określonymi przez organizatora, dokonuje urząd pracy. Pracodawca nie musi jednak zdawać się na jego wybór, ale może również sam dokonać rekrutacji przyszłego stażysty. Częstą praktyką jest umieszczanie na stronach urzędów informacji o organizacji stażu i zasadach naboru na staż. Po dokonaniu wyboru właściwego kandydata urząd występuje z wnioskiem o organizację stażu do tego urzędu pracy, w którym zarejestrowana jest wyłoniona osoba.

W ciągu miesiąca od otrzymania wniosku starosta informuje podmiot ubiegający się o organizację stażu o sposobie rozpatrzenia wniosku. W przypadku pozytywnego rozpatrzenia starosta zawiera z organizatorem umowę określającą w szczególności oprócz danych organizatora także:

1) dane bezrobotnego odbywającego staż;

2) dane opiekuna bezrobotnego odbywającego staż;

3) datę rozpoczęcia i zakończenia stażu;

4) program stażu;

5) zobowiązanie organizatora do zapewnienia należytej realizacji stażu zgodnie z ustalonym programem.

Kto może skorzystać

Z możliwości odbycia stażu mogą skorzystać osoby zarejestrowane w urzędzie pracy jako bezrobotne. Dodatkowo osoby te muszą spełniać kryteria pozwalające na zaliczenie do osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy, a więc być:

1) bezrobotnym do 25. roku życia,

2) bezrobotnym długotrwale albo po zakończeniu realizacji kontraktu socjalnego, albo kobietą, która nie podjęła zatrudnienia po urodzeniu dziecka,

3) bezrobotnym powyżej 50. roku życia,

4) bezrobotnym bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego lub bez wykształcenia średniego,

5) bezrobotnym samotnie wychowujących co najmniej jedno dziecko do 18 roku życia,

6) bezrobotnym, który po odbyciu kary pozbawienia wolności nie podjął zatrudnienia,

7) bezrobotnym niepełnosprawnym.

Do odbycia stażu mogą być również skierowani bezrobotni, w okresie 12 miesięcy od dnia określonego w dokumencie poświadczającym ukończenie szkoły wyższej, którzy nie ukończyli 27. roku życia.

Czas trwania

Okres odbywania stażu jest uzależniony od kategorii osób, dla których jest organizowany. I tak wszyscy bezrobotni zaliczani do grupy osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy mogą zostać skierowani do odbycia stażu na okres do 6 miesięcy, natomiast bezrobotni do 25. roku życia, a także bezrobotni absolwenci wyższych uczelni, którzy nie ukończyli 27. roku życia - na okres do 12 miesięcy.

Długość stażu powinna być z góry wskazana w umowie, niemniej jednak przepisy nie wykluczają możliwości wydłużania, np. aneksem do umowy, tego okresu do maksymalnego ustawowego limitu, np. skierowania na staż na 3 miesiące, a następnie wydłużenia go do 6 miesięcy. Wydłużenie to powinno jednak dotyczyć okresów następujących bezpośrednio po sobie, tak aby zachowana była ciągłość. Konieczność taka wynika z innego warunku dotyczącego organizacji stażu, zgodnie z którym bezrobotny nie może odbywać ponownie stażu u tego samego organizatora na tym samym stanowisku pracy, na którym wcześniej go odbywał. Zwrot "ponownie" należy rozumieć jako podpisanie nowej umowy o zorganizowanie stażu.

Przepisy dopuszczają jednak możliwość wielokrotnego kierowania tej samej osoby bezrobotnej do odbycia stażu u tego samego organizatora, - pod warunkiem jednak, że staż nie będzie odbywał się na tym samym stanowisku pracy.

W przeliczeniu na pełny wymiar

Przepisy wprowadzają ograniczenia co do liczby osób bezrobotnych mogących odbywać jednocześnie staż u danego organizatora. U organizatora stażu, który jest pracodawcą, staż mogą odbywać jednocześnie bezrobotni w liczbie nieprzekraczającej liczby pracowników zatrudnionych u organizatora w dniu składania wniosku w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.

Pracodawca powinien zapoznać bezrobotnego z jego obowiązkami i uprawnieniami oraz programem stażu. Na organizatorze spoczywa również obowiązek niezwłocznego (nie później niż w ciągu 7 dni) poinformowania starosty zarówno o każdym przypadku przerwania stażu, jak i o każdym dniu nieusprawiedliwionej nieobecności bezrobotnego oraz o innych zdarzeniach istotnych dla realizacji programu.

Niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 7 dni, po zakończeniu realizacji programu stażu pracodawca zobowiązany jest wydać bezrobotnemu opinię zawierającą informacje o zadaniach realizowanych przez bezrobotnego i umiejętnościach praktycznych pozyskanych w trakcie stażu.

Wcześniejsze zakończenie

Z reguły staż kończy się w zaplanowanym terminie, po zrealizowaniu w całości ustalonego programu. Istnieją jednak sytuacje, w których zakończy się wcześniej niż określono w umowie.

Na wniosek pracodawcy lub z urzędu - po zasięgnięciu opinii pracodawcy - starosta ma prawo pozbawić bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu. Stanie się tak w przypadku:

wnieusprawiedliwionej nieobecności stażysty podczas więcej niż jednego dnia pracy,

wnaruszenia przez stażystę podstawowych obowiązków określonych w regulaminie pracy, w szczególności stawienia się do pracy w stanie wskazującym na spożycie alkoholu, narkotyków albo środków psychotropowych lub spożywania ich na stanowisku pracy,

wusprawiedliwionej nieobecności uniemożliwiającej zrealizowanie programu stażu.

Natomiast bezrobotny może złożyć do starosty wniosek o rozwiązanie umowy z pracodawcą w przypadku nierealizowania przez pracodawcę warunków odbycia stażu.

Prawa i obowiązki

Nadzór nad odbywaniem stażu sprawuje starosta. Nie oznacza to jednak, że bezrobotny nie podlega pracodawcy. Wręcz przeciwnie, stażysta podlega kierownictwu firmy na identycznych zasadach jak jej pracownicy. Do opieki nad nim zakład pracy powinien oddelegować pracownika opiekuna, którego zadaniem jest udzielanie wskazówek i pomocy w wypełnianiu powierzonych zadań.

Ponadto bezrobotny skierowany do odbycia stażu jest również zobligowany do:

wprzestrzegania ustalonego przez pracodawcę rozkładu czasu pracy,

wsumiennego i starannego wykonywania zadań objętych programem stażu,

wstosowania się do poleceń pracodawcy i opiekuna, o ile nie są one sprzeczne z prawem,

wprzestrzegania przepisów i zasad obowiązujących pracowników zatrudnionych w urzędzie, w szczególności regulaminu pracy, tajemnicy służbowej, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych,

wsporządzenia sprawozdania z przebiegu stażu, w którego treści powinny się zawierać informacje o wykonywanych zadaniach oraz uzyskanych kwalifikacjach lub umiejętnościach zawodowych.

Czas pracy

Czas pracy bezrobotnego odbywającego staż nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a bezrobotnego będącego osobą niepełnosprawną zaliczoną do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Bezrobotny nie może odbywać stażu w niedziele i święta, w porze nocnej, w systemie pracy zmianowej ani w godzinach nadliczbowych.

Bezrobotnemu odbywającemu staż przysługuje prawo do okresów odpoczynku na zasadach przewidzianych dla pracowników.

Na wniosek bezrobotnego odbywającego staż organizator jest obowiązany do udzielenia dni wolnych w wymiarze 2 dni za każde 30 dni kalendarzowe odbywania stażu. Za dni wolne przysługuje stypendium. Za ostatni miesiąc odbywania stażu organizator jest obowiązany udzielić dni wolnych przed upływem terminu zakończenia stażu.

Jakie koszty

Organizacja stażu nie wiąże się z kosztami związanymi z wypłatą wynagrodzenia czy innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy. Stypendium przysługujące bezrobotnemu w okresie odbywania stażu (120 proc. zasiłku dla bezrobotnych) wypłaca urząd pracy. Urząd pracy opłaca też składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Osoby te są objęte również ubezpieczeniem zdrowotnym i wypadkowym. Nie są natomiast objęte ubezpieczeniem chorobowym. Co więcej, nie mogą podlegać takiemu ubezpieczeniu nawet dobrowolnie.

Ważne

Starosta przed skierowaniem bezrobotnego do odbycia stażu może skierować go na badania lekarskie mające na celu stwierdzenie zdolności bezrobotnego do odbywania stażu. Badania te są finansowane ze środków Funduszu Pracy

Ważne

Realizacja stażu w niedzielę i święta, w porze nocnej lub w systemie pracy zmianowej może nastąpić wyłącznie za zgodą starosty, o ile charakter pracy w danym zawodzie wymaga takiego rozkładu czasu pracy

Ważne

Bezrobotny zachowuje prawo do stypendium za okres udokumentowanej niezdolności do pracy, przypadający w okresie odbywania stażu, za który na podstawie odrębnych przepisów pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia lub przysługują im zasiłki z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa

Ważne

Organizator stażu może we wniosku imiennie wskazać osobę, którą ma zamiar przyjąć na staż

Ważne

Dni wolne mogą być wykorzystane jedynie w naturze. W przypadku zakończenia stażu i niewykorzystania przysługujących dni wolnych nie przysługuje z tego tytułu żaden ekwiwalent pieniężny

Ważne

Minimalny czas, na jaki bezrobotny może zostać skierowany do odbywania stażu, wynosi 3 miesiące

Zgodnie z przepisami BHP

Mimo że pozycja stażysty w firmie jest całkowicie inna niż pozycja pracownika, niektóre obowiązki pracodawcy wobec stażysty są tożsame z powinnościami wobec zatrudnionych. Chodzi tu zwłaszcza o zagadnienia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy. Organizator stażu zobowiązany jest do:

w zapewnienia bezrobotnemu profilaktycznej ochrony zdrowia,

w przeszkolenia bezrobotnego w zakresie bhp i przepisów przeciwpożarowych oraz zapoznania go z obowiązującym regulaminem pracy,

w przydzielenia bezrobotnemu odzieży i obuwia roboczego, środków ochrony indywidualnej oraz niezbędnych środków higieny osobistej,

w zapewnienia bezrobotnemu bezpłatnych posiłków i napojów profilaktycznych.

Ewa Łukasik

prawnik, pracownik organów administracji rządowej

Podstawa prawna

Art. 53, art. 80 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.). Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych (Dz.U. nr 142, poz. 1160).