Organ musi zapewnić tłumacza dla osoby głuchej i głuchoniewidomej

Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (dalej: ustawa) nałożyła na organy administracji publicznej obowiązek obsługi osób doświadczających trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się (tzw. osoby uprawnione). Chodzi przede wszystkim o osoby głuche, niedosłyszące i głuchoniewidome. W rozumieniu przepisów ustawy organami są natomiast ministrowie, centralne organy administracji rządowej, ale także wojewodowie oraz organy jednostek samorządu terytorialnego, które na co dzień obsługują takie osoby. Przepisy ustawy weszły w życie w dwóch etapach: 1 października 2011 r. i 1 kwietnia 2012 r.

Od 18 października 2011 r. organy mają umożliwiać osobom uprawnionym załatwienie wszelkich spraw przy pomocy tzw. osoby przybranej. Jest to osoba, która musi mieć ukończone 16 lat i została wybrana przez osobę uprawnioną w celu ułatwienia porozumienia się z osobą uprawnioną i udzielenia jej pomocy w załatwieniu sprawy we właściwym organie. W przypadku korzystania przez osoby uprawnione z tej formy pomocy pracownik danego organu nie może żądać od osoby przybranej przedstawienia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających znajomość jednej z form komunikowania się osób uprawnionych. Chodzi tu o PJM - polski język migowy, SJM - system językowo-migowy i SKOGN - system komunikowania się osób głuchoniewidomych.

Nowe obowiązki

Od 1 kwietnia organy są natomiast zobowiązane do zapewnienia osobom uprawnionym dostępu do świadczenia usług tłumacza PJM, SJM i SKOGN z rejestru tych tłumaczy prowadzonego przez wojewodów. Świadczenie to jest bezpłatne tylko dla osoby uprawnionej, która jest jednocześnie osobą niepełnosprawną w rozumieniu przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji). Tylko w przypadku takich osób organ musi pokryć koszt wynagrodzenia usług tłumacza wpisanego do rejestru tłumaczy PJM, SJM i SKOGN. Organ wypłaca wynagrodzenie tłumaczowi z rejestru tylko w razie wybrania go do świadczenia usługi i jej zrealizowania w danym organie. Osoby uprawnione niebędące osobami niepełnosprawnymi także mogą skorzystać z usług tłumacza wpisanego do rejestru, ale koszty realizacji świadczenia będą pokrywane przez te osoby, a nie przez organ.

Rejestr prowadzi wojewoda

Na podstawie art. 15 ustawy wojewodowie zostali zobligowani do prowadzenia rejestru tłumaczy PJM, SJM i SKOGN wyłącznie w formie elektronicznej, odrębnie dla każdego województwa. Przepisy ustawy przewidują, że korzystanie z rejestru ma być bezpłatne, tak jak i sam wpis do niego. Zasady wpisu do rejestru, zmiany danych podlegających wpisowi, zakres danych publikowanych w rejestrze, tryb udostępniania informacji zawartych w rejestrze i ich zakres, a także tryb udostępniania wniosków oraz ich składania będzie dopiero określony w rozporządzeniu do ustawy. Wyda je minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, mając na uwadze potrzebę zapewnienia sprawnego funkcjonowania rejestru. Rozporządzenie określi również sam wzór rejestru tłumaczy, który mają prowadzić wojewodowie.

Dlatego też na dzień dzisiejszy rejestry takie nie są jeszcze utworzone przez wojewodów. Obecnie dostępny jest jedynie w BIP Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej projekt rozporządzenia w sprawie zakresu oraz zasad funkcjonowania rejestru tłumaczy polskiego języka migowego, systemu językowo-migowego oraz sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych (projekt z 22 marca 2012 r.), który 26 marca br. został skierowany do uzgodnień międzyresortowych i uzgodnień z partnerami społecznymi.

Zgłoszenie potrzeby

Ze względu na fakt, iż skorzystanie z usług tłumacza z rejestru tłumaczy PJM, SJM i SKOGN jest bezpłatne tylko dla osoby uprawnionej, która jest jednocześnie osobą niepełnosprawną w rozumieniu przepisów ustawy o rehabilitacji, ustawodawca przewidział szczególną procedurę obsługi tych osób.

W praktyce, jeżeli osoba uprawniona będąca osobą niepełnosprawną, będzie chciała skorzystać ze świadczenia usług tłumacza wpisanego do rejestru, będzie musiała dokonać zgłoszenia do właściwego organu. W zgłoszeniu tym będzie musiała podać metodę komunikowania się (PJM, SJM lub SKOGN), która umożliwi jej porozumienie się z odpowiednim tłumaczem i dzięki temu załatwienie sprawy w danym organie. W zgłoszeniu takim osoba uprawniona będzie też musiała podać termin, w jakim będzie chciała skorzystać z usług tłumacza. Zgłoszenie to będzie musiało być dokonane do organu administracji publicznej właściwego ze względu na właściwość danej sprawy, co najmniej na trzy dni robocze przed wystąpieniem tego zdarzenia. Termin trzydniowy nie będzie brany pod uwagę w przypadku tzw. sytuacji nagłych. Forma, w jakiej będzie musiało być dokonane zgłoszenie przez taką osobę, będzie określona przez dany organ w taki sposób, aby możliwość zgłoszenia była dostępna dla osób go dokonujących.

Po dokonaniu zgłoszenia organ będzie zobowiązany do zapewnienia obsługi osoby uprawnionej, będącej osobą niepełnosprawną, w terminie przez nią wyznaczonym lub z nią uzgodnionym. Jeżeli organ nie będzie mógł zrealizować tego świadczenia w umówionym terminie, będzie musiał powiadomić tę osobę o braku możliwości realizacji tego świadczenia i uzasadnić tę sytuację. W powiadomieniu organ dodatkowo będzie wyznaczał nowy termin realizacji świadczenia lub wskazywał na inną formę obsługi takiej osoby (np. skorzystanie z pomocy osoby przybranej lub z innych form obsługi). [Przykład 1]

Inne formy obsługi

Ustawa, oprócz zapewnienia tłumaczy PJM, SJM i SKOGN, wskazuje również na możliwość obsługi osób uprawnionych w kontaktach z organami poprzez:

1. pomoc pracownika danego organu posługującego się PJM lub SJM [Przykład 2];

2. wykorzystanie tzw. środków wspierających komunikowanie się.

Zgodnie z art. 3 pkt 5 ustawy chodzi tu o wszelkie rozwiązania lub usługi umożliwiające kontakt z osobą uprawnioną, w szczególności poprzez:

korzystanie z poczty elektronicznej;

przesyłanie wiadomości tekstowych, w tym z wykorzystaniem wiadomości SMS, MMS lub komunikatorów internetowych;

komunikację audiowizualną, w tym z wykorzystaniem komunikatorów internetowych [Przykład 3]

przesyłanie faksów;

strony internetowe spełniające standardy dostępności dla osób niepełnosprawnych.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż zgodnie z przepisami ustawy strony internetowe organów mają być dostępne dla wszystkich osób niepełnosprawnych, niezależnie od rodzaju niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 3 pkt 5 ustawy nie dokonał żadnego zawężenia podmiotowego ograniczającego ten środek wspierający komunikowanie się jedynie do osób doświadczających trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się. Przy czym sama ustawa nie wskazuje, jak powinny wyglądać takie strony, ani też nie określa żadnych standardów dostępności. Takie standardy dostępności stron internetowych dla osób niepełnosprawnych określone są natomiast w projekcie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych, nad którym prowawdzone są prace od 2011 r. Projekt tego rozporządzenia dostępny jest, w brzmieniu skierowanym do ministra gospodarki w celu przeprowadzenia procedury notyfikacji, w BIP Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

We własnym zakresie

Od 1 kwietnia osoby uprawnione mogą w kontaktach z organami korzystać również z usług własnego tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika. Jest to możliwe dzięki zmianie art. 35a ust. 1 pkt 7 ustawy o rehabilitacji, dokonanej na podstawie art. 26 ustawy. Przedmiotowa zmiana polega na rozszerzeniu zadań powiatu o dofinansowanie usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika. W praktyce oznacza to, iż osoba uprawniona może mieć własnego tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika, z którym przyjdzie do organu, ale organ nie będzie ponosił żadnych kosztów z tego tytułu. Zatem za własnego tłumacza zapłaci sama osoba uprawniona, ale będzie ona mogła dostać dofinansowanie do tego rodzaju usługi ze środków pochodzących z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, które przekazywane są zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji algorytmem do samorządów. Podziału tych środków dokonuje rada powiatu w drodze uchwały, mając na uwadze szczególne potrzeby lokalnego środowiska. W praktyce, zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji, zadanie to będzie realizowane przez powiatowe centra pomocy rodzinie. Szczegółowe zasady dofinansowania usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika będą dopiero określone w zmienionym akcie wykonawczym do art. 35a ust. 4 ustawy o rehabilitacji.

Na dzień dzisiejszy dostępny jest w BIP Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (projekt z 4 kwietnia 2012 r.), który 5 kwietnia br. został skierowany do uzgodnień międzyresortowych i uzgodnień z partnerami społecznymi.

Zamieszczanie informacji

Ustawa nakłada na organy obowiązek zamieszczenia wszelkich informacji o danym organie i sposobach realizacji przez niego przepisów ustawy w miejscach dostępnych dla osób uprawnionych. W przypadku informacji o środkach wspierających komunikowanie się mają być one umieszczone w BIP danego organu, na jego stronach internetowych i w miejscach publicznie dostępnych w tym organie.

PRZYKŁAD 1

Realizacja wniosku

Niepełnosprawna Agnieszka L., która jest osobą głuchą, zgłosiła w urzędzie miasta, że za 5 dni będzie chciała skorzystać z usług tłumacza PJM z rejestru. Pracownik organu sprawdził, czy we właściwym rejestrze prowadzonym przez danego wojewodę wpisany jest tłumacz PJM. Okazało się, że taki tłumacz jest wpisany do rejestru i będzie mógł tego dnia świadczyć swoje usługi w urzędzie miasta. Pracownik organu powiadomi zatem Agnieszkę L. o możliwości realizacji tej usługi w tym dniu.

PRZYKŁAD 2

Skorzystanie z wiedzy pracownika

Piotr G., który jest osobą głuchą i niepełnosprawną, zgłosił do urzędu gminy, że za 3 dni będzie chciał skorzystać z usługi tłumacza PJM z rejestru. W urzędzie gminy zatrudnionych jest dwóch pracowników posługujących się PJM. Okazało się, że w rejestrze wpisany jest tylko jeden tłumacz PJM i że z powodu urlopu nie będzie mógł świadczyć w tym dniu swoich usług. Będzie mógł je świadczyć dopiero za 5 dni. Dlatego pracownik urzędu powiadomił Piotra G. o braku możliwości skorzystania w tym dniu z usług takiego tłumacza. Po uzgodnieniu terminu z tłumaczem wskazał jednak w zawiadomieniu, że Piotr G. będzie mógł skorzystać z usług tłumacza dopiero za 5 dni albo że może w dowolnym terminie załatwić swoją sprawę w urzędzie gminy, korzystając z pomocy osoby przybranej albo z pomocy któregoś z dwóch pracowników tego urzędu posługujących się PJM.

PRZYKŁAD 3

Możliwa jest komunikacja audiowizualna

Niedosłyszący Adam M. będący osobą niepełnosprawną zgłosił do starostwa powiatowego, że za 6 dni będzie chciał skorzystać z usług tłumacza SJM z rejestru. Ponieważ okazało się, że w rejestrze nie ma takiego tłumacza, pracownik starostwa powiadomił Adama M. o braku możliwości skorzystania z jego usług w tym dniu ze względu na brak takiego tłumacza w rejestrze. W starostwie tym jest jednak urządzenie umożliwiające komunikację audiowizualną (tłumacz online). Dlatego pracownik starostwa wskazał w zawiadomieniu, że Adam M. może w dowolnym terminie załatwić swoją sprawę, korzystając z pomocy osoby przybranej albo z pomocy urządzenia umożliwiającego komunikację audiowizualną dostępnego w starostwie.

@RY1@i02/2012/071/i02.2012.071.08800030a.802.jpg@RY2@

Karina Parśniak, prawnik w organach administracji rządowej

Karina Parśniak

prawnik w organach administracji rządowej

Podstawa prawna

Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz.U. nr 209, poz. 1243). Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.)